Köken

“Cendere” kelimesi, Türkçeye Farsça candare (جندره) sözcüğünden geçmiştir. Bu kelime “baskı mengenesi” ya da “pres” anlamına gelir. Farsçadaki bu terim ise, muhtemelen Sanskritçe yantra (यन्त्र) —“makine, mekanizma, araç” anlamında— sözcüğüyle eş kökenlidir. Böylece kelime, Eski Hint-İran dillerindeki mekanik düzenekleri tanımlayan terimlerden evrilerek Türkçeye aktarılmıştır. Bu köken yapısı, kelimenin hem teknik (pres, sıkıştırma makinesi) hem de mecaz anlamda (baskı, zorlama) kullanımını açıklamaktadır.

Kullanım Alanları

Mecaz Anlam Kullanımları:

• Cendereye girmek: Zorlayıcı, baskılayıcı, boğucu bir durumun içine düşmek anlamında kullanılır.
• Cendereye koymak / sokmak: Birini sıkıştırmak, bunaltmak, psikolojik baskıya almak anlamındadır.

Yan Anlam Kullanımları:

• Dar geçit, boğaz anlamında: Fiziksel bir pres olmanın ötesinde, iki yer arasında geçişin zorlaştığı coğrafi veya yapısal alanları belirtmek için kullanılır.
• Kalın oklava anlamında: Hamur açmakta kullanılan kalın çubuklar için bölgesel kullanımı bulunur.