Dava Dilekçesi (HMK)

Dava dilekçesi, bir kimsenin ihlal edilen hakkının devlet makamları aracılığıyla korunması veya tanınması amacıyla mahkemeye başvurarak yargılama sürecini başlattığı usul işlemidir.

Medeni usul hukukunda dava terimi, bir yetkiyi değil, bu yetkiye dayanarak yapılan hukuki başvuruyu ifade eder ve dava dilekçesi bu başvurunun somutlaşmış halidir. Dava dilekçesi, yargılamayı başlatan ilk taraf usul işlemi olup, yargılama faaliyetinin çerçevesini, talebin konusunu, dayanaklarını ve delillerini belirler.

Dava dilekçesinin hukuki temeli, Anayasa ile güvence altına alınan hak arama hürriyetine dayanır. Hukuk sisteminde kişilerin haklarını bizzat zor kullanarak almaları (ihkak-ı hak) yasaklandığından, hak arama özgürlüğü ancak dava açma yoluyla ve dava dilekçesi vasıtasıyla kullanılır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK)^【1】  ile dava dilekçesinin içeriği ve unsurları, mülga 1086^【2】  sayılı kanuna göre daha kapsamlı bir şekilde düzenlenmiştir.

^{Dava dilekçesi hazırlayan avukat} görseli

HMK’nın 119. maddesinin 1. fıkrasına göre, bir dava dilekçesinde bulunması zorunlu olan unsurlar şunlardır:

1.     Mahkemenin adı.

2.     Davacı ile davalının adı, soyadı ve adresleri.

3.     Davacının Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası.

4.     Varsa tarafların kanuni temsilcilerinin ve davacı vekilinin adı, soyadı ve adresleri.

5.     Davanın konusu ve malvarlığına ilişkin davalarda dava konusunun değeri.

6.     Davacının iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetleri.

7.     İddia edilen her bir vakıanın hangi delillerle ispat edileceği.

8.     Dayanılan hukuki sebepler.

9.     Açık bir şekilde talep sonucu.

10. Davacının, varsa kanuni temsilcisinin veya vekilinin imzası.

Bu unsurlar, yazılı yargılama usulünde olduğu gibi basit yargılama usulünde de geçerlidir.

Dava dilekçesi, iddia yükü ve somutlaştırma yükü çerçevesinde şekillenir. Davacı, davasına dayanak olan vakıaları somut, açık ve ispata elverişli şekilde dilekçesinde göstermelidir. HMK m. 194 gereğince, vakıaların genel ifadelerle değil, zaman, mekan ve oluş şekli gibi unsurlarıyla algılamaya ve tartışmaya elverişli şekilde ortaya konulması gerekir. Somutlaştırma yükünün bir gereği olarak, dilekçede sadece delillerin listelenmesi yeterli değildir; hangi delilin hangi vakıanın ispatı için kullanılacağının da belirtilmesi zorunludur. Vakıaların hiç gösterilmemesi "iddia yükünün", vakıaların açık ve anlaşılır olmaması ise "somutlaştırma yükünün" ihlali anlamına gelir.

HMK, dava dilekçesindeki eksikliklerin giderilmesi konusunda ikili bir ayrıma gitmiştir.

Kanun koyucu; tarafların ve vekillerinin kimlik ve adresleri, davacının T.C. kimlik numarası, talep sonucu ve imza unsurlarındaki eksiklikler için açık bir yaptırım öngörmüştür. Bu unsurların eksik olması halinde mahkeme, davacıya eksikliği tamamlaması için bir haftalık kesin süre verir. Bu süre içinde eksiklik giderilmezse dava açılmamış sayılır. Dava dilekçesinde imza eksikliği "eksik atılmış imza" şeklinde olamayacağından, imzanın hiç bulunmaması durumunda da bu hüküm uygulanır.

Kanunda; mahkemenin adı, dava konusu/değeri, vakıalar, deliller ve hukuki sebeplerin eksikliği durumunda ne yapılacağı açıkça belirtilmemiştir. Bu durumlarda izlenecek usul, eksikliğin niteliğine göre farklılık gösterir:

·Mahkemenin Adı: Mahkeme adının hiç yazılmaması veya yanlış yazılması durumunda, dilekçe idari bir işlemle iade edilebilir veya maddi hata (HMK m. 183) kapsamında düzeltilebilir.

·Dava Konusu ve Değeri: Bu unsur harçlarla doğrudan ilgili olduğundan, Harçlar Kanunu hükümleri dikkate alınır. Değer gösterilmemişse davacıya tespit ettirilir; kaçınılması halinde dosya işleme konulmaz.

·Vakıalar (Dava Sebebi):

• Eğer davacı hiçbir vakıa göstermemişse (iddia yükü yerine getirilmemişse), dava dilekçesi davalıya tebliğ edildikten sonra dava usulden reddedilir.
• Vakıalar gösterilmiş ancak somut ve açık değilse (somutlaştırma yükü eksikse), hakimin davayı aydınlatma ödevi (HMK m. 31) devreye girer. Buna rağmen belirsizlik giderilmezse, ispat yükü kurallarına göre davanın esastan reddi gerekir.

·Hukuki Sebepler: Hukukumuzda "hakim Türk hukukunu resen uygular" ilkesi geçerli olduğundan, hukuki sebeplerin belirtilmemiş olması veya yanlış belirtilmesi davanın reddini gerektirmez ve bir yaptırımı yoktur.

Sonuç olarak, dava dilekçesi yargılamanın temelini oluşturan, şekli ve içeriği kanunla sıkı kurallara bağlanmış bir taraf işlemidir. Dilekçenin unsurlarındaki eksiklikler, türüne göre davanın açılmamış sayılmasına, usulden veya esastan reddine yol açabilecek hukuki sonuçlar doğurur