Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi, Türkiye’de 16 Nisan 2017 tarihinde yapılan halk oylaması sonucu kabul edilen anayasa değişikliğiyle hayata geçirilen, yürütme yetkisinin doğrudan halk tarafından seçilen Cumhurbaşkanına verildiği başkanlık sistemi modelidir. Sistem, 24 Haziran 2018 tarihinde yapılan cumhurbaşkanlığı ve milletvekili genel seçimlerinin ardından resmen uygulanmaya başlamıştır.

1982 Anayasası’nda 6771 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile yapılan düzenleme uyarınca, Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu kaldırılmış, yürütme yetkisi Cumhurbaşkanına verilmiştir. Böylece yasama, yürütme ve yargı erkleri arasında kesin ayrım sağlanması hedeflenmiştir (Kanun No: 6771; Anayasa m.8, m.104).^【1】 

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nde Cumhurbaşkanı, hem devletin hem de yürütmenin başıdır. Cumhurbaşkanı, genel oyla beş yıllığına seçilir ve en fazla iki dönem görev yapabilir. Seçimlerin yenilenmesi hâlinde cumhurbaşkanı bir kez daha aday olabilir (Anayasa m.101, m.116).^【2】  Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisine ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı kararnameleri çıkarabilir, ancak temel hak ve özgürlükler ile kanunla düzenlenmesi gereken alanlarda kararname çıkaramaz (Anayasa m.104).^【3】 

Yürütme organında yer alan bakanlar, cumhurbaşkanı tarafından atanır ve görevden alınır. Bakanlıkların görevleri, Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ile düzenlenir (Anayasa m.104).^【4】  Cumhurbaşkanlığı teşkilatı 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile düzenlenmiş olup, bu kararnameyle cumhurbaşkanlığına bağlı politika kurulları ve ofisler oluşturulmuştur.

Sistemle birlikte Meclis’in denetim mekanizmalarında da değişiklikler olmuştur. Gensoru uygulaması kaldırılmış, yerine yazılı soru ve genel görüşme gibi denetim yolları getirilmiştir. Cumhurbaşkanı hakkında, ancak TBMM üyelerinin beşte birinin teklifi ve üçte ikisinin oyu ile soruşturma açılması mümkündür (Anayasa m.106, m.105).^【5】 

Sistem, siyasi istikrar, hızlı karar alma ve yönetimde etkinlik gibi gerekçelerle savunulmuş; yasama ve yürütme arasındaki görev ve yetki ayrımının belirginleştirilmesi, çift başlı yürütmeye son verilmesi ve yönetimde hesap verilebilirliğin sağlanması amaçlanmıştır.

24 Haziran 2018 tarihinde yapılan seçimlerde, bu sisteme göre halk tarafından doğrudan seçilen ilk cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan olmuştur. Recep Tayyip Erdoğan, bu seçimde oyların yüzde 52,6’sını alarak cumhurbaşkanlığına seçilmiştir.^【6】 

2018-2025 döneminde sistemin uygulanmasına yönelik farklı değerlendirmeler yapılmış; sistemin kurumsallaşması, yasama-yürütme ilişkilerinin güçlendirilmesi ve yürütme organının işleyişinin geliştirilmesi yönünde öneriler geliştirilmiştir.