Büyük Artemis Heykeli

Büyük Artemis Heykeli, Efes Artemis Tapınağı’nda tapınım gören Artemis kült heykelini temsil eden heykel tipidir. Efes Artemis’i olarak da bilinen bu heykel tipi, klasik Yunan Artemis tasvirlerinden farklı bir ikonografiye sahip olup tanrıça ön cepheden, dik duruşlu ve zengin sembollerle bezeli bir figür olarak tasvir edilmiştir.

Heykelin Bulunuşu ve Kazılar

Efes’te Artemis heykeline ait önemli buluntular 20. yüzyılda gerçekleştirilen arkeolojik kazılar sırasında ortaya çıkarılmıştır. Efes kazıları 1954 yılında yeniden başlamış ve kazılar Avusturya Arkeoloji Enstitüsü tarafından yürütülmüştür. 1956 yılında Prytaneion kazısı sırasında toprağın altında korunmuş durumda bir Artemis heykeli bulunmuştur. Heykelin özenli bir şekilde toprağa gömülmüş olduğu ve muhtemelen bilinçli olarak saklandığı düşünülmektedir.

Büyük Artemis Heykeli Yakın Detayı (Kültür Portalı)

Genel Özellikler

Heykel ön cepheden, dik duruşlu ve hareketsiz bir figür şeklinde tasvir edilmiştir. Tanrıça uzun bir giysi içerisinde betimlenmiştir. Figür, uzun giysisi ve cepheden verilen hareketsiz duruşuyla anıtsal ve dikey bir görünüm sergilemektedir.

Tanrıçanın başında yüksek bir başlık bulunmaktadır; bu başlık kolothos olarak da anılmaktadır. Heykelin boyun kısmında kolyeler ve takı benzeri süslemeler yer almaktadır. Gövdenin üst kısmında çok sayıda oval biçimli çıkıntı yer almakta, alt bölümde ise giysi yüzeyi kabartma figürlerle süslenmiştir. Bu figürler arasında çeşitli hayvan tasvirleri yer almaktadır. Heykelin genel düzeni simetrik ve ön cepheye yönelik bir kompozisyon göstermektedir.

Tasvir ve Süsleme Özellikleri

Büyük Artemis heykelinde tanrıça ön cepheden, simetrik bir düzen içinde tasvir edilmiştir. Heykelin dikkat çekici özelliklerinden biri, gövdenin üst bölümünde yer alan çok sayıdaki oval ya da yuvarlak çıkıntıdır. Bu bölüm heykelin ikonografisinin en belirgin özelliklerinden birini oluşturmaktadır.^【1】

Heykelin alt kısmında yer alan giysi yüzeyi kabartma paneller halinde düzenlenmiştir. Bu paneller içerisinde çeşitli hayvan figürleri yer almaktadır. Bu figürler arasında aslan, boğa, geyik ve mitolojik yaratık tasvirleri bulunmaktadır. Heykelin giysisi üzerinde, Efes’in simgesi olan arı motifi ile birlikte çeşitli hayvan ve bezeme unsurları yer almaktadır. Figürün kolları dirsekten kırık biçimde öne uzanmış, elleri açık olarak tasvir edilmiştir.

Büyük Artemis Heykeli Yakın Detayı (Kültür Portalı)

Bu özellikler Efes Artemis heykelinin klasik Yunan Artemis tasvirlerinden farklı bir ikonografiye sahip olduğunu göstermektedir.^【2】

Artemis Kültü ve Efes

Büyük Artemis Heykeli, Efes kentinde tapınım gören Artemis kültü ile ilişkilidir. Efes’te Artemis, kentin baş tanrıçası olarak kabul edilmekteydi ve Artemis Tapınağı bu kültün merkezi durumundaydı. Antik kaynaklarda Artemision olarak adlandırılan Artemis Tapınağı, Efes kentinin önemli dini yapılarından biri olarak bilinmektedir.

Efes Artemis kültü, klasik Yunan Artemis inancından farklı özellikler göstermektedir. Efes Artemis’i daha çok bereket, doğurganlık ve doğa ile ilişkilendirilen bir tanrıça olarak kabul edilmiştir. Tapınakta bulunan kült heykeli bu inancın en önemli sembollerinden biri olup tapınak kültünün merkezinde yer almaktaydı.

Günümüzdeki Durumu

Büyük Artemis heykelinin günümüze ulaşan örnekleri Roma dönemine ait kopyalardır. Bu heykeller Efes’te bulunan Artemis kült heykelinin biçimini yansıtan örnekler olarak kabul edilmektedir. Günümüzde bu heykellerin önemli örnekleri İzmir’in Selçuk ilçesinde bulunan Efes Müzesi’nde korunmakta ve sergilenmektedir.

Efes Müzesi’nde sergilenen Artemis heykelleri, Efes Artemis kültünü temsil eden önemli arkeolojik eserler arasında yer almaktadır. Bu heykeller, Efes Artemis Tapınağı’nda bulunan kült heykelinin günümüze ulaşan temsilî örnekleri olarak değerlendirilmektedir.