Bursa Vakıf Kültürü Müzesi

Bursa Vakıf Kültürü Müzesi, Osmanlı vakıf sisteminin kurumsal yapısını, mimari yansımalarını ve toplumsal işlevlerini ziyaretçileri ile buluşturmayı amaçlayan bir kurumdur. Bursa, Osmanlı Devleti'nin ilk başkenti olmakla birlikte Osmanlı vakıf kültürünün de şekillendirildiği bir merkezdi. Türk-İslam kültüründe geniş bir yer tutan vakıflar bünyesinde, Allah'ın rızasını kazanmak hedefiyle; han, hamam, medrese, imarethane, kütüphane ve şifahane gibi anıtsal ölçekli yapılar inşa edilmiş; yardıma ihtiyacı olan insanlar ve hayvanlar koruma altına alınmıştır.^【1】 Bursa Vakıf Kültürü Müzesi de bu kültürün maddi miraslarının serginlendiği bir yapı olarak düzenlenmiştir.

Müze, Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından 17 Şubat 2017 tarihinde ziyarete açılmıştır. Atatürk Kongre ve Kültür Merkezi (Merinos) içerisinde, "Müzeler Kompleksi" bünyesinde yer almaktadır. Müzenin kuruluş ve inşa sürecinde tarihi Bursa Vakfiyeleri incelenerek içerik ve tasarım öğeleri için altyapı oluşturulmuştur.

^{Müze İç Mekan} (Bursa Müze)

Müzenin giriş alanı, Osmanlı vakıf eserlerinden Koza Han'ın kapısı örnek alınarak tasarlanmış; ayrıca giriş bölümüne kündekari tekniğiyle yapılmış Yeşil Türbe kapısının benzeri yerleştirilmiştir. Müze içinde 15 bölüm yer almakta olup bölümler arası geçişler, dönemin mimari dokusunu yansıtan Bursa kemerli taş duvarlar ile sağlanmıştır.

Müzenin bilgilendirme panolarında; İslam tarihinde vakıf kavramı, Müslüman Türk devletlerinde vakıf kültürünün gelişimi, Haremeyn Vakıfları, Selâtin (sultan) vakıfları, Bursa'nın tarihi vakıf eserleri haritalandırılarak kronolojik ve tematik bir bağlamda işlenmektedir. Bu kapsamda hanlar, hamamlar, aşevleri (imaretler), kütüphaneler, medreseler, türbeler, darüşşifalar (hastaneler), yol ve köprüler, sadaka taşları ile tekke ve zaviyelerin işlevleri anlatılmaktadır.

Ayrıca Yeşil Camii, Bursa Ulucami, Muradiye Medresesi, Koza Han, Irgandı Köprüsü minyatür modelleri ve Osmanlı sivil mimarisinde hayvanlara verilen önemi gösteren kuş evlerinin maketleri sergilenmektedir.^【2】Müze içerisinde çeşme, hamam, aşevi (imaret) gibi mimari ögelerin de kesit canlandırmalarına yer verilmiştir.

Müzede yaklaşık 500 farklı eser sergilenmektedir. Bu eserlerin önemli bir kısmı, Vakıflar Genel Müdürlüğü ile yapılan protokoller çerçevesinde Bursa Muradiye Camii ve Emir Sultan Camii gibi tarihi külliyelerden müzeye kazandırılmıştır. Envanterde yer alan ana eser grupları şunlardır:

^{Destimal-i Şerif} (Bursa Büyükşehir Belediyesi Kent Arşivi)

• El Yazmaları ve Kutsal Emanetler: Muradiye Camii'nden vakfedilmiş 500 yıllık el yazması Kur'an-ı Kerim burada sergilenmektedir. Ayrıca 3 adet Kur'an-ı Kerim nüshası ve el yazması tefsirler bulunmaktadır. Müzenin öne çıkan emanetlerinden biri, Hz. Muhammed'in hırkasının sarıldığı Destimal-i Şerif'tir. Hz. Muhammed'in şemailini ve ahlaki özelliklerini anlatan Hilye-i Şerifler de sunulmaktadır.

• Hat Levhaları: 18. ve 20. yüzyıllar arasına tarihlenen; sülüs, celî sülüs, muhakkak, nesih, kûfi ve ta'lik hat türleriyle ahşap, kâğıt ve kumaş üzerine işlenmiş levhalar bu kısımda yer almaktadır. Bazı kumaş levhalar dönemin Bursa Kız Muallim Mektebi öğrencileri tarafından nakşedilmiştir.^【3】 114 adet hat levhası ise Vakıflar Bölge Müdürlüğü'ne bağlı Emir Sultan Camii deposundan getirilmiş olup, Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından gerçekleştirilen restorasyon çalışmalarının ardından müzede sergilenmeye başlanmıştır.^【4】

• Ahşap Eserler: Çoğunluğu 19. yüzyıla ait, açılır kapanır formda tasarlanmış 11 adet ahşap rahle, eyvanlı alanlarda ve vitrinlerde muhafaza edilmektedir.^【5】

• Dokuma, Madeni ve Gündelik Vakıf Eserleri: Halı ve kilimler, şamdanlar, alemler, usturlap, saat ve gülabdanlar sergilenmektedir. Hamam bölümünde hamam tasları, takunyalar, testiler ve havlular; aşevi bölümünde madeni havanlar, tabaklar, semaverler, kap kacaklar ve ahşap mutfak malzemeleri ile tasarım oluşturulmuştur.

^{Müze Eserleri} (Bursa Büyükşehir Belediyesi)

• Tasavvufi Objeler: Tekke ve zaviye kültürünü yansıtan derviş teberleri, tesbihler, takkeler, destarlı sikkeler, derviş giysileri, pabuçlar, asalar, seccadeler, kandiller, ibrikler, şifa tasları ve kâseler bulunmaktadır. Ayrıca dini musiki aletlerinden def, kudüm, zil ve ney sergilenmektedir. Mehmet Muhyiddin Üftade'ye ait kişisel eşyalar koleksiyonu ise Ramazan ayına özel olarak sergilenmektedir.

• Replika Eserler: Bursa Ulucami'nin mihrap, minber ve şadırvan örnekleri ile Bursa Yeşil Camii'nin çini mihrabı, minberi, hat yazıları, duvar çinileri ve çini kuşak yazılarının aslına uygun kopyaları müze ortamında canlandırılmıştır.

Bursa Vakıf Kültürü Müzesi, barındırdığı geniş koleksiyon ve mimari canlandırmalar ile Osmanlı vakıf kültürünü Bursa örneği üzerinden tarihsel ve görsel materyaller aracılığıyla somutlaştırarak geleceğe taşıyan kapsamlı bir hafıza merkezidir.