Deneyimsel Öğrenme Kuramı

Deneyimsel Öğrenme Kuramı, öğrenmeyi bilginin deneyimler yoluyla oluştuğu bir süreç olarak tanımlayan bir yaklaşımdır. David Kolb tarafından ortaya konulan bu model , öğrenmeyi davranışsal bir tepki süreci olarak görmeyen, bireyler arası etkileşimin bir parçası olarak ele alan ve bireyin öğrenme sürecindeki aktif rolünü vurgulayan John Dewey, Kurt Lewin ve Jean Piaget gibi kuramcıların düşünceleri üzerine inşa edilmiştir. Bu kurama göre düşünceler statik olmaktan ziyade, bireyin deneyimlediği öğrenme kalıpları doğrultusunda sürekli olarak yenilenir. Öğrenme, deneyimler sonucunda oluşur ve bireyler her zaman aynı biçimde öğrenmezler. Kuram, bilginin bireylerin zihninde şekillendirildiği ve önceki öğrenmeler vasıtasıyla yapılandırıldığı kabulüyle yapılandırmacı eğitim modeliyle de örtüşmektedir.

Kolb'un Deneyimsel Öğrenme Döngüsü

Deneyimsel öğrenme, dört adımdan oluşan döngüsel bir eylemler çemberinde gerçekleşir, süreklilik arz eder ve bu deneyimler sonraki öğrenme süreçlerinde yönlendirici rol oynar. Bu döngü şu aşamalardan meydana gelir:

1. Somut Deneyim (Concrete Experience - CE): Bireyin yeni bir bilgi veya durumla ilk kez karşılaştığı ve onu somut olarak tecrübe ettiği aşamadır. Bu aşamada bireyde hissetme duygusu ağır basar. Bireyin etkinliğe tamamen katılması söz konusudur.
2. Yansıtıcı Gözlem (Reflective Observation - RO): Bireyin deneyimlediği durum üzerine düşündüğü, farklı açılardan gözlem yaptığı, sorguladığı ve belli kararlara ulaştığı aşamadır. Bu aşamada izleme/gözlemleme eylemleri ön plandadır ve birey "niçin?", "nasıl?" sorularını sorar. Farklı bakış açıları geliştirilmesi hedeflenir. Beyin fırtınası ve sınıf içi tartışmalar bu aşamada kullanılabilir.
3. Soyut Kavramsallaştırma (Abstract Conceptualization - AC): Bireyin somut deneyimlerden ziyade mantık, düşünce ve kavramlara odaklandığı aşamadır. Duygulardan çok düşünce eylemi ön plana çıkar. Birey, olay ve olgular üzerinde zihinsel faaliyetler yürüterek öğrenme becerilerini geliştirir. Teorik bilginin edinilmesi bu aşamada gerçekleşir.
4. Aktif Uygulama (Active Experimentation - AE): Bireylerin edindikleri soyut kavramları ve genellemeleri yeni durumlarda denedikleri, uygulama yaparak öğrendikleri ve öğrenme süreçlerini pekiştirdikleri aşamadır. Yapmak ve eyleme geçmek ön plandadır. Bilginin uygulanması ve yaşayarak öğrenme esastır.

Bu dört aşama, iki temel boyutta ele alınır: Kavrama (Prehension) ve Dönüştürme (Transformation). Somut Deneyim ve Soyut Kavramsallaştırma aşamaları bilginin kavranmasıyla ilgiliyken (dikey eksen), Yansıtıcı Gözlem ve Aktif Uygulama aşamaları deneyimlenen bilginin dönüştürülmesiyle ilgilidir (yatay eksen) . Etkin bir öğrenme için bireyin bu dört aşamayı sırasıyla deneyimlemesi beklenir.

Öğrenme Stilleri

Kolb'a göre bireyler, öğrenme döngüsünün farklı aşamalarını farklı derecelerde tercih ederler. Bu tercihler, dört temel öğrenme stilini ortaya çıkarır:

Değiştirme (Diverging)

Somut Deneyim (CE) ve Yansıtıcı Gözlem (RO) öğrenme yollarının bileşenidir. Bu stile sahip bireyler, somut durumlara farklı bakış açılarıyla yaklaşır, hemen eyleme geçmek yerine gözlem yapmayı tercih ederler. Hayal gücü kullanma, problemleri tanımlama ve farklı açılardan değerlendirme yetenekleri gelişmiştir. Grup çalışmaları ve kişisel geri bildirimler öğrenmelerini kolaylaştırır.

Özümseme (Assimilating)

Soyut Kavramsallaştırma (AC) ve Yansıtıcı Gözlem (RO) öğrenme yollarını kapsar. Bu stile sahip kişiler, geniş bilgileri mantıksal bir bütün haline getirmede başarılıdır. Kavramsal modeller oluşturma, kuramları test etme gibi konularda yeteneklidirler ancak uygulamalı çalışmalarda yetersiz kalabilirler. Teorik bilgiyi ve uzman görüşlerini önemserler, geleneksel öğrenme ortamlarında başarılı olabilirler.

Ayrıştırma (Converging)

Soyut Kavramsallaştırma (AC) ve Aktif Uygulama (AE) öğrenme yollarını kullanırlar. Mantıksal çözümleme, doğru karar verme ve problem çözme becerileri gelişmiştir. Sosyal etkileşim gerektiren konulardan ziyade teknik konularla ilgilenmeyi tercih ederler. Uygulamalar ve denemeler yaparak öğrenirler, geri bildirime ihtiyaç duyarlar.

Yerleştirme (Accommodating)

Somut Deneyim (CE) ve Aktif Uygulama (AE) öğrenme yollarının bileşenidir. Daha önce edindikleri yaşantılardan yararlanarak öğrenme becerisine sahiptirler. Liderlik özellikleri gösterebilirler, teknik çözümlemeler yerine kişiler arası ilişkilerden yararlanmayı tercih ederler. Meraklı, araştırmacı, girişken ve esnektirler.

Gelişimsel Boyut

Kolb, bireylerin yaşamları boyunca dört temel alanda (duygusal, algısal, simgesel, davranışsal) gelişim kaydettiklerini ve bu alanların öğrenme aşamalarına (sırasıyla Somut Deneyim, Yansıtıcı Gözlem, Soyut Kavramsallaştırma, Aktif Uygulama) tekabül ettiğini belirtir . Ayrıca, gelişme sürecinin üç aşamada (edinme/kazanma, uzmanlık ve birleştirme) gerçekleştiğini ifade eder .

Eğitimsel Uygulamalar

Deneyimsel öğrenme kuramına dayalı eğitim, her öğrenme yoluna ve stiline uygun eğitim etkinliklerinin düzenlenmesini gerektirir. Öğrencilerin bir konuyu öğrenirken dört öğrenme aşamasından da geçmesi hedeflenir. Öğrenme döngüsü, somut deneyimden başlayarak yansıtıcı gözlem, soyut kavramsallaştırma ve aktif deneyime doğru yapılandırılmalıdır. Her aşama için önerilen bazı etkinlikler şunlardır:

• Somut Deneyim: Küçük grup çalışmaları, bireysel çalışmalar, örnek olay inceleme, rol oynama, görsel araç desteği, fotoğraf/belge inceleme .

• Yansıtıcı Gözlem: Grup tartışmaları, beyin fırtınası, problem çözme, drama teknikleri, yansıtma soruları .

• Soyut Kavramsallaştırma: Bireysel çalışmalar, teorik bilgi sunma, anlatım, laboratuvar, bilgisayar destekli öğretim .

• Aktif Uygulama: Küçük grup çalışmaları, benzetimler (simülasyonlar), grup projeleri, aktif öğrenme teknikleri .

Bu etkinlikler sınıf ortamına, mevcuduna ve akademik başarı düzeyine göre farklılaştırılabilir. Eğitimcinin görevi, öğrencilerin farklı öğrenme stillerinin farkında olmak ve onları döngünün tüm aşamalarına katılmaları yönünde teşvik etmektir.

Uygulama Alanları

Sosyal Bilgiler Eğitimi

Yapılan araştırmalar, deneyimsel öğrenme kuramına dayalı Sosyal Bilgiler eğitiminin öğrencilerin akademik başarısını, öğrenilenlerin kalıcılığını artırdığını ve derse yönelik tutumlarını olumlu etkilediğini göstermiştir. Deneyimsel eğitim grubunda başarı artışının öğrenme stillerine göre farklılaşmadığı, ancak geleneksel eğitim grubunda özümseme stiline sahip öğrencilerin derse yönelik daha olumlu tutum sergilediği belirlenmiştir.

Çeviri Teknolojileri Eğitimi

Bu alanda kuram, çeviri teknolojileri dersine yönelik hedef davranışların (örneğin, farklı Bilgisayar Destekli Çeviri araçlarını kullanabilme, çeviri bellekleri ve terim bankaları oluşturabilme, makine çevirisinin olanak ve sınırlılıklarını fark edebilme) kazandırılmasında bir çerçeve sunar . Döngünün aşamaları şu şekilde uyarlanabilir: Somut Deneyim (araçların tanıtımı, örnek projeleri görme) , Yansıtıcı Gözlem (küçük projelerde yer alma, akranları ve profesyonelleri gözlemleme) , Soyut Kavramsallaştırma (teknolojilerin işleyiş mantığını kavrama, kavramsal haritalar çıkarma) , Aktif Uygulama (teknolojileri kullanarak çeviri görevlerini gerçekleştirme, problem çözme). Eğitmenin rolü, öğrencileri güdülemek ve farklı öğrenme stillerini dikkate almaktır.

Tasarım Eğitimi

Tasarım eğitimi, lise eğitiminin tek boyutlu yapısından farklı olarak sorgulayan, yaratıcı, çok katmanlı düşünen bir zihin yapısı gerektirir. Deneyimsel Öğrenme Modeli, tasarım eğitiminin bu çok boyutlu yapısıyla örtüşür. Tasarım eğitiminin ilk yılındaki dersler (Temel Tasarım, Tasarım Tarihi, Maket Yapımı, Eskiz Teknikleri vb.) modelin dört bilişsel aşamasına (Pratik, Soyutlaştırma, Teorik, Somutlaştırma) karşılık gelir. Bu kuram, üniversitelerin tasarım fakültelerini tanıtım etkinliklerinde (atölyeler, yaz kampları vb.) kullanılabilir; böylece aday öğrenciler, tasarım sürecini ve gerektirdiği farklı öğrenme yaklaşımlarını bizzat deneyimleyerek daha bilinçli tercihler yapabilirler. Bu tür etkinlikler, dört öğrenme stilini de kapsayacak şekilde (bilgi alma, gözlem yapma, kavram oluşturma, uygulama yapma) kurgulanabilir.

Deneyimsel Öğrenme Kuramı, öğrenmenin sadece bilgi aktarımı olmadığını, bireyin aktif katılımı, deneyimleri, gözlemleri ve uygulamalarıyla gerçekleşen döngüsel ve kişisel bir süreç olduğunu vurgular. Eğitimde bu kuramın uygulanması, bireysel farklılıkları dikkate alarak daha etkili ve kalıcı öğrenme ortamları yaratılmasına olanak tanır.