Camili (Macahel)

Camili, Türkiye'nin Artvin iline bağlı Borçka ilçesinin kuzeydoğusunda, Gürcistan sınırında yer alan tarihî ve coğrafi bir bölgedir. Macahel olarak da bilinen bölgenin adı, halk etimolojisine göre Gürcüce maca (bilek) ve heli (el) sözcüklerinin birleşimiyle açıklanır.^【1】Bölgenin Türkiye sınırları içindeki kısmı Camili, Düzenli, Efeler, Kayalar, Maral ve Uğur köylerinden oluşmaktadır.^【2】Karçal Dağları çevresinde bulunan yöre, orman ekosistemleri, biyolojik çeşitliliği ve geleneksel yerleşim dokusuyla tanınır. Türkiye tarafındaki Camili Havzası, 2005 yılında UNESCO İnsan ve Biyosfer Programı kapsamında biyosfer rezervi ilan edilmiştir.^【3】

Camili Havzası, Doğu Karadeniz Bölgesi'nin doğusunda, Karçal Dağları çevresindeki dağlık alanda bulunmaktadır. Tarihsel ve coğrafi bakımdan Türkiye ile Gürcistan arasında uzanan bir vadinin parçasıdır. Havzanın Türkiye'deki yerleşimleri dışında Gürcistan'ın Acara Özerk Cumhuriyeti sınırları içerisinde on iki köy daha bulunmaktadır.^【4】

Havzanın başlıca akarsu kollarını Uğur-Maral ve Efeler dereleri oluşturmaktadır. Camili Köyü yakınlarında birleşen bu derelerin suları, Gürcistan sınırını geçtikten sonra Çoruh Nehri'ne ulaşmaktadır.

Bölgenin arazi yapısında yüksek dağlar, derin vadiler ve ormanlık yamaçlar belirgindir. Borçka ile Camili Havzası arasındaki kara yolu, yaklaşık 1.830 metre yüksekliğindeki Küçük Yayla olarak da bilinen dağ geçidinden geçmektedir. Dağlık arazi, yoğun yağış ve kış aylarındaki kar örtüsü bölgenin ulaşım koşullarını etkilemektedir.

Camili ve çevresi, tarih boyunca farklı siyasi yönetimlerin hâkimiyetinde bulunmuştur. Osmanlı döneminde Camili Köyü'nün eski adı Hertvis olup yerleşim, bölgesel idari merkezlerden biri olarak kullanılmıştır. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından Batum ve çevresinin Rus yönetimine geçmesi, bölgenin siyasi ve idari durumunu etkilemiştir.^【5】

Birinci Dünya Savaşı'nın ardından Kafkasya'da meydana gelen siyasi değişimler sonucunda Türkiye'nin kuzeydoğu sınırları yeniden belirlenmiştir. 1921 yılında imzalanan Moskova ve Kars antlaşmaları, Türkiye'nin Gürcistan yönündeki sınırlarının belirlenmesinde etkili olmuştur.^【6】Camili Havzası'nın altı köyü Türkiye sınırları içerisinde kalırken vadinin diğer on iki köyü Gürcistan sınırları içerisinde yer almıştır. Türkiye tarafındaki köyler Artvin'in Borçka ilçesine bağlıdır. Camili Köyü ise geçmişte bu yerleşimlerin bağlı olduğu nahiye merkezi olarak idari işlev üstlenmiştir.

Camili Biyosfer Rezervi, koruma ve sürdürülebilir doğal kaynak kullanımı ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmektedir. Türkiye'nin ilk biyosfer rezervi olan alan, 2026 yılı itibarıyla ülkenin UNESCO Dünya Biyosfer Rezervleri Ağı'ndaki tek biyosfer rezervidir.^【7】

Camili Havzası'ndaki doğal yaşlı ormanlarda doğu ladini, doğu kayını, kestane ve Kafkas ıhlamuru gibi ağaç türleri bulunmaktadır. UNESCO Türkiye Millî Komisyonunun 2014 tarihli yayınında, havzada 23'ü endemik olmak üzere 990 bitki türünün bulunduğu belirtilmektedir. Bölge, göçmen kuşların yanı sıra Kafkas arısı ve çeşitli yaban hayvanları için de yaşam alanı oluşturmaktadır.^【8】

Camili Havzası'ndaki Efeler ve Gorgit bölgelerinde bulunan doğal yaşlı ormanlar, 1998 yılında Tabiatı Koruma Alanı ilan edilerek koruma altına alınmıştır.

Camili'nin kültürel yapısında Gürcü dili ve gelenekleri önemli bir yer tutmaktadır. Bölgede Gürcüce halk hikâyeleri, masallar, maniler, şiirler ve çeşitli sözlü anlatım türleri kuşaktan kuşağa aktarılmıştır. Geleneksel imece uygulamaları, tarımsal faaliyetlerin yürütülmesinin yanında sözlü kültür ürünlerinin paylaşıldığı toplumsal ortamlar oluşturmuştur.^【9】Halk müziği ve geleneksel çok sesli şarkı söyleme geleneği de yörenin kültürel özellikleri arasındadır.^【10】

Bölgenin geleneksel konut mimarisinde ahşap yapı malzemesi belirgin bir yer tutmaktadır. Ahşap yığma tekniğiyle inşa edilen konutlar, bölgenin iklim koşulları, topografik yapısı ve yerel malzeme olanaklarıyla ilişkili mimari özellikler taşımaktadır.

Camili Köyü Camisi ve Maral Köyü'ndeki İremit Camisi, yöredeki tarihî dinî yapılar arasındadır.^【8】Camili Köyü Camisi'nin kesin inşa tarihi bilinmemekle birlikte, 1819 tarihli bir Osmanlı imam-hatip görevlendirme beratı, yapının bu tarihten önce mevcut olduğunu göstermektedir. Yerel anlatılara göre cami, 1855 yılında meydana gelen çığın ardından yeniden inşa edilmiştir.^【11】

Camili Havzası'nda geleneksel ekonomik faaliyetler arasında arıcılık, hayvancılık, fındık yetiştiriciliği ve küçük ölçekli tarımsal üretim bulunmaktadır. Özellikle arıcılık, bölgenin doğal koşulları ve Kafkas arısının varlığıyla bağlantılı bir geçim faaliyetidir. Camili Havzası, Kafkas arısının genetik özelliklerinin korunmasına yönelik çalışmaların yürütüldüğü alanlardan biridir. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından bölgede arı ırkının korunmasına yönelik destekleme ve kontrol faaliyetleri gerçekleştirilmektedir.^【12】

Bölgede doğa turizmiyle ilişkili pansiyonculuk ve rehberlik gibi ekonomik faaliyetler de gelişmiştir. Biyolojik Çeşitlilik ve Doğal Kaynak Yönetimi Projesi kapsamında arıcılık, bal üretimi ve ekoturizm faaliyetlerine yönelik çalışmalar desteklenmiştir. Doğa yürüyüşleri ve yöresel yaşamı tanımaya yönelik ziyaretler, havzadaki turizm faaliyetleri arasında yer almaktadır.