Köken

“Bülbül” sözcüğü, Türk Dil Kurumu ve Kubbealtı Lugatı'nda Farsça bulbul, Nişanyan Etimolojik Sözlük'te Arapça بلبل (bulbul) biçimlerinden Türkçeye geçmiştir. Arapçada “ötücü kuş” anlamına gelir ve blbl kökünden türemiştir; bu kök, “blbl sesi çıkarmak” anlamındaki balbala (بلبل) fiiline dayanır ve yansıma kökenlidir. Arapçada ayrıca ibriğin ağzı anlamında kullanılır. Türkçedeki en eski örneklerden biri Codex Cumanicus’ta (1303) görülür.

Kullanım Alanları

• Biyoloji ve Hayvan Bilimi: Karatavukgillerden Luscinia megarhynchos türü küçük ötücü kuşun sesi ve davranışlarını tanımlayan metinlerde kullanılır.
• Edebiyat ve Şiir: Kuşun sesi, eski Türk ve Fars edebiyatı metinlerinde doğa betimlemeleri veya şairlerin esin kaynağı olarak yer alır.
• Mecaz ve Halk Söyleyişi: Sesi güzel kişiler, şarkıcılar veya anlatım becerisi yüksek kişiler için edebî ve günlük metinlerde mecaz olarak geçer; deyimler ve ifade biçimleri (ör. “Bülbül gibi konuşmak/okumak”, “Bülbül gibi şakımak”, “Bülbül kesilmek”) bu bağlamda yer alır.
• Gündelik ve Kültürel Kullanım: Günlük konuşma ve halk edebiyatında, özellikle ses ve konuşma yeteneğini vurgulamak için yer alır.