Çözüm Odaklı Kısa Süreli Terapi

Çözüm odaklı kısa süreli terapi, ruhsal sıkıntının kökenlerini çözümlemek yerine danışanın hâlihazırda sahip olduğu kaynakları, işlevsel eylemlerini ve tercih ettiği geleceği merkeze alan, şimdi ve gelecek yönelimli, olumlu bir dil yapısı üzerine kurulu psikoterapi yaklaşımıdır.^【1】 Yaklaşımın ayırt edici niteliği, geleneksel sorun merkezli yöntemlerden ayrılarak çözümü, çözümlemenin başlangıç noktası hâline getirmesidir.^【2】Günümüzde psikiyatri, klinik psikoloji, psikolojik danışmanlık, koçluk, mentörlük, sosyal hizmet ve hemşirelik gibi birbirinden farklı meslek alanlarında uygulanmaktadır.

Yaklaşımın "kısa süreli" niteliği, oturum sayısının sistematik biçimde sınırlandırılmasından kaynaklanır. Danışma süreci çoğunlukla dört ila altı oturum arasında değişir ve on oturumu aşmaz; okul ortamlarına ilişkin alanyazında bu aralık beş ila on oturum olarak da tanımlanmıştır.^【3】

^{Çözüm Odaklı Kısa Süreli Terapiyi Temsil Eden Görsel (Yapay Zekâ ile Oluşturulmuştur)}

Terapide alınan mesafenin kaynağı ise yalnızca modelin kendisi değildir. Yaklaşımın etkililiğine katkı sağlayan unsurlar danışan faktörleri (%40), ilişki faktörleri (%30), beklenti faktörleri (%15) ve model ile teknik faktörleri (%15) biçiminde dağılmaktadır.^【4】

Çözüm odaklı kısa süreli terapi, 1980'li yılların başında Amerika Birleşik Devletleri'nde ortaya çıkmıştır. Yaklaşımın doğduğu kurumsal zemin, Steve de Shazer, Insoo Kim Berg ve arkadaşlarının Milwaukee'de kurduğu Kısa Süreli Aile Terapisi Merkezi'dir.^【5】

Ekibin kuramsal arka planında Palo Alto'daki Zihinsel Araştırmalar Enstitüsü'nün (MRI) kısa süreli terapi modeli, Milton Erickson'un hipnoterapi çalışmaları, aile terapisi geleneği, Budist felsefe ve Ludwig Wittgenstein'ın dil felsefesi yer alır.Watzlawick, Weakland ve Fisch'in 1974 tarihli çalışmaları da modelin doğrudan öncülleri arasında sayılmaktadır.^【6】

Yaklaşımın oluşum yöntemi, kuramsal bir önermeden uygulamaya inen tümdengelimci mantığın tersine işlemiştir. Ekip, tek yönlü ayna arkasından yüzlerce saatlik terapi oturumunu gözlemlemiş; hangi soruların, davranışların ve duyguların terapötik ilerleme ürettiğini kayıt altına alarak modeli tümevarımsal biçimde inşa etmiştir. Bu yönüyle çözüm odaklı kısa süreli terapi, klinik gözlemin sistematik çözümlenmesinden doğmuş bir yaklaşımdır. Türkiye'de yaklaşıma ilişkin sistemli araştırma ve uygulamaların yaygınlaşması ise görece yenidir.

Çözüm odaklı kısa süreli terapi, gerçekliğin keşfedilmekten çok icat edildiği önermesine dayanır; bu yönüyle nesnelci epistemolojiden ayrılır. Ruhsal sorunlar, dış dünyada bağımsız biçimde var olan bozukluklar olarak değil; bireyin anlamlandırma etkinliğinin ürünü olarak ele alınır. Sosyal inşacı katman ise bireyin deneyim dünyasını toplumsal ilişkiler yoluyla biçimlendirdiğini, dolayısıyla gerçekliğin ilişkisel bir sonuç olduğunu savunur.

Sosyal gerçekliği yaratan başlıca aracın dil olduğu kabulü, de Shazer'ın Wittgenstein okumasından beslenir; dil, bireyin geleceğinin kurulmasında temel araç sayılır. Bu nedenle terapide danışanın ilişkileri ve bağlantıları hakkında yoğun biçimde soru sorulur. Sorun konuşması genellikle olumsuz, geçmiş odaklı ve sorunun sürekliliğini pekiştiren bir dil üretirken; çözüm konuşması olumlu, gelecek odaklı ve sorunun geçiciliğini vurgulayan bir dil kurar.

Yaklaşım, danışanın kendi koşullarını iyileştirmek için gerekli kaynaklara ve kapasiteye zaten sahip olduğunu varsayar; uzmanın görevi bu mevcut ancak kullanılmayan kaynakları görünür kılmaktır. Bu tutum, "probleme odaklanırsanız problem büyür, çözüme odaklanırsanız çözüm büyür" biçiminde özetlenen pratik ilkeyle bütünleşir.^【7】

Kurucu ekip tarafından formüle edilen sekiz varsayım, yaklaşımın uygulama mantığını belirler:

^{Yaklaşımda Temel Varsayımları Temsil eden Görsel (Yapay Zekî ile Oluşturulmuştur)}

1. Bozulmamışsa düzeltme: Danışanın sorun olarak getirmediği alanlarda müdahalede bulunmak yersizdir.
2. İşliyorsa daha fazlasını yap: Danışanın çözüm yolunda hâlihazırda sürdürdüğü davranışların devamı teşvik edilir.
3. İşlemiyorsa farklı bir şey yap: Sonuç üretmeyen strateji tekrarlanmaz.
4. Küçük adımlar büyük değişimlere yol açabilir: Sınırlı bir değişim, ek değişimleri tetikleyerek sistemik dönüşüm üretebilir.
5. Çözümün sorunla doğrudan bağlantılı olması gerekmez: Sorunun kökenine inmek her durumda zorunlu değildir.
6. Sorunun dili ile çözümün dili farklıdır
7. İstisnalar her zaman mevcuttur: Hiçbir sorun sürekli aynı yoğunlukta yaşanmaz.
8. Gelecek müzakereye açıktır: Bireyler geçmişleri, toplumsal konumları veya psikiyatrik tanıları nedeniyle belirli bir davranış kalıbına hapsolmuş değildir.

Bu varsayımlar alanyazında üç temel dinamik hâlinde de özetlenmiştir:

Bozulmamışı onarmama,

İşleyen yolları sürdürme,

İşlemeyen yolları değiştirme.^【8】

Çözüm odaklı terapistler, danışanın değişim için neye ihtiyaç duyduğuna dair ön kabullerle sürece girmez; danışanın kendi sorununu nasıl tanımladığına odaklanır ve danışanı kendi yaşamının uzmanı sayarlar. Bu nedenle danışman, uzman rolünü reddeder ve danışanı kendi amaçlarını belirleyebilecek yetkin bir özne olarak konumlandırır.

De Shazer'ın sınıflandırmasında üç danışan tipi ayırt edilir. Ziyaretçi tipi, yardıma ihtiyacı olduğunu düşünmeyen ve sürece isteksiz gelen danışandır; terapistin görevi, oturumun ona nasıl fayda sağlayabileceğini ortaya koymaktır. Şikâyetçi tipi, yardım almaya razı olmakla birlikte sorununu ve çözüm yolunu netleştirememiş danışandır; ulaşılabilir amaçlar belirlemesine ve istisnaları keşfetmesine yardım edilir. Müşteri tipi ise amaçları belirgin ve hedefe doğru ilerleyen danışandır; terapist ek destek sağlamakla yetinir.^【9】

Değişim, tercih edilen gelecek ve başarı durumları olmak üzere iki kaynaktan doğar. Terapist, danışanı tercih ettiği geleceği tanımlamaya yönlendirir; bu farazi konuşmalar danışanın değişim ihtimalini imgelemesini sağlayarak kendi başına bir müdahale işlevi görür. Bu tutumun temelinde değişimin kaçınılmaz olduğu varsayımı yatar.

Terapistler danışanları hakkında yargıda bulunmaktan ve danışanların istek, ihtiyaç veya davranışlarının ardındaki anlamları yorumlamaktan kaçınarak "bilmeme" duruşunu benimserler.

Terapistin üç temel görevi; danışanın yaşamında neyin değişmesini istediğini sormak ve sunduğu dili olduğu gibi kabul etmek, sorun çözüldüğünde nelerin farklı olacağı üzerine konuşmak ve danışanın sorununa ilişkin istisna algılarını içsel ile dışsal kaynakların göstergesi olarak ele almaktır.

Çözüm odaklı duruş; meraklı, saygılı, farazi, patolojiye dayanmayan, danışanın yetkinliğine inanan, sorumluluğu paylaşan ve iş birlikçi bir bakış olarak tanımlanır. Bununla birlikte yaklaşım, basit görünmesine karşın kolay değildir; süreci bir adım geriden yönetmek uygulayıcı açısından güçtür.

Süreç, terapistin kendini tanıtması ve danışana nasıl hitap edileceğini sorması ile başlar; iki-üç dakikalık gündelik bir sohbet hem oturumun havasını yumuşatır hem de danışanın toplumsal bağlamına ilişkin veri sağlar. Yapılandırma aşamasında sorulacak soruların niteliği, not tutulacağı, oturum sonunda kısa bir ara verilerek yazılı geri bildirim hazırlanacağı, gizlilik ilkeleri ve yaklaşık kırk beş dakikalık oturum süresi açıklanır.

Sorunun tanımlanmasında çözüm odaklılık, sorunun hiç konuşulmaması anlamına gelmez; amaç sorunun oturuma egemen olmasını engellemektir. Terapistler, danışanın sorun tanımında kullandığı sözcükleri korumayı, bunlara profesyonel etiketler yerleştirmekten daha etkili bulur.

^{Çözüm Odaklı Kısa Süreli Terapiyi Temsil Eden Görsel (Yapay Zekâ ile Oluşturulmuştur)}

Amaç belirleme aşaması, danışanın ne istemediği yerine ne istediği üzerine kurulur; bu durum, yolcunun sürücüye yalnızca gitmek istemediği yeri söylemesinin yetersizliğini anlatan taksi metaforuyla örneklendirilir.^【10】

İyi oluşturulmuş amaçlar, küçük, belirgin, davranışsal ifadelerle tanımlanmış; danışanın yaşam bağlamında ulaşılabilir, emek gerektirdiği algılanan, bir şeyin sonu değil başlangıcı olarak kurgulanan ve yeni davranışların başlatılmasını içeren amaçlardır.

İzleyen oturumlar "Neler daha iyi?" sorusuyla açılır. Kapalı uçlu bir soruş biçimi ilerlemeye kuşkuyla yaklaşma imasını taşıyacağından, açık uçlu formülasyon tercih edilir; bu tercih uzmanın, danışanın ilerleyebileceğine duyduğu güveni de ima eder.

Danışan bir değişim bildirdiğinde terapist, değişimin nasıl gerçekleştiğini ve çevresinde ne tür karşılıklar ürettiğini ayrıntılandırır. BRIEF merkezinin geliştirdiği dört soru "Ne yaptınız?", "Nasıl yaptınız?", "Başkaları sizi ne yaparken gördü?" ve "Kendinizle ilgili ne öğrendiniz?" danışanın değişimdeki payını ve denetimini görünür kılar. Danışanın davranışındaki değişimin yakın çevresinde yarattığı karşılıklı dönüşümün izlenmesi, dalga etkisi olarak adlandırılır.

Terapinin sonu, sürecin başından itibaren gündemdedir; terapistin hedefi danışanın yaşamından olabildiğince erken çekilmektir. Birçok yaklaşımın sonlandırmaya atfettiği titiz dikkat, çözüm odaklı kısa süreli terapide bulunmaz; bunun yerine danışana görüşmeleri bitirmek için yaşamında hangi değişimleri görmesi gerektiği ve derecelendirme ölçeğinde hangi sayının kendi başına ilerleyebileceğini göstereceği sorulur.

Mucize sorusu, sürecin en önemli müdahalelerinden sayılır. Danışandan, uyurken sorununun çözüldüğü ancak bunu bilmediği bir sabahı imgelemesi ve "gerçekten bir şey olmuş" dedirtecek küçük değişikliği tarif etmesi istenir. Sorunun amacı mucizenin kendisini değil, mucize sonrası hayal edilen yaşamı belirginleştirmektir.

İstisna soruları, sorunun gerçekleşmesi beklenirken gerçekleşmediği geçmiş deneyimleri açığa çıkarır ve çözüm bu istisnalar üzerine inşa edilir. İstisnalar, danışanın farklı davranmasından doğan kasıtlı istisnalar ile nedeni belirsiz veya dışsal etkenlere bağlanan tesadüfi istisnalar olmak üzere ikiye ayrılır; yakın zamana odaklanmak hatırlamayı ayrıntılandırdığı için tercih edilir. Alanyazında istisnaların ortaya çıkarılması, ayrıntılandırılması, genişletilmesi, değerlendirilmesi ve desteklenmesinden oluşan beş basamaklı bir süreç de tanımlanmıştır.

Derecelendirme soruları, danışanın bulunduğu noktayı ve kaydettiği ilerlemeyi birlikte tartışmaya olanak veren yalın fakat güçlü bir ölçüm aracıdır; mucizenin gerçekleştiği an 10, yardım arayışına yol açan an 1 kabul edilerek danışanın kendini konumlandırması istenir.Aynı ölçek izleyen oturumlarda değerlendirme işlevi görür ve ilk oturumda sorulan mucize sorusu üzerinden ilerlemek taraflara ortak bir zemin sağlar. Derecelendirme ayrıca amaçları belirli adımlara bölmeye ve gelecek hedeflerini somutlaştırmaya hizmet eder.

Baş etme soruları, gözle görülür bir iyileşme bildirilmediğinde danışanın örtük başarılarını açığa çıkarır; ağır sorunlarda dahi "Bu sabah yataktan çıkmayı nasıl başardınız?" türü sorular kullanılabilir.

Geri bildirim, oturum sonunda verilen ve üç bileşenden oluşan yazılı bir mesajdır:

Danışanın yararlı edimlerini adlandıran övgü,

Önerilerin gerekçesini kuran köprü,

Oturumda beliren istisnalara dayanan davranışsal öneri.

Görev türü danışan tipine göre değişir. Kasıtlı istisnaları fark eden müşteri tipine davranışsal ödev, tesadüfi istisnaları bildiren şikâyetçi tipine gözlem ödevi verilirken, ziyaretçi tipine görev verilmez.

Bunların yanında oturum öncesi değişimin fark ettirilmesi, ilk oturum görevinin formüle edilmesi, geleceği okuma, kâbus sorusu ve ev ödevleri de yaklaşımın teknik dağarcığında yer alır.

Yaklaşımın etkililiği bir dizi meta analizle sınanmıştır. 21 çalışma ve 1421 katılımcıyı kapsayan 2006 tarihli çözümlemede küçük-orta düzeyde bir etki büyüklüğü (d = %37) saptanmış; davranışsal sorunlarda etkinin evlilik ve psikiyatrik sorunlara kıyasla bir miktar yüksek olduğu, diğer yaklaşımlarla benzer etkililik gösterirken sonuçların daha erken görüldüğü bildirilmiştir.^【11】

22 çalışma ve 1349 katılımcıyı kapsayan 2008 tarihli çözümlemede dışsallaştırma davranışları için %11, içselleştirme davranışları ile aile ve ilişkiler için %26 etki büyüklükleri elde edilmiş; yalnızca içselleştirme davranışlarındaki etki istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur.^【12】

Amerikan okullarında 2000-2007 arasında yürütülen 7 sonuç araştırmasında ortalama etki büyüklüğü %50 düzeyindedir.^【13】

Alanın en kapsamlı çözümlemesi sayılan 2012 tarihli meta analiz, önceki çalışmaların yöntemsel zayıflıklarını gidermek üzere ulaşılabilirlik, kontrollülük, terapi sonu değerlendirmesi içerme ve psikoterapi bağlamında yürütülmüş olma ölçütlerini benimsemiştir.

Çocuklarda akademik ve davranışsal sorunlardan yetişkin ruh sağlığına, evlilik ve aileden mesleki rehabilitasyona uzanan altı alanda taranan 42 çalışmanın 32'si (%74) yaklaşımın anlamlı yarar sağladığını göstermiş; en büyük etki yetişkin depresyonunun tedavisinde bulunmuştur.^【14】

Okullar, yapıları gereği kalabalık ve çok sayıda sorunun eş zamanlı yaşandığı ortamlardır; öğrencilerde depresyon ve kaygı gibi ruh sağlığı sorunlarının artması rehberlik hizmetleri üzerinde hızlı çözüm baskısı oluşturmaktadır.^【15】

^{Çözüm Odaklı Kısa Süreli Terapiyi Temsil Eden Görsel (Yapay Zekâ ile Oluşturulmuştur)}

Yaklaşımın okul ortamındaki üstünlükleri pratikliği, öğrencinin güçlü yanlarına odaklanması ve geleneksel yöntemlere kıyasla daha hızlı sonuç üretmesidir; akran zorbalığı, öfke denetimi, davranış sorunları, sınav kaygısı, risk alma davranışları ve özgüven eksikliği bu çerçevede ele alınan başlıca sorun alanlarıdır.^【16】

Öğrenci ve danışman zamanının sınırlılığı, kalabalık sınıflar, rehberlik hizmetine yönelik yüksek talep ve öğretmenlerin öğrenciyi dersten çıkarma konusundaki isteksizliği, kısa süreli modellerin okullarda tercih edilme gerekçelerini oluşturur.^【17】

Karadeniz Bölgesi'nde bir devlet ortaokulunda yürütülen ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel bir çalışmada, parçalanmış aileye sahip 18 ergen (deney grubu 9, kontrol grubu 9) 8 oturumluk ve oturum başına yaklaşık 60 dakikalık bir programa alınmıştır.^【18】

Oturumlar; grup normlarının belirlenmesi, mucize sorusuyla farkındalık çalışması, umut üzerine derinleşme, istisnai durumların ve güçlü yanların işlenmesi ile derecelendirme sorularına dayalı sonlandırma biçiminde kurgulanmıştır.^【19】 Deney grubunda kaygı puan ortalaması 25.67'den 16.22'ye, umutsuzluk puan ortalaması 9.22'den 2.33'e gerilemiş; kontrol grubunda anlamlı bir değişim gözlenmemiştir.^【20】

Son test karşılaştırmalarında iki grup arasındaki fark hem kaygı hem umutsuzluk açısından deney grubu lehine anlamlı bulunmuştur.^【21】

Bir başka çalışmada, düşük ihtiyaç doyumu ve iyilik hâli ölçütüyle seçilen 15-17 yaş aralığındaki 24 lise öğrencisi ardışık açıklayıcı karma desende 5 oturumluk bir programa alınmıştır.^【22】

Karışık ölçümler için varyans analizi sonuçları iyilik hâli, yeterlik ve ilişkili olma boyutlarında deney grubu lehine anlamlı farklar üretirken özerklik boyutunda anlamlı bir fark saptanmamıştır.^【23】 Bu bulgu, ergenliğin uzun bir gelişim süreci olması, geleneksel toplum yapısı ve müdahalenin 5 haftayla sınırlı kalmasıyla ilişkilendirilmiştir.^【24】

Nitel veriler, sorumluluk, öz yeterlik, mutluluk ve olumlu düşünmeyi kapsayan bireysel gelişim ile samimiyet, bağlılık ve anlaşılmayı kapsayan sosyal ilişkiler temalarını ortaya koymuştur.^【25】

Tek denekli AB modeliyle yürütülen bir olgu çalışmasında, Westside Sınav Kaygısı Ölçeği'nden 80 puan alan 14 yaşındaki bir sekizinci sınıf öğrencisiyle dört uygulama ve bir izleme oturumu gerçekleştirilmiştir.^【26】

Oturumlarda sırasıyla randevu öncesi değişime dikkat çekme ve mucize sorusu, kâbus sorusu ile istisna soruları, destek kaynaklarının tanımlanması ve süreç özetlemesi ile gevşeme çalışması kullanılmış; tüm oturumlarda övgü tekniğine yer verilmiştir.^【27】

Başlama düzeyinde ortalama 46.6 olan ölçek puanı uygulama evresinde 38, 28, 16 ve 11'e gerilemiş, bir ay sonraki izleme ölçümünde 11 düzeyinde kalmış; danışanın derecelendirme puanı 1'den 9'a yükselmiş; karın ağrısı, yüzde kızarma ve odaklanma güçlüğü gibi belirtiler azalmıştır.^【28】

Aksaray Üniversitesi Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık programındaki 30 öğrenciyle (deney, kontrol ve plasebo grupları onar kişi) yürütülen ön test-son test-izleme testli yarı deneysel çalışmada, 6 oturumluk ve oturum başına 60-90 dakikalık bir grup programı uygulanmıştır.^【29】

Çözüm Odaklı Envanter'in problemden ayırma, hedefe yönelim ve kaynakları harekete geçirme alt boyutlarıyla toplam puanında ve Otomatik Düşünceler Ölçeği puanlarında deney grubu lehine anlamlı farklar elde edilmiştir.

Dört ay sonraki izleme ölçümünde otomatik düşüncelerdeki düşüşün sürdüğü, buna karşılık çözüm odaklı envanter puanlarında geri dönüş gözlendiği bildirilmiştir.^【30】

Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi verileri üzerinden yürütülen bir doküman incelemesi, 2012-2024 döneminde çözüm odaklı yaklaşıma dayalı 19 lisansüstü teze ulaşmıştır.^【31】 Tezlerin 17'si devlet üniversitelerinde yapılmıştır, 15'i doktora düzeyindedir; en yoğun üretim altı tezle 2014 yılında gerçekleşmiş, 2013, 2021 ve 2024 yıllarında hiç tez üretilmemiştir.^【32】

Yöntem bakımından deney-kontrol gruplu ön test-son test desenleri baskındır; çalışma grupları ağırlıklı olarak lise (7) ve ortaokul (6) öğrencilerinden oluşmuş, grup büyüklüğü on beş tezde 8-12 kişi aralığında tutulmuştur.^【33】

Teknik kullanımında derecelendirme soruları tüm tezlerde, mucize sorusu ve ev ödevleri on yedişer tezde, istisnalar on altı tezde yer almıştır.^【34】 İncelenen tezlerin tamamı yaklaşımı etkili bulmakla birlikte, bir bölümünün yaklaşımın felsefesine, varsayımlarına ve ilkelerine yeterince dikkat edilmeden yürütüldüğünü saptamıştır.^【35】

Uluslararası düzeyde ÇOKST yetkinliği için elli saatlik kuramsal eğitim, yüz saatlik denetimli klinik uygulama ve sınav koşulu aranmakta; eğitim içeriğinin tarih, felsefe, temel ilkeler, rol oynama ve video geri bildirimi kapsaması beklenmektedir. Buna karşılık Türkiye'de eğitimler çoğunlukla iki gün (on altı saat) sürmekte, bir denetim kurulu bulunmamakta ve uluslararası geçerliliği belirsiz sertifikalar verilmektedir.^【36】

^{Çözüm Odaklı Kısa Süreli Terapiyi Temsil Eden Görsel (Yapay Zekâ ile Oluşturulmuştur)}

Elli psikolojik danışman ve danışman adayının katıldığı nitel bir durum çalışmasında, katılımcıların eğitime gelme nedeni ve en çok doyum aldıkları bileşen, denetimli uygulama etkinlikleri olarak belirlenmiş; eğitimin mesleki ve kişisel özgüvene katkı sağladığı bildirilmiştir.^【37】 Katılımcıların başlıca önerileri eğitim süresinin uzatılması, süpervizyon desteğinin artırılması ve video materyallerinin çoğaltılmasıdır.^【38】

Eğitim sorunu doğrudan uygulama niteliğini etkilemektedir. Problem odaklı danışma yaklaşımlarının lisans programlarına egemen olması, uygulayıcıların çözüm odaklı bakışı benimsemesini güçleştirmekte;^【39】yaklaşım özümsenmeden uygulandığında süreç, sorun odaklı bir terapide yalnızca çözüm odaklı sorular sormaya indirgenme riski taşımaktadır.^【40】

Gerçeklik anlayışı: Postmodern felsefenin nesnel gerçekliği reddedip gerçekliği bireysel ve toplumsal bir kuruluş olarak ele alması, semptomların nedenleriyle birlikte gerçekten var olduğuna ve tanı kategorilerinin işlevsel olduğuna inanan uzmanlar açısından sorun yaratır; bu reddin doğurguları psikoterapiyle sınırlı kalmayıp tarih, din ve pozitif bilim gibi nesnellik iddiasındaki alanları da gölgelemektedir.^【41】 Bununla birlikte bir kuramdan yararlanmak için o kuramın felsefi temelini bütün sonuçlarıyla benimseme zorunluluğu bulunmadığı da belirtilmektedir.^【42】

Duyguların yeri: Yaklaşımda danışanın hangi duyguyu hissettiğine ve bunu bedeninin neresinde duyumsadığına ilişkin sorular sorulmaz. Bunun nedeni duyguların yadsınması değil, duyguların insan deneyiminden yalıtılarak çalışılmasının olanaklı ve etkili görülmemesidir; duygular toplumsal bağlamda beliren ve davranışlarla dışa vuran içsel süreçler sayılır ve amaç duygu ifadesinden eylem konuşmalarına geçiştir.^【43】

Kazanımların kalıcılığı: Sorunun nedenlerine inilmemesi ve sürecin ortalama dört-altı oturumla sınırlı kalması, elde edilen kazanımların sürekliliği konusunda kuşku doğurmaktadır. İzleme ölçümlerinde etkinin korunduğunu gösteren meta analizler bulunmakla birlikte, bu çalışmaların sayısı özellikle bilişsel davranışçı terapi alanındaki birikimin gerisindedir; izleme ölçümü içeren deneysel çalışmaların artırılması önerilmektedir.^【44】

Danışan yelpazesinin sınırlılığı: Psikoz veya şizofreni gibi majör psikiyatrik bozukluğu olan bireylerde bilmeme duruşunun ve soru merkezli yapının uygulanabilirliği tartışmalıdır. Bu eleştirinin birçok psikoterapi yaklaşımı için geçerli olduğu; ayrıca yaklaşımın söz konusu gruplarda sonuç verdiğine işaret eden çalışmalar bulunduğu, ancak bu alandaki bilimsel çalışmaların çoğaltılması gerektiği belirtilmektedir.^【45】

Alanyazında ayrıca yaklaşımın uygulayıcılarda mesleki yetersizlik duygusu yaratabildiği, içgörü becerilerini sınırlı biçimde kullandığı ve terapist-danışan ilişkisini yeterince vurgulamadığı yönünde eleştiriler de dile getirilmiştir.^【46】

Çözüm odaklı kısa süreli terapi, kuram ve uygulama düzeyinde diğer yaklaşımlardan belirgin biçimde ayrıştığı ve bu nedenle çok sayıda eleştiriye konu olduğu hâlde son yıllarda giderek yaygınlaşmıştır. Yaklaşımın başlıca katkıları zaman, maliyet ve bireye ve kültüre duyarlılık başlıklarında toplanır; kısa süreli doğası gereği diğer yaklaşımlardan daha erken sonuç üretmesi, bireysel ve grupla psikolojik danışma uygulamalarında olduğu kadar psikoeğitim uygulamalarında da hız kazandırmaktadır.^【47】

Görece standart bir yapıya sahip olmakla birlikte bu standardın içinde bireyin eşsizliğini, hakkını ve sorumluluğunu öne çıkarması, farklı danışan ve sorun gruplarına uygulanabilirliğini artırmaktadır.^【48】Bununla birlikte yaklaşımın her uygulayıcı için uygun olmadığı, tekniklerin başarısının uygulayıcının mesleki yetkinliğine ve kurabildiği terapötik ilişkinin gücüne bağlı olduğu vurgulanmaktadır.^【49】

Uyarı: Bu maddede yer alan içerik, yalnızca genel ansiklopedik bilgi amacı taşımaktadır. Buradaki bilgiler tanı koyma, tedavi etme ya da tıbbi yönlendirme amacıyla kullanılmamalıdır. Sağlıkla ilgili konularda karar vermeden önce mutlaka bir hekime veya uzman sağlık personeline danışmanız gerekmektedir. Bu bilgilerin tanı veya tedavi amacıyla kullanılması sonucunda doğabilecek durumlardan madde yazarı ve KÜRE Ansiklopedi herhangi bir sorumluluk kabul etmez.