Couvade Sendromu

Couvade sendromu gebelik sürecinde gebe olmayan bireylerde, çoğunlukla baba adaylarında, gebeliğe benzer fizyolojik ve psikolojik belirtilerin ortaya çıkmasıyla tanımlanan bir olgudur. Bu belirtiler herhangi bir hastalık ya da yaralanmaya bağlı değildir ve gebelikle eş zamanlı olarak ortaya çıkar. Literatürde sempatik gebelik ve baba adayı sendromu adlarıyla da anılmaktadır.

Sendrom, çocuk bekleyen baba adaylarında gebelik döneminde fizyolojik bir temele dayanmayan somatik belirtiler ile çeşitli psikolojik değişimlerin görülmesi şeklinde ele alınır. Belirtiler çoğunlukla gebeliğin birinci ve üçüncü trimesterlerinde ortaya çıkmakta doğumla birlikte azalma göstermekte ya da ortadan kalkmaktadır. Couvade sendromu tıbbi olarak sınıflandırılmış bir hastalık olarak kabul edilmemekle birlikte gebeliğe eşlik eden bir fenomen olarak değerlendirilmektedir.

Tarihçe ve Etimoloji

“Couvade” terimi, Fransızca “couver” fiilinden türetilmiştir ve kuluçkaya yatmak ya da kuluçkadan çıkmak anlamına gelir.^【1】  Antropolojik bağlamda kavram, 17. yüzyılda French Basque tarafından tanımlanmıştır.^【2】 Terimin bilimsel literatürde kullanımı ise 1865’te İngiliz antropolog Edward Burnett Tylor ile başlamıştır. Tylor, ilkel toplumlarda doğum sırasında gerçekleştirilen ritüelleri incelemiş; bu ritüellerde baba adayının gebelik ve doğum sürecinde eşini taklit eden davranışlar sergilediğini, günlük sorumluluklarını bıraktığını ve çeşitli yasaklara uyduğunu aktarmıştır.^【3】 

Sanayi öncesi toplumlarda görülen bu ritüel form, annenin ve yenidoğanın kötü güçlerden korunması ile baba–bebek bağının güçlendirilmesi amacını taşımıştır. Zamanla kavram, modern toplumlarda gebeliğe empatik bir yanıt olarak değerlendirilen sendromik bir durumu tanımlamak üzere kullanılmıştır.

Epidemiyoloji

Couvade sendromunun görülme sıklığı çalışmalara göre geniş bir aralıkta bildirilmiştir. Literatürde insidansın %11 ile %97 arasında değiştiği belirtilmektedir.^【4】 Sendromun tüm ırk ve sosyoekonomik gruplarda görülebildiği; etnik azınlıklar, Afrikalı Amerikalılar, evli olmayan erkekler ve gebeliği planlamayan bireylerde daha yaygın olabileceği bildirilmiştir.^【5】 

Sendromun eşler arasındaki ilişkinin güçlü olduğu durumlarda daha sık gözlendiği; bunun, partnerler arasındaki güçlü fiziksel ve psikolojik etkileşimle ilişkili olabileceği düşünülmektedir.

Etiyoloji

Couvade sendromunun etiyolojisi tam olarak açıklanamamıştır. Antropologlar, psikiyatristler, hemşireler ve sosyologlar; kültürel baskılar, yeni duruma uyum süreci ve empatik özdeşleşmenin rol oynadığını ileri sürmüşlerdir. Literatürde öne çıkan açıklamalar şunlardır:

• Psikososyal yaklaşımlar: Babalık rolüne geçişte yaşanan belirsizlik, kaygı ve ambivalan (zıt) duygular
• Empati ve özdeşleşme: Erkeğin gebe eşiyle duygusal bütünleşmesi ve gebelik belirtilerini paylaşması
• Somatizasyon: Anksiyetenin bedensel belirtilerle dışa vurumu
• Hormonal değişiklikler: Eşi gebe olan erkeklerde prolaktin ve kortizol düzeylerinin doğum öncesinde daha yüksek, testosteron ve estradiol düzeylerinin doğum sonrasında daha düşük bulunması

Bu hormonal değişimlerin baba adayını ebeveynlik rolüne hazırlayan biyolojik bir süreçle ilişkili olabileceği düşünülmektedir.

Sınıflandırılması

Couvade sendromu, literatürde farklı sınıflamalarla ele alınmıştır:

• Ritüel (klasik) Couvade: Antik Yunan’dan günümüze sanayileşmemiş toplumlarda gözlenen; babanın çeşitli yasaklara uyması, eşini taklit etmesi ve sembolik davranışlar sergilemesiyle karakterizedir.
• Modern Couvade: Gebe kadınların eşlerinde, gebeliğe benzer fiziksel ve psikolojik semptomların istemsiz olarak ortaya çıkmasıdır.
• Büyüsel-dini Couvade: Erkek davranışlarının avlanma veya belirli yiyeceklerden kaçınma gibi yasaklarla sınırlandığı biçimdir.

Bu yaklaşımlar Couvade olgusunun kültürler arası yaygınlığına ve tarihsel sürekliliğine işaret etmektedir.

Semptomlar

Semptomlar genellikle gebeliğin ilk üç ayında başlamakta, ikinci trimesterde geçici olarak azalabilmekte, üçüncü trimesterde yeniden artış gösterebilmektedir. Couvade sendromunda görülen belirtiler fiziksel (somatik) ve psikolojik olarak iki ana grupta ele alınır.

Fiziksel (Somatik) Semptomlar

• Gastrointestinal sistem yakınmaları (bulantı, kusma, mide ekşimesi, karın ağrısı, distansiyon)
• İştah değişiklikleri ve kilo alımı
• Karın büyümesi
• Sırt ve bel ağrıları
• Bacak krampları
• Halsizlik ve yorgunluk
• Uyku düzeninde değişiklikler
• Diş ve diş eti ağrıları
• Deri değişiklikleri (isilik, cilt lezyonları)
• Senkop (bayılma)

Psikolojik Semptomlar

• Anksiyete
• Depresif duygu durum
• Stres
• Sinirlilik
• Ruhsal çalkalanma
• Vücut bütünlüğü ile ilgili kaygılar
• Beden algısında değişiklikler
• Duygudurum dalgalanmaları

Kilo Alımı ve Metabolik Değişiklikler

Araştırmalar, ebeveynliğe geçiş sürecinde erkeklerde kilo alımının görülebildiğini göstermektedir. Çalışmalarda baba olan erkeklerin beden kütle indekslerinin zamanla arttığı; paternal perinatal kilo alımının davranışsal (uyku, diyet, fiziksel aktivite), hormonal ve psikolojik mekanizmalarla ilişkili olabileceği belirtilmiştir. Kilo alımının gebelik döneminde başlaması Couvade sendromu ile ilişkilendirilmektedir.^【6】 

Davranış Kalıpları

Eşleri gebe olan erkeklerin gebelik sürecinde sergiledikleri davranışlar izleyici, katılımcı ve işlevsel olmak üzere üç temel kalıp altında ele alınmıştır. İzleyici konumundaki baba adayları, gebelik gerçeğinden duygusal olarak uzak durmakta ve süreci dışarıdan izler gibi yaşamaktadır. Katılımcı konumdaki baba adayları ise gebeliğin gerektirdiği değişimlerin farkında olup duygusal ve pratik açıdan eşleriyle iş birliği içindedir. İşlevsel konumdaki baba adayları, duygusal açıdan görece mesafeli olmakla birlikte maddi ve pratik sorumlulukların bilincindedir. Literatürde özellikle katılımcı baba adaylarında Couvade sendromu belirtilerinin daha belirgin olabildiği ifade edilmiştir.^【7】

Toplumsal ve Kültürel Boyut

Toplumlarda babalık rolüne ilişkin beklentiler, kültürel değerlere ve toplumsal normlara bağlı olarak farklılık göstermektedir. Gebelik sürecinde erkeğin çoğunlukla destekleyici bir rol üstlenmesi beklenmekte, bu süreçte yaşadığı fizyolojik ve psikolojik semptomlar ise çoğu zaman fark edilmemekte ya da görünürlük kazanmamaktadır. Tarihsel bağlamda ritüel Couvade örnekleri, gebelik ve doğum sürecinde erkeğin sergilediği davranışların babalığın kabulü ve toplumsal olarak tanınmasına yönelik sembolik bir ifade biçimi olduğunu ortaya koymaktadır.

Paternal Perinatal Depresyondan Ayrımı

Couvade sendromu, paternal perinatal depresyondan ayrılması gereken bir olgudur. Paternal perinatal depresyon, erkeklerde gebeliğin erken dönemlerinden doğumdan sonraki ilk bir yıla kadar ortaya çıkabilen majör bir depresif bozukluk olarak tanımlanmaktadır. Buna karşılık Couvade sendromu, kronolojik olarak daha çok gebeliğin birinci ve üçüncü trimesterlerinde görülen ve genellikle doğumla birlikte sona eren fiziksel ve psikolojik değişiklikleri kapsamaktadır. Bu yönüyle sendrom, literatürde gebelikle ilişkili doğal bir durum olarak değerlendirilmiştir.

Antenatal Süreç ve Bakım Yaklaşımı

Gebe çiftlerle yapılan çalışmalarda aile eğitim sınıflarına katılan erkeklerin doğuma daha olumlu bir psikolojiyle katıldıkları ve aile ilişkilerinin güçlendiği bildirilmiştir. Antenatal bakım hizmetlerinde sağlık profesyonellerinin aileyi bütüncül bir yaklaşımla ele alması; gebe ve ailesinin bu yeni duruma fiziksel ve psikososyal yönden uyum sağlayabilmesi için bakım ve eğitim gereksinimlerine rehberlik etmesi gerektiği vurgulanmıştır.^【8】 

Sağlık çalışanlarının gebelik ve doğum sürecinde anne, bebek ve baba ile yakın temas halinde olarak Couvade sendromunu tanımaları ve bu bağlamda çiftleri bilgilendirmeleri gerekmektedir.

Uyarı: Bu maddede yer alan içerik, yalnızca genel ansiklopedik bilgi amacı taşımaktadır. Buradaki bilgiler tanı koyma, tedavi etme ya da tıbbi yönlendirme amacıyla kullanılmamalıdır. Sağlıkla ilgili konularda karar vermeden önce mutlaka bir hekime veya uzman sağlık personeline danışmanız gerekmektedir. Bu bilgilerin tanı veya tedavi amacıyla kullanılması sonucunda doğabilecek durumlardan madde yazarı ve KÜRE Ansiklopedi herhangi bir sorumluluk kabul etmez.