Dijital Folklor

Dijital folklor; dijital iletişim teknolojileri, sosyal medya platformları, internet forumları ve ağ tabanlı mecralar aracılığıyla bireyler ve sanal topluluklar tarafından üretilen, paylaşılan, dönüştürülen ve yeniden dolaşıma sokulan her türlü sözel, yazılı, görsel ve işitsel anonim veya melez kültürel ürün ve pratiklerin tamamıdır.

^{Kahve Ritüellerinin Dijital Alana Taşınmasına Örnek (Yapay Zekâ ile Oluşturulmuştur)}

Geleneksel anlamda folklor; yüzyıllar boyunca sözlü, yazılı ve görsel anlatılar aracılığıyla, yüz yüze etkileşimlerle nesilden nesile aktarılan ve toplumsal bellekleri yaşatan dinamik bir kültürel miras olarak tanımlanırken,^【1】dijitalleşme süreçleri bu aktarım pratiklerini ve folklorik üretimin yapısını köklü biçimde değişime uğratmıştır.

Dijital folklor, dijital ortamın sunduğu hız, etkileşim, esneklik ve çoklu ortam (metin, ses, görsel, video) imkânları sayesinde sürekli olarak yeniden üretilen, farklı kültürel ve coğrafi bağlamlarda yeni anlam katmanları kazanan akışkan ve dinamik bir yapıya sahiptir.

^{Podcast Yayını Yapan Bir Meddah ( Yapay Zekâ ile Oluşturulmuştur)}

Walter J. Ong’un iletişim teknolojilerinin tarihsel gelişimine dair yaptığı sınıflama çerçevesinde dijital folklor, ikincil sözlü kültür çağının özgün bir formudur.^【2】 İletişimin yalnızca dilsel pratiklerle gerçekleştiği "birincil sözlü kültür" ve matbaayla gelişen "yazılı kültür" evrelerinin ardından gelen bu dönemde metin, ses, görsel ve hareketli görüntüler iç içe geçmektedir. Sözlü kültür toplumlarında ürünler çoğunlukla yüz yüze ve dar mekânlarda üretilip yayılırken; ikincil sözlü kültür çağında dijital ağlarda dolaşan topluluklar tarafından hızla üretilmekte, mutasyona uğratılmakta ve sanal ağlar aracılığıyla saniyeler içinde küresel ölçekte yayılmaktadır.

Literatürde bu yeni alan ve ürettiği materyaller için bilgisayar aracılı folklor, bilgisayar folkloru, e-folklor, e-lore, elektronik folklor, sanal folklor, çevrim içi folklor, çevrim içi halk sanatı gibi farklı kavramsallaştırmalar önerilmiş olsa da,^【3】dijital ağlarda üretilen, dolaşıma giren, parodileştirilen ve değiştirilen tüm yazılı, sözel ve görsel kültür ürünlerini kapsayan en geniş ve bütüncül kavram olarak netlore öne çıkmaktadır.

Dijital folklor ortamlarının en belirgin niteliklerinden biri, bireyleri pasif birer içerik tüketicisi olmaktan çıkarıp aktif birer içerik üreticisine (prosumer) ve dağıtıcısına dönüştürmesidir. Henry Jenkins’in "katılımcı kültür" (participatory culture) modeliyle açıklanan bu durum; sanatsal ifade ve toplumsal katılımın önündeki engellerin azaldığı, bireylerin kendi dijital içeriklerini (memler, mikro-anlatılar, videolar) üreterek ortak kültürel anlatılara ve kolektif hafızaya aktif biçimde katkı sunduğu yatay ve etkileşimli bir ekosistem yaratmaktadır.

Kültürel aktarımın ve folklorik üretimin tarihsel süreç içerisindeki evrimi; mekân, iletişim teknolojileri ve insan ilişkilerinin geçirdiği köklü dönüşümlerle doğrudan bağlantılıdır. Modern öncesi çağda topluluklar, geleneksel ritüel mekânlarında, yüz yüze iletişim pratikleriyle kültürel belleklerini inşa etmiş ve bu birikimi sonraki kuşaklara aktarmışlardır. Ancak modernleşme ve sanayileşme süreçleri; insanların geleneksel ritüel mekânlarını terk ederek kentsel ve modern yaşam formlarına yönelmesine, dolayısıyla geçmişle olan fiziksel ve kültürel bağların büyük ölçüde zayıflamasına zemin hazırlamıştır. Bu durum, toplulukların kültürel belleklerini koruyup aktarabilecekleri yeni mekânlar ve iletişim pratikleri edinmelerini kaçınılmaz kılmıştır.^【4】

^{Dijital Ortamlarda Bayramlaşma (Yapay Zekâ ile Oluşturulmuştur)}

Kültürel mekân kavramı, dijitalleşmeyle birlikte fiziksel sınırların ötesine taşınarak yeni bir boyut kazanmıştır. Henri Lefebvre’in mekânsal değişimlerin yeni toplumsal ilişki ve iletişim biçimleri ürettiği tezine paralel olarak, yeni medya ortamları insanlığa zaman ve mekân mefhumunu ortadan kaldıran yeni toplumsal ve kültürel etkileşim alanları sunmaktadır. Gerçek dünyada birbirlerinden coğrafi olarak çok uzakta bulunan bireyler, internet ağları, forumlar, sosyal medya grupları ve sanal platformlar aracılığıyla sanal topluluklar meydana getirmektedir. Bu dijital mekânlarda kurulan insan ilişkileri ve geliştirilen söylemsel pratikler, gündelik yaşamın gerçekliğinden bağımsız değildir; aksine gündelik hayatın dinamikleri tarafından şekillendirilmektedir.

Folklorun dijital ağlara taşınması ve yeni medyanın bir folklor ortamı hâline gelmesi, akademik alanda gelenekçi ve yenilikçi yaklaşımlar arasında epistemolojik ve ontolojik tartışmaları beraberinde getirmiştir:

Gelenekçi Yaklaşım: Folklorik bilginin eski geleneksel yöntemlerle, yüz yüze ve eskinin bilgeliğiyle kuşaktan kuşağa aktarılması gerektiğini savunur. Bu bakış açısı, fiziki varlıktan ve yüz yüze etkileşimden yoksun dijital ortam aktörlerini "halk" olarak kabul etmekten imtina etmekte; teknolojinin sağladığı hız yüzünden üretilen içeriklerin özünden uzaklaşıp orijinalliğini yitireceği kaygısını taşımaktadır.

Yenilikçi Yaklaşım: Dijital aktörlerin de pekâlâ "halk" olgusunu oluşturduğunu kabul eder. Teknoloji aracılığıyla gerçekleşen etkileşimin yüz yüze iletişimden tek farkının "fiziksel varlıktan yoksunluk" olduğunu vurgulayan bu yaklaşım, yerel ve mitik bilginin dijital ağlarda genç ve dinamik topluluklar tarafından aktarılmasını destekler. Ayrıca folklorun temel niteliğinin değişkenlik ve akışkanlık olduğu, tarihsel süreçte her folklorik ürünün aktarım esnasında mutlaka değişime uğradığı hatırlatılarak, dijital mecraların folklorik üretimi yok etmediği, aksine onu özgürleştirerek geleneğin yeni bir iletişim bağlamındaki evrimini sağladığı savunulmaktadır.

Sanal ortamda üretilip dolaşıma sokulan içeriklerin dijital bir folklor ürünü olarak nitelendirilebilmesi ve bu ortamların birer folklor mecrası kabul edilebilmesi belirli parametrelere dayanmaktadır. Bir sanal etkileşimin dijital folklor alanı sayılabilmesi için mekânsallık, sosyallik, iletişimsellik, geleneksellik ve icrasallık ölçütlerini taşıması gerekmektedir. Ortak ilgi alanları etrafında forumlarda, sosyal ağlarda veya mesajlaşma gruplarında bir araya gelen bireyler, birbirlerini fiziksel olarak tanımasalar dahi kendi ortak dillerini, jargonlarını, mizah anlayışlarını ve geleneklerini oluşturarak birer "dijital folklor grubu" hâline gelmektedir.

Tarihsel süreç içerisinde elektronik postalarla yayılan e-mizah içerikleriyle başlayan bu süreç, günümüzde kullanıcı kaynaklı içerik üretimine imkân tanıyan Web 2.0 teknolojisiyle gündelik hayatın bir parçasına dönüşmüştür. Bireylerin günlük rutinlerinde birbirlerine fıkra anlatmak yerine dijital mecralarda paylaşılan capsleri, videoları, parodileştirilmiş görselleri veya anonimleşmiş kullanıcı yorumlarını aktarmaları, dijital folklorun geleneğin günümüzdeki canlı bir uzantısı olduğunu ortaya koymaktadır.

Dijital folklorun yalnızca estetik veya kültürel bir olgu olarak değil; toplumsal hafıza, güç dinamikleri, iktidar ilişkileri ve pedagojik süreçler bağlamında anlaşılabilmesi için disiplinler arası felsefi ve eleştirel kuramlardan yararlanılmaktadır. Dijital mecralarda üretilen ve dolaşıma giren kültürel anlatılar, bireylere ifade özgürlüğü ve katılımcı bir ortam sağlarken, arka planda çeşitli denetim ve güç mekanizmalarıyla şekillenen çok katmanlı bir yapı sergilemektedir.

Dijital folklor ortamlarının felsefi analizinde Michel Foucault’nun bilgi-iktidar teorisi temel bir çerçeve sunmaktadır. Foucault’ya göre bilgi, iktidardan bağımsız tarafsız bir olgu değil, bizzat iktidarın kendisidir ve bilgi üretim süreçleri belirli güç ilişkileri içinde biçimlenir. Dijital platformlar yüzeyde bireylerin düşüncelerini özgürce ifade edebildikleri demokratik alanlar gibi görünse de yazılım sistemleri, platform politikaları ve algoritmalar hangi bilginin öne çıkarılacağını, hangisinin görünmez kılınacağını belirler. Böylece bilgi üzerindeki denetim, merkezi otoritelerden sosyal medya şirketlerine ve otomatik karar mekanizmalarına kaymaktadır.^【5】

Dijital folklor bir yandan hegemonik söylemlere karşı alternatif bilgi alanları yaratma potansiyeli taşırken, diğer yandan iktidar ilişkilerinin ve gizli denetim mekanizmalarının yeniden üretildiği bir mecra işlevi görür. Bu gizli denetim mekanizması Shoshana Zuboff’un gözetim kapitalizmi kavramıyla derinleştirilmektedir. Gözetim kapitalizmi, bireylerin dijital etkileşimlerinin sürekli izlenmesi, analiz edilmesi ve ticari/politik çıkarlar doğrultusunda yönlendirilmesidir. Kullanıcılar dijital platformlarda kendi yaratıcılıklarını sergilerken dahi algoritmaların görünmez kurallarına uymak zorunda kalırlar. Örneğin viral olabilmek için belirli süre sınırlarına, trend müziklere veya etiketlere uyarlar. Bu durum, dijital folklorun görünürde özgür fakat arka planda gözetim ve veri işleme sistemleri tarafından yönlendirilen bir yapıda olduğunu gösterir.

Dijital folklorun gerçeklikle kurduğu ilişkiyi çözümlemek için Jean Baudrillard’ın simülakr ve simülasyon teorisi kritik bir araçtır. Baudrillard, modern toplumda gerçekliğin yerini temsil ve simülasyonların aldığı bir hipergerçeklik durumundan bahseder. Sosyal medyada hızla yayılan memler, viral içerikler veya komplo teorileri bir olayın nesnel gerçekliğini değil, o olay hakkında oluşturulan algıyı pekiştirir. Nesnel gerçekliğin önemini yitirdiği post truth çağında bu içerikler, orijinal bağlamından kopsalar dahi toplumsal kabul görerek kendi gerçekliklerini yaratırlar. Neil Postman’ın da vurguladığı gibi, bilginin aşırı üretimi anlam üretimini zorlaştırmakta, bireyleri derinlemesine düşünme yetisinden uzaklaştırarak yüzeysel bir içerik tüketimine hapsetmektedir.^【6】

Anlatının doğasındaki değişim ise Roland Barthes’ın "yazarın ölümü" teziyle açıklanmaktadır. Dijital mecralarda bir metnin/anlatının anlamı artık yalnızca ilk üreticisinin niyetiyle sınırlı değildir; metni okuyan, yorumlayan, paylaşan her kullanıcı ona yeni anlamlar ekleyerek onu yeniden üretir. Bu süreç, metnin otoritesini sarsan, sabit yapılardan akışkan ve kolektif üretim süreçlerine geçişi simgeleyen postmodern anlatı pratiğiyle doğrudan örtüşmektedir.

Dijital folklorun eğitsel boyutu, Paulo Freire’nin eleştirel pedagoji anlayışı ve Henry Jenkins’in katılımcı kültür modeli üzerinden inşa edilmektedir. Freire, eğitimin tek yönlü bir bilgi aktarımı değil, bireylerin eleştirel bilinç geliştirerek toplumsal dönüşüm süreçlerine katılmalarını sağlayan özgürleştirici bir uygulama olması gerektiğini savunur. Dijital folklor, öğrencileri pasif bilgi alıcıları olmaktan çıkarıp aktif birer kültürel üretici hâline getirerek Freire’ci diyalog ve katılım ortamını dijital sahneye taşır.

Jenkins’in katılımcı kültür modeli ise sanatsal ifade ve sivil katılımın önündeki engellerin azaldığı, bireysel üretimlerin desteklendiği bir ortam tanımlar. Öğrencilerin mem kültürü, dijital hikâye anlatımı veya sosyal medya kampanyaları aracılığıyla içerik üretmeleri; problem çözme, yaratıcı ifade ve dijital okuryazarlık becerilerini geliştirmelerine katkı sağlar. Ancak bu sürecin faydalı olabilmesi, Eli Pariser’in dikkat çektiği, kullanıcıları tek yönlü bilgi akışına hapseden filtre balonları ve yankı odaları riskine karşı eleştirel medya okuryazarlığının kazandırılmasına bağlıdır.

Arjun Appadurai’nin geliştirdiği kültürel akışlar (scapes) teorisi (insan, medya, teknoloji, sermaye ve ideoloji akışları), dijital folklorun küresel ölçekteki hareketliliğini açıklamaktadır. Dijital platformlar yerel halk hikâyelerinin, dansların ve kültürel motiflerin küresel dolaşıma girerek görünürlük kazanmasını sağlar. Bununla birlikte, baskın kültürel formların yerel gelenekleri bastırması veya tek tipleştirmesi riskini de barındırır. Dijital folklor bu bağlamda hem yerel kimliklerin küresel arenada direniş ve ifade aracı hem de küresel popüler kültürün uyum mekanizması olarak çift yönlü bir işlev görür.

Dijital folklor araştırmalarının metodolojik zemini, Bob Scholte’un antropolojide geliştirdiği düşünümsel ve eleştirel (reflexive and critical) yaklaşımla güçlendirilmektedir. 1960’lar ve 70’lerde pozitivist bilim anlayışının tarafsızlık iddiasını eleştiren Scholte, araştırmacının kendi öznelliğini, ideolojik konumunu ve kullandığı yöntemleri sorgulamasının bilimsel sürecin asli bir bileşeni olduğunu savunmuştur.

Scholte kuramında "reflection" (bireysel farkındalık/düşünüm) ile "reflexivity" (metodolojik ve epistemolojik bir ilke olarak düşünümsellik) arasında temel bir ayrım yapar. Reflection bireysel bilinç düzeyinde kalırken, reflexivity araştırmacının sahadaki konumunu, derleme esnasındaki güç ilişkilerini ve verinin inşa ediliş süreçlerini sorgulayan metodolojik bir tavra dönüşür.

Scholte’un yaklaşımı halk bilimi ve dijital folklor incelemelerine üç temel katkı sunar:

1. Hermenötik Döngü ve Özneler Arasılık: Wilhelm Dilthey’ın "anlama" kavramından hareketle, insan yaşantısının sözcükler ve jestler aracılığıyla dışsallaştığı ve alımlayan tarafından kendi bilincinde yeniden üretildiği (nacherleben) belirtilir. Anlatılar durağan metinler değil; derleyici, anlatıcı ve dinleyici/izleyici arasındaki özneler arası etkileşimin ve hermenötik döngünün bir ürünüdür.
2. Geertz Eleştirisi ve Praksis: Scholte, Clifford Geertz’in sembolik/yorumcu etnografisini, metinlerin anlamına odaklanırken o anlamı üreten ve sürdüren iktidar, sömürü ve güç ilişkilerini göz ardı ettiği gerekçesiyle eleştirir. Dijital folklor incelemelerinde de metinlerin yalnızca sembolik içeriğine bakmak yeterli değildir; içeriklerin hangi algoritmik ve teknolojik güç yapıları altında üretildiği çözümlenmelidir.
3. Algoritmik ve Sosyo-Teknolojik Bağlam: Dijital ağlarda yürütülen araştırmalarda araştırmacının platform seçimi, kullanılan algoritmaların görünürlük rejimleri ve dijital altyapının veriyi koşullandırma biçimi araştırmacı tarafından açıkça görünür kılınmalıdır. Scholte’un kültürel dolayımlılık tezi, dijital sahada "algoritmik dolayımlılık" hâlini alır ve düşünümselliği araştırmacı için etik ve metodolojik bir zorunluluk hâline getirir.

Dijital teknolojilerin gelişimi, geleneksel sözlü kültür ürünlerinin ve halk anlatılarının yalnızca metin veya ses olarak değil, çoklu ortam (multimodal) bileşenleriyle iç içe geçerek yeni türlere evrilmesine zemin hazırlamıştır. İkincil sözlü kültür çağında ortaya çıkan bu melez (hibrit) ürünler; sözel, yazılı, görsel ve işitsel unsurları tek bir bünyede harmanlayarak dijital ağlarda dolaşıma sokulmaktadır. Türkiye’deki dijital folklor mecrasında bu melezleşmenin ve yeni nesil icra türlerinin en belirgin örneklerinden birini, karikatür sanatçısı Emrah Ablak tarafından yaratılan ve kavramsallaştırılan karikafilmler oluşturmaktadır.

Yaratıcısı tarafından en yalın hâliyle "karikatürlerin ses eklenmiş hâli" şeklinde tanımlanan karikafilm; geleneksel karikatür sanatının kamera kaydı, seslendirme ve dijital kurgu olanaklarıyla komik birer kısa filme dönüştürüldüğü özgün bir mizah ve icra türüdür. Alışılmış iki boyutlu animasyon tekniklerinden farklı olarak karikafilmlerde sabit kadraj içinde hareket eden çizimler yerine, kâğıt üzerine çizilmiş sabit karikatür sahneleri ve kareleri üzerinde kamerayla gezilmektedir. Anlatı akışına ve konuşma temposuna uygun olarak gerçekleştirilen bu kamera hareketleri, durağan karikatür karelerine dinamik bir sinematografik boyut ve görsel canlılık kazandırmaktadır.

Karikafilmlerin yapısal ve icrasal süreçleri iki farklı kaynak kişinin ortak performansına dayanmaktadır:

1. Birinci Anlatıcı (Kaynak Kişi): Hikâyede sesi duyulan, başından geçen komik veya olağandışı olayı kitlelerin önünde kendi üslubuyla anlatan gerçek kişidir.
2. İkinci Anlatıcı (Çizer/Derleyici): Anlatılan bu yaşanmış sözlü halk hikâyelerini derleyen, onları çizimleriyle somutlaştıran, görseller üzerindeki kamera hareketleriyle metne görsel bir kimlik kazandıran Emrah Ablak’tır.

Bu yönüyle karikafilm üreticisi, yalnızca görsel bir sanatçı değil, aynı zamanda dijital çağın derleyicisi, icracısı ve dönüştürücüsü konumundadır.

Karikafilmlerin ana malzemesini; sokağın dilini yansıtan, halkın farklı kesimlerinden gelen sıradan insanların ya da tanınmış simaların başından geçmiş gerçek, komik ve abartılı olaylar oluşturmaktadır. Bu anlatılar, geleneksel fıkra veya halk hikâyesi icralarının dijital ortama uyarlanmış hâlidir.

Karikafilm formatında dijital folklor ürünü olarak öne çıkan iki temel uygulama örneği şu şekildedir:

1. "Bir Zamanlar Sigara" (Oğuzhan Uğur): Sosyal medya yayıncısı Oğuzhan Uğur'un ergenlik yıllarında askerî personel olan babasına sigara içerken yakalanmamak için geliştirdiği sıra dışı stratejileri ve yakalanma anını anlattığı hikâyedir. Anlatıcı; aksan, tonlama, mübalağa ve yansıma sesler (puk puk, pink, çıkırt, füüp) kullanarak anlatısını güçlendirmektedir. Hikâyenin can alıcı noktasında (punchline), nöbetçi askerden ödünç alınan çakmağın çakılmasıyla üzerindeki bozkurt/üç hilal simgeleri eşliğinde "Türkiye'm" şarkısının çalması ve babanın oğlunu şiddetle cezalandırması trajikomik bir dille sunulmaktadır.
2. "Bir Zamanlar Mümessillik" (Burak Bozdağ): Erzurumlu bir ilaç mümessilinin işe başladığı ilk gün Erzurum’un çetin kış şartlarında bir morgda başından geçen korku ve mizah unsurlarının iç içe geçtiği olayı anlatmaktadır. Anlatıcı son derece akıcı bir Erzurum ağzı kullanmakta; savcı, doktor, polis ve kazan dairesi işçisi gibi karakterleri ses tonlamaları ve şive taklitleriyle icra etmektedir. Nöbetçi işçinin rakı içip morgda uyuması ve sabah uyanmasıyla ortaya çıkan "hortlak" algısı, Türk halk kültüründeki korku motifiyle mizahın birleşimini sergilemektedir.

Karikafilmler, kâğıda dayalı geleneksel mizah dergiciliğinin kan kaybettiği bir dönemde, sokağın dilini ve ana akım mizahı internet ve sosyal medya mecralarına (YouTube, Instagram, X) taşıyan kritik bir işleve sahiptir. YouTube gibi ortamlarda milyonlarca kez izlenen bu içerikler, geleneksel anlatıların dijital ağlarda mutasyona uğrayarak nasıl popülerleştiğini ve geniş kitlelerce nasıl tüketildiğini ortaya koymaktadır.

Sözlü anlatının yazı, çizim, ses ve görüntü teknolojisiyle harmanlandığı karikafilmler; anonimleşme ve zamanla gelenekselleşme potansiyeli taşıyan çağdaş dijital folklor türlerinin başında gelmektedir. Geleneksel kültür ürünlerinin dondurulmuş kalıplar olmadığını, aksine dijital mecralarda yeni formlar kazanarak varlığını sürdürdüğünü kanıtlamaktadır.

Dijitalleşme süreçleri, geleneksel edebiyat anlayışını ve anlatı biçimlerini köklü biçimde dönüştürerek edebî ve kültürel üretimin sınırlarını yeniden tanımlamıştır. Klasik dönemlerde basılı matbu yayınlar, kitap sayfaları ve sabit metinler aracılığıyla aktarılan edebî ürünler; günümüzde sosyal medya gönderilerine, dijital hikâye platformlarına, bloglara ve çevrim içi topluluklara taşınarak yaşayan, sürekli gelişen dinamik yapılara dönüşmüştür. Dijital folklor, bu dönüşüm esnasında edebî ve kültürel anlatıların hem üretim hem de dağıtım pratiklerini değiştiren temel bir araç işlevi üstlenmektedir.

Klasik edebiyat formları; sosyal medya mecralarında memler, mikro anlatılar, dijital hikâyeler, tweetler, blog yazıları ve TikTok videoları gibi yeni biçimlere evrilmektedir. Dijital folklorun yükselişiyle birlikte edebî ifade, çoklu modlar (multimodalities) aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. Yeni nesil dijital anlatılarda metin artık yalnızca sözcüklerden oluşmamakta; görseller, videolar, ses efektleri, müzikler ve hiper bağlantılarla (hyperlink) zenginleştirilmektedir.

Bu durum, edebî metinlerin yapısını ve tüketim biçimlerini değiştirmiştir:

• Geleneksel Edebiyat: Sabit metin yapısına dayanır ve okuyucudan derinlemesine, uzun süreli bir okuma pratiği talep eder.
• Dijital Anlatılar: Akışkan, etkileşimli, hıza dayalı ve görsel açıdan zengin bir yapı sunarak özellikle genç kuşakların edebiyat ve kültür ürünleriyle daha hızlı ve katılımcı bir ilişki kurmasını sağlar.

Marshall McLuhan’ın "medya, mesajın kendisidir" savı doğrultusunda, bir hikâyenin basılı bir kitapta okunması ile sosyal medyada bir dizi görsel, ses ve video eşliğinde sunulması yalnızca bir format farkı yaratmamakta; okuyucunun anlatıyla kurduğu anlam dünyasını ve bağı da doğrudan değiştirmektedir.^【7】

Dijital ortamda edebî metinler sabit ve otoriter bir yapı olmaktan çıkarak okuyucunun aktif katılımıyla sürekli biçim değiştiren interaktif bir ekosisteme dönüşmektedir. Sosyal medyada paylaşılan bir şiir veya bir anlatı; kullanıcı yorumları, uyarlamalar, yeni kurgular ve görsel katkılarla kolektif bir metin hâline gelir. Örneğin, Wattpad gibi platformlarda yayınlanan hikâyeler, yalnızca yazarın tek taraflı iradesiyle değil, okuyucuların anlık yorumları ve yönlendirmeleriyle biçimlenmektedir.

Bu etkileşimli süreç, geleneksel yazar-okur hiyerarşisini sorgulatarak postmodern anlatı pratiğinin temel özelliklerini sergilemektedir:

1. Yazarın Otoritesinin Sarsılması: Anlatı üzerindeki tekil otorite çözülmekte, okuyucu aynı zamanda metnin aktif bir üreticisi ve dönüştürücüsü hâline gelmektedir.
2. Metinlerarasılık ve Parçalanmışlık: Dijital folklor ürünleri, farklı metinlere, olaylara ve kültürel simgelere sürekli atıfta bulunan metinlerarası bir referans döngüsü oluşturmaktadır.

Dijital platformlarda üretilen ve dolaşıma giren kültürel içerikler, yalnızca bireysel birer ifade biçimi değil, aynı zamanda kolektif hafızanın ve kültürel kimliğin yeniden üretildiği stratejik alanlardır. Küresel veya yerel ölçekte meydana gelen toplumsal bir olay hakkında üretilen memler, dijital hikâyeler veya parodiler; o olayın toplumsal bellekte nasıl hatırlanacağını ve geleceğe nasıl aktarılacağını şekillendirmektedir.

Geleneksel folklorun yerel ve kapalı toplum yapılarında pekiştirdiği sabit kimlik normlarına karşılık; dijital folklor bireylere esnek, performatif ve değişken kimlikler inşa etme imkânı sunar. Bireyler, farklı sosyal medya mecralarında farklı kimlik performansları sergileyerek kendi kültürel ve bireysel varoluşlarını yeniden tanımlarlar. Böylece dijital folklor, edebiyatın ve anlatının sınırlarını genişleterek kültürel belleğin dinamik ve sürekli güncellenen bir unsuru olarak işlev görür.