Büyük Pekmez Seli

15 Ocak 1919 tarihinde Boston, Massachusetts'in North End mahallesinde meydana gelen Büyük Pekmez Seli, bir endüstriyel tankın yapısal arızası sonucu ortaya çıkan bir olaydır. Bu olay, mühendislik, malzeme bilimi ve şehir planlaması alanlarında önemli yasal düzenlemelerin başlangıcını işaret etmiştir.

Olayın Gelişimi ve Teknik Detaylar

Purity Distilling Company'ye ait, pekmez depolamak üzere inşa edilmiş olan yaklaşık 28 metre çapında ve 16 metre yüksekliğindeki bir tank, Kuzey Endüstriyel Alkol Şirketi'nin bir yan kuruluşu tarafından 1915 yılında tamamlanmıştır. Tankın inşasında kullanılan çeliğin, dönemin endüstriyel standartlarına göre nispeten ince olduğu ve uygun test prosedürlerinin uygulanmadığı tespit edilmiştir. Rivet bağlantılarının etrafındaki çeliğin kalitesiz olduğu ve çatlaklara eğilimli olduğu, ayrıca tankın yeterli yapısal destekten yoksun olduğu sonraki analizlerde ortaya konulmuştur.

Olay günü, tankın içinde depolanan pekmezin sıcaklık farkları nedeniyle fermantasyona uğradığı ve bunun sonucunda iç basıncın arttığı belirtilmiştir. Öğleden sonra 12:30 ile 12:45 arasında, artan iç basınca dayanamayan tank, aniden ve patlayıcı bir kuvvetle parçalanmıştır. Bu patlama, tankın rivetlerinin dışa doğru fırlamasına neden olmuştur.

Maddi Hasar ve Can Kaybı

Tankın parçalanmasıyla birlikte, yaklaşık 8,7 milyon litre pekmez dalgalar halinde dışarı yayılmıştır. Bu dalganın başlangıç hızı yaklaşık 56 km/s olarak kaydedilmiştir. Pekmez akıntısı, çevredeki binalara, altyapıya ve insanlara çarpmıştır.

Olay sonucunda 21 kişi hayatını kaybetmiş ve 150'den fazla kişi yaralanmıştır. Hayatını kaybedenlerin çoğu, pekmezin altında ezilme veya boğulma nedeniyle yaşamını yitirmiştir. Maddi hasar, bugünün parasıyla yaklaşık 100 milyon dolarlık bir kayıp olarak tahmin edilmiştir. Yüksek hızlı pekmez akıntısı, yakındaki binaları temelinden sökerek yıkmış, bir yükseltilmiş trenin raydan çıkmasına neden olmuş ve bir itfaiye istasyonunu harabeye çevirmiştir.

Hukuki Süreçler ve Düzenleyici Sonuçlar

İlk soruşturmalar, ABD Endüstriyel Alkol Şirketi ve tankın hatalı yapımını sorumlu tutmuştur. U.S. Industrial Alcohol, patlamanın anarşistler tarafından yapılan bir sabotaj eylemi olduğunu iddia ederek, daha önceki olayları ve bir bomba tehdidini gerekçe göstermiştir. Ancak bu savunma, mahkeme tarafından reddedilmiştir.

Sonraki hukuk davası, Massachusetts tarihindeki en uzun ve en pahalı dava haline gelmiş, sonucu selden altı yıl sonra açıklanmıştır. 28 Nisan 1925'te Yargıç Hugh Ogden, ABD Endüstriyel Alkol Şirketi'ni tankın kusurlu yapımı ve kalite kontrollerinin eksikliği nedeniyle ihmalden sorumlu bulmuş ve trajedinin önlenebilir olduğuna karar vermiştir. Davacılara, günümüz parasıyla yaklaşık 15 milyon dolara denk gelen tazminat ödenmesine hükmedilmiştir.

Bu felaket, ülke genelinde inşaat yönetmeliklerinde ve bina düzenlemelerinde değişikliklere yol açmıştır. Ayrıca, eyaletlerin kamu sağlığı ve güvenliği için bir güvence olarak profesyonel mühendislik lisanslamasını oluşturmasını teşvik etmiştir. Çoğu eyalet, 1920'ler ve 1930'lar boyunca köprüler, barajlar ve tanklar dahil olmak üzere kritik altyapının bilimsel olarak doğrulanmış prensipler kullanılarak tasarlanmasını gerektiren standartlar benimsemiştir. Dava, hükümetin büyük işletmeleri nasıl düzenlediği konusunda temel bir değişime katkıda bulunmuş, düzenlemeyi işletmeler için sadece bir rahatsızlık olmaktan çıkarıp vergi mükellefi için bir araç haline getirmiştir.

Hukuki süreçlerin uzun süresi ve maliyeti, suçlamaları saptırma girişimlerine rağmen kurumsal sorumluluğun kesin bir şekilde tespit edilmesiyle sonuçlanması, önemli bir hukuki emsal oluşturmuştur. Bu durum, endüstriyel inşaat ve işletmedeki ihmalin şirketler için önemli mali ve itibar sonuçlarına yol açabileceğini göstererek, güvenlik standartlarına daha fazla uyumu teşvik etmiştir. Profesyonel mühendislik sertifikasyon yasalarının ve bilimsel olarak doğrulanmış tasarım prensiplerinin Amerika Birleşik Devletleri genelinde yaygın ve hızlı bir şekilde benimsenmesi, Pekmez Seli'nin doğrudan ve dönüştürücü bir sonucunu temsil etmektedir. Bu durum, mühendisliği büyük ölçüde denetimsiz bir uygulamadan, zorunlu standartlar, denetim ve açık bir kamu güvenliği sorumluluğu ile bir mesleğe dönüştürmüş, altyapı geliştirme manzarasını temelden değiştirmiştir.