Burma Boynuzlu Keçi (Capra falconeri)

Burma boynuzlu keçi (Capra falconeri), yaygın olarak Markhor ismiyle bilinen, Bovidae familyasına ve Caprinae alt familyasına ait büyük bir yabani keçi türüdür. Taksonomik olarak Capra cinsi içerisinde yer alan bu türün, boynuz morfolojisi ve coğrafi dağılımına göre belirlenmiş C. f. falconeri, C. f. cashmiriensis, C. f. megaceros, C. f. jerdoni ve C. f. heptneri gibi çeşitli alt türleri bulunmaktadır. Türün yaygın adı olan Markhorun kökeni hakkında iki temel dilbilimsel teori mevcuttur; Farsça yılan yiyen anlamına gelen mar ve khor kelimelerinden türetildiği veya Peştuca boynuzlarının şekline atıfta bulunan yılan boynuzu ifadesinden geldiği düşünülmektedir. Tamamen otobur bir tür olması nedeniyle, ikinci teorinin morfolojik açıdan daha tutarlı olduğu kabul edilmektedir.

^{Burma Boynuzlu Keçinin (Capra falconeri) Coğrafi Dağılımı}

^{(Yapay Zekayla Üretilen Görsel)}

Türün popülasyonları Afganistan, Hindistan, Pakistan, Tacikistan, Türkmenistan ve Özbekistan'ın belirli bölgelerinde, özellikle Batı Himalayaların kurak ve bozkır arazilerinde dağınık halde bulunmaktadır. Markhorlar, genellikle 600 ile 3600 metre arasındaki dağlık arazilere uyum sağlamışlardır.

Habitat seçimi, yoğun olarak meşe, çam ve ardıç ağaçlarından oluşan çalılık ormanlarla ve açık, sarp kayalık alanlarla ilişkilidir. Tür, Asya'daki yabani Capra türleri arasında en çevik tırmanıcı olarak bilinmekte ve en dik, kayalık bölgeleri mesken tutabilmektedir. Kış aylarında genellikle daha düşük rakımlara inen popülasyonlar, kar örtüsünün az olduğu güneye bakan yamaçları tercih ederler.

Capra falconeri, belirgin bir cinsel dimorfizm sergiler; erkek bireyler 80 ile 110 kg ağırlığa ulaşırken, dişiler 32 ile 50 kg arasında kalmaktadır. Vücut uzunluğu 140 ila 180 cm arasında değişmekte, omuz yüksekliği ise 65 ile 104 cm aralığında gözlemlenmektedir.

Türün en ayırt edici özelliği, her iki cinsiyette de bulunan ve dışa doğru kıvrılan mantar tirbuşonu benzeri burgulu boynuzlarıdır. Bu boynuzlar erkeklerde 160 cm'ye kadar ulaşabilirken, dişilerde genellikle 24-35 cm ile sınırlıdır. Kürk rengi açık kahverengiden siyaha kadar değişebilir ve mevsimsel olarak farklılık gösterir; yazın daha sarımsı-boz, kışın ise daha grimsi tonlar hakimdir. Erkeklerde boyun, omuz ve bacakların üst kısımlarında uzun, sarkık ve belirgin bir sakal ile yele yapısı bulunur. Diğer bazı keçi türlerinin aksine, Markhorlarda diz tüyleri, kasık ve göz altı bezleri bulunmaz.^【1】

^{Burma Boynuzlu Keçi (Capra falconeri)}

(Pixabay)

Markhorlar esas olarak gündüzcül canlılardır ve faaliyetleri şafak vakti ile alacakaranlıkta yoğunlaşmaktadır. Dişiler ve yavrular ortalama 8-9 bireyden oluşan sosyal sürüler halinde hareket ederken, yetişkin erkekler çiftleşme dönemi dışında genellikle yalnız bir yaşam sürerler.

Tür, avcılardan korunmak ve bölge tanıma faaliyetleri için son derece gelişmiş görme ve koku alma duyularına sahiptir. Başlıca doğal düşmanları arasında kar leoparı, kurt, Himalaya vaşağı ve panter bulunmaktadır; yavrular ise altın kartallar tarafından avlanabilmektedir. Markhorlar beslenme faaliyetleri sırasında tükettikleri yabani otların tohumlarını yayarak ekosistemde önemli bir rol oynarlar.

Tamamen otobur olan bu türün diyeti mevsime göre değişkenlik gösterir. İlkbahar ve yaz aylarında çeşitli otlar ve otsu bitkilerle beslenirken; kışın yapraklar, sürgünler, dallar ve çalılıklara yönelirler. Kış döneminde besin bulmak amacıyla ağaçlara tırmanma eğilimi gösterirler; özellikle dişilerin 1 ile 5 metre, bazen de 9 metre yüksekliğe kadar ağaç dallarına tırmanarak beslendiği kaydedilmiştir. Erkek bireyler, vücut ağırlıkları ve boynuz yapılarının engel teşkil etmesi nedeniyle ağaç tırmanma faaliyetine daha az katılırlar ve genellikle diğer bireylerin ağaçtan düşürdüğü yapraklarla beslenirler.

Çiftleşme dönemi genellikle sonbahar ve kış aylarında gerçekleşir; bu süreçte erkekler dişilerle çiftleşme hakkı için agresif rekabet içerisine girerler. Gebelik süresi 135 ile 175 gün arasında değişmekte olup, genellikle ilkbahar veya yaz başında bir veya iki yavru dünyaya gelir. Yavrular doğumdan kısa süre sonra yürüyebilir hale gelir ve 5-6 aylıkken sütten kesilirler. Dişiler 18-30 aylıkken, erkekler ise genellikle 36 aylıkken cinsel olgunluğa erişirler. Markhorların doğal ortamdaki yaşam süreleri ortalama 11 ile 13 yıl arasındadır.^【2】

Capra falconeri, IUCN Kırmızı Listesi'nde Tehdit Altında veya bazı sınıflandırmalara göre Neredeyse Tehdit Altında olarak kategorize edilmiştir ve CITES Ek-I listesinde yer almaktadır. Popülasyonlar üzerinde yasadışı avcılık, evcil hayvan sürüleriyle mera rekabeti, habitat parçalanması ve evcil keçilerden bulaşan hastalıklar ciddi baskı oluşturmaktadır.

Pakistan ve Tacikistan gibi ülkelerde, yerel toplulukların koruma faaliyetlerine katılımını teşvik etmek amacıyla kontrollü trofe avcılığı programları uygulanmaktadır. Bu programlardan elde edilen gelirlerin büyük bir kısmı yerel toplulukların kalkınması ve türün korunması için harcanmakta, bu da bazı bölgelerde popülasyon artışına katkı sağlamaktadır.