Camiu’l-Fena Meydanı

Alıntıla
kure star outline

Ülke

Fas

Şehir

Marakeş

Mekansal çevresi

Restoranlar, ticari tezgâhlar, kamu yapıları ve geleneksel çarşılar

Kuruluş

11. Yüzyıl

UNESCO Temsilî Listesi'ne Kayıt Tarihi

2008

UNESCO Tarafından İlk Tanınma

2001

Câmiu’l-Fenâ Meydanı, Fas'ın Marakeş kentinin tarihî merkezi olan Medina'nın girişinde yer almaktadır. Meydanın geçmişi 11. yüzyılda Marakeş'in kuruluşuna dayanmaktadır. Bu meydanda hikâye anlatıcılığı, müzik, dans, sokak gösterileri, şehrin toplumsal ve kültürel yaşamında önemli bir yer edinmektedir. Üçgen biçimindeki alanın çevresinde restoranlar, tezgâhlar ve kamu yapıları bulunmaktadır.

Câmiu’l-Fenâ Meydanı (Faruk Tokluoğlu)


Tarihsel Gelişim

Câmiu’l-Fenâ Meydanı'nın bulunduğu şehir olan Marakeş, 1080 yılında Murabıtlar tarafından kurulmuştur.【1】Meydan, ilk dönemlerinden itibaren tüccarların, yolcuların ve yerel halkın bir araya geldiği bir buluşma ve ticaret alanı olarak gelişmiştir. Afrika, Avrupa ve Orta Doğu arasındaki ticari ilişkiler kapsamında farklı bölgelerden gelen malların değiş tokuş edildiği merkezlerden biri olmuştur.【2】Yüzyıllar içerisinde meydanın işlevleri çeşitlenmiş; ticari faaliyetlerin yanı sıra geleneksel müzik, halk gösterileri ve çeşitli hizmetler kamusal yaşamın parçası hâline gelmiştir. Meydan, bu özellikleriyle Marakeş'in tarihî kent dokusu içerisinde ticari ve kültürel faaliyetlerin kesiştiği bir alan olarak varlığını sürdürmüştür. 20. yüzyılda Marakeş'in kentsel gelişimi, meydanın fiziksel çevresinde ve kullanım biçimlerinde değişikliklere yol açmıştır.

Mekân Özellikleri ve İşlevleri

Câmiu’l-Fenâ Meydanı'nın açık alan niteliği, aynı mekânda farklı ticari ve kültürel faaliyetlerin gerçekleştirilmesine imkân tanımaktadır. Meydanın kullanımı günün saatlerine göre değişmektedir. Gündüz saatlerinde satıcılar, geleneksel hizmet sağlayıcıları ve sokak göstericileri faaliyet gösterirken, akşam saatlerinde yemek tezgâhları ve izleyici toplulukları belirginleşmektedir. Bu değişken kullanım biçimi, meydanın hem ticaret alanı hem de toplumsal buluşma mekânı olarak işlev görmesini sağlamaktadır.


Meydanda hikâye anlatıcıları, şairler, müzisyenler, dansçılar, yılan oynatıcıları ve çeşitli sokak göstericileri faaliyet göstermektedir. Bu uygulamalar, yerel halk ile farklı bölgelerden gelen ziyaretçilerin bir araya geldiği kültürel etkileşim ortamının parçalarını oluşturmaktadır. 【3】


UNESCO'nun kayıtlarında "imayazen" olarak adlandırılan geleneksel anlatıcıların, geçmişten gelen anlatıları güncel koşullara uyarlayarak aktardıkları belirtilmektedir. Söz ve hareketin birlikte kullanıldığı bu anlatım biçimi, eğlendirme işlevinin yanı sıra toplumsal bilgi ve kültürel birikimin aktarılmasına da hizmet etmektedir. 【4】


Meydandaki müzik ve gösteri gelenekleri arasında Amazig müzisyenlerinin icraları, Gnaoua dansları ve senthir ya da hajouj olarak adlandırılan çalgıyla gerçekleştirilen müzik gösterileri bulunmaktadır. Geleneksel kıyafetleri ve pirinç kaplarıyla tanınan "guerrab" adı verilen su satıcıları da meydanın tarihsel meslek grupları arasında yer almaktadır. 【5】


Bunların yanı sıra geleneksel tıp uygulayıcıları, şifalı bitki satıcıları, falcılar, kına sanatçıları ve dinî anlatılarda bulunan kişiler meydanın günlük faaliyetlerine katılmaktadır. Câmiu’l-Fenâ Meydanı'nın ekonomik işlevi, geleneksel ticaret faaliyetleri ve çevresindeki çarşılarla ilişkilidir. Meydanda ve yakın çevresinde baharat, tekstil ürünleri, geleneksel ilaçlar, yiyecek ve içecekler gibi çeşitli ürünlerin satışı gerçekleştirilmektedir. Ticari faaliyetler, meydanın tarihsel kullanımının süreklilik gösteren unsurları arasındadır. Bu tezgâhlarda harira çorbası, merguez sosisi, tanjia, babbouche olarak bilinen salyangoz çorbası, ızgara etler, kızarmış balık ve taze meyve suları gibi yiyecek ve içecekler sunulmaktadır.【6】

UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Statüsü

Câmiu’l-Fenâ Meydanı'nın kültürel alanı, UNESCO tarafından 2001 yılında "İnsanlığın Sözlü ve Somut Olmayan Mirasının Başyapıtlarından Biri" olarak ilan edilmiştir. Bu karar, meydanda sürdürülen geleneksel sözlü anlatım, müzik, dinî ve sanatsal ifade biçimlerinin kültürel miras niteliğinin uluslararası düzeyde tanınmasını sağlamıştır.


2003 yılında kabul edilen Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi çerçevesinde oluşturulan yeni listeleme sistemi kapsamında Câmiu’l-Fenâ Meydanı'nın kültürel alanı, 2008 yılında İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının Temsilî Listesi'ne kaydedilmiştir. UNESCO kayıtlarında söz konusu kültürel miras unsuru 00014 numaralı dosya ile tanımlanmaktadır. Meydanın bulunduğu Marakeş Medinası ise 1985 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınmıştır. Medina'nın Dünya Mirası statüsü ile Câmiu’l-Fenâ Meydanı'nın somut olmayan kültürel miras statüsü birbirinden ayrı koruma ve tanıma süreçlerine dayanmaktadır. 【7】

Turizmin Etkileri ve Toplumsal Dönüşüm

Câmiu’l-Fenâ Meydanı'nın uluslararası düzeyde tanınması ve Marakeş'teki turizm faaliyetlerinin gelişmesi, meydanın ekonomik ve toplumsal yapısında değişimlere neden olmuştur. Turistlerin artan ilgisi, bazı geleneksel gösterilerin izleyici kitlesini ve sunum biçimlerini etkilemiştir. Turizm faaliyetleri, meydandaki bazı göstericiler için yeni gelir olanakları oluştururken, kültürel faaliyetlerin ziyaretçilerin beklentilerine göre yeniden düzenlenmesine de yol açmıştır. Meydandaki kültürel faaliyetlerin turistik gösterilere dönüşmesi, geleneksel uygulamaların toplumsal bağlamından uzaklaşması açısından da ele alınmaktadır. Bununla birlikte Schmitt'in araştırması, meydandaki bütün kültürel faaliyetlerin aynı ölçüde değişmediğini ve yerel aktörlerin farklı ekonomik ve toplumsal koşullara çeşitli biçimlerde uyum sağladığını ortaya koymaktadır.【8】

Koruma Çalışmaları ve Karşılaşılan Tehditler

Câmiu’l-Fenâ Meydanı, 1922 yılından itibaren Fas'ın sanatsal mirasının bir parçası olarak koruma kapsamında değerlendirilmiştir. UNESCO, kentleşme, gayrimenkul spekülasyonu ve ulaşım altyapısının gelişmesini meydanın kültürel alan niteliği açısından başlıca tehditler arasında göstermektedir. UNESCO'nun somut olmayan kültürel miras yaklaşımı, meydandaki kültürel uygulamaların yaşayan toplumsal pratikler olarak sürdürülmesini esas almaktadır. 【9】

Kaynakça

Jemaa El Fnaa. “History of Jemaa El Fnaa.” Erişim 4 Kasım 2026. https://jemaa-elfnaa.com/history

Jemaaelfnaa.com. “Jemaa el-Fnaa: The Complete Guide (What to See, Do & Eat).” Erişim 4 Kasım 2026. https://jemaaelfnaa.com/jemaa-el-fna-guide/

Pexels. “Sokak Pazarı, Pazar Yeri, Market, Kare.” Pexels. 4 Kasım 2026,https://www.pexels.com/tr-tr/fotograf/sokak-pazari-pazar-yeri-market-kare-13811605/

Pexels. “İnsanlar, Binalar, Yapılar, Alışveriş Yapmak.” Pexels. 4 Kasım 2026, https://www.pexels.com/tr-tr/fotograf/insanlar-binalar-yapilar-alisveris-yapmak-13811606/

Schmitt, Thomas. “Jemaa el Fna Square in Marrakech: Changes to a Social Space and to a UNESCO Masterpiece of the Oral and Intangible Heritage of Humanity as a Result of Global Influences.” The Arab World Geographer 8, sy. 4 (2005): 173–195, 4 Kasım 2026, https://www.researchgate.net/publication/274256696_Jemaa_el_Fna_Square_in_Marrakech_-_Changes_to_a_Social_Space_and_to_a_UNESCO_Masterpiece_of_the_Oral_and_Intangible_Heritage_of_Humanity_as_a_Result_of_Global_influence

UNESCO. “Cultural Space of Jemaa el-Fna Square.” Intangible Cultural Heritage, dosya no. 00014. 2008. Erişim 4 Kasım 2026. https://ich.unesco.org/en/RL/cultural-space-of-jemaa-el-fna-square-00014

Dipnotlar

Sen de Değerlendir!

0 Değerlendirme

Yazar Bilgileri

Avatar
YazarFatma Ahsen Karakaş4 Kasım 2026 10:12

Tartışmalar

Henüz Tartışma Girilmemiştir

"Camiu’l-Fena Meydanı" maddesi için tartışma başlatın

Tartışmaları Görüntüle

İçindekiler

  • Tarihsel Gelişim

  • Mekân Özellikleri ve İşlevleri

  • UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Statüsü

  • Turizmin Etkileri ve Toplumsal Dönüşüm

  • Koruma Çalışmaları ve Karşılaşılan Tehditler

Bu madde yapay zeka desteği ile üretilmiştir.