Çağatay

Çağatay kelimesi, doğrudan doğruya Cengiz Han’ın ikinci oğlu olan Çaġatay’ın isminden türemiş özel addır. Türkçede bu isim hem kişi ismi olarak hem de tarihî bir topluluğun (Çağatay Hanlığı) ve edebî geleneğin (Çağatay Türkçesi) adı olarak yer bulmuştur. Etimolojik olarak Moğolca kökenli olan bu özel ad, Türkçeye tarihsel temaslar yoluyla girmiş ve zamanla Türk onomastik (ad bilimi) sistemine yerleşmiştir. Bugün hem birey adı olarak kullanılmakta hem de tarih, edebiyat ve dil biliminde terimleşmiş bir biçimde geçmektedir.

• Tarih: Orta Asya’daki Çağatay Hanlığı’nı tanımlamak için kullanılır; örn. “Çağatay ulusu”, “Çağatay Hanlığı”.
• Dilbilim: 15–18. yüzyıllar arasında Doğu Türkçesinin edebi kolunu tanımlayan “Çağatay Türkçesi” teriminde geçer.
• Edebiyat: Ali Şir Nevai gibi klasik yazarların eser dili olarak belirtilir; “Çağatayca divan”, “Çağatay şiiri”.
• Onomastik: Türkiye’de ve Türk dünyasında erkek adı olarak birey adlarında kullanılır; nüfus kayıtlarında ve edebi metinlerde yer alır.