Circinus Galaksisi

Circinus Galaksisi, yaklaşık 13 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan, güney gök yarımküresindeki Circinus takımyıldızında yer alan, aktif çekirdeğe sahip sarmal bir galaksidir. Samanyolu Galaksisi’nin düzlemine çok yakın konumlandığı için ön plandaki yoğun toz ve yıldızlar tarafından büyük ölçüde gizlenmiş, bu nedenle ancak 20. yüzyılın sonlarına doğru ayrıntılı biçimde incelenebilmiştir. Galaksi, Tip 2 Seyfert galaksileri sınıfında yer almakta olup merkezinde aktif bir süper kütleli kara delik barındırmaktadır.

Genel Özellikler

Circinus Galaksisi, yapısal olarak belirgin bir sarmal disk, yoğun gaz ve toz içeren merkezî bölgeler ve aktif bir galaktik çekirdeğe sahiptir. Yaklaşık 13–14 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunması, onu gökbilimsel açıdan yakın galaksilerden biri yapmasına rağmen, Samanyolu’nun ön plandaki tozu nedeniyle uzun süre fark edilmemesine yol açmıştır. Kızılötesi dalga boylarında yapılan gözlemler, galaksinin gerçek yapısının ve etkinliğinin ortaya çıkarılmasında belirleyici olmuştur.

Aktif Galaktik Çekirdek ve Seyfert Sınıflandırması

Circinus Galaksisi, Tip 2 Seyfert galaksisi olarak sınıflandırılmaktadır. Seyfert galaksileri, Aktif Galaktik Çekirdekler (AGN) adı verilen daha geniş bir sınıfın parçasıdır. Bu tür galaksilerde parlaklığın önemli bir bölümü, galaksi merkezindeki süper kütleli kara delik ve onu çevreleyen birikim diski tarafından üretilir. Circinus’ta gözlenen AGN, çevresindeki gazı ve tozu yüksek hızlarla galaksi dışına doğru yönlendiren güçlü dışa akışlarla ilişkilidir.

Merkezdeki süper kütleli kara deliğin çevresinde, yoğun gaz ve tozdan oluşan bir yapı bulunmaktadır. Bu yapı, kara deliğe doğru akan maddeyi barındırmakta ve çekirdeğin yüksek enerjili ışınımını kısmen soğurarak yeniden kızılötesi dalga boylarında yaymaktadır.

Yıldız Oluşum Halkaları

Circinus Galaksisi’nin diskindeki gazın büyük bir bölümü iki belirgin halkada yoğunlaşmıştır. Daha büyük olan dış halka yaklaşık 1.300 ışık yılı çapındadır ve daha önce yer tabanlı teleskoplarla gözlemlenmiştir. Daha küçük olan iç halka ise yaklaşık 260 ışık yılı çapındadır ve Hubble Uzay Teleskobu gözlemleriyle ayrıntılı biçimde ortaya konmuştur.

Her iki halka da yoğun yıldız oluşum etkinliğine sahiptir. Bu nedenle söz konusu alanlar “yıldız patlaması” bölgeleri olarak tanımlanmaktadır.

Gaz Akışları ve Konik Yapılar

Galaksinin merkezinde ve iç yıldız oluşum halkasının içinde V biçiminde bir gaz yapısı gözlemlenmektedir. Bu yapı, çekirdekten galaksi halesine doğru uzanan üç boyutlu bir koninin izdüşümü olarak yorumlanmaktadır. Dar bantlı filtrelerle yapılan gözlemler, bu konik bölgede yer alan gazın, merkezi kara delikten yayılan radyasyon tarafından ısıtıldığını göstermektedir.

Merkezden çıkan ultraviyole ve yüksek enerjili ışınım, çevredeki gazı uyararak parlamasına neden olmakta ve bu uyarılmış gaz, zıt yönlerdeki iki koni boyunca yönlendirilmektedir.

Kızılötesi Gözlemler ve Uzay Teleskopları

Circinus Galaksisi, kızılötesi dalga boylarında yapılan gözlemler sayesinde ayrıntılı biçimde incelenmiştir. NASA’nın Geniş Alanlı Kızılötesi Gözlem Uydusu (WISE) ve Spitzer Uzay Teleskobu, Samanyolu’nun ön plandaki tozunu aşarak galaksinin sarmal kollarını ve merkezî parlaklığını ortaya çıkarmıştır. WISE görüntülerinde, galaksinin sarmal kolları yeşil “S” biçimini andıran bir yapı sergilemektedir.

Gözlem Tarihçesi

Circinus Galaksisi’nin ayrıntılı Hubble görüntüleri, 10 Nisan 1999 tarihinde Geniş Alan Gezegen Kamerası 2 kullanılarak elde edilmiştir. Maryland Üniversitesi’nden Andrew S. Wilson liderliğindeki araştırma ekibi, görünür ışık verilerini yakın kızılötesi gözlemlerle birleştirerek galaksinin dinamiklerini ve merkezî etkinliğini incelemiştir