Ana YazarYusuf USLU13 Temmuz 2026 13:48

ORCID ID

0000-0001-5120-284X

Dijital haklar; bireylerin internet erişimi, dijital iletişim özgürlüğü, gizlilik hakları ve ifade özgürlüğü gibi temel hak ve özgürlüklerini; dijital platformlar üzerinden iletişim kurma ve bilgiye erişme haklarını; içerik üretimi ve bu içeriği yayma ile ilgili konuları kapsamaktadır. 2016 yılında Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Komisyonu, çevrim içi insan haklarının neler olduğunu kamuoyuna açıklamış ve komisyonda alınan kararla; internette temel hak ve özgürlüklerini kullanmak isteyen kişilere yönelik insan hakları ihlallerinin ve suistimallerinin cezasız kalmasının kaygı verici bulunduğunu ifade etmiştir. Bu bağlamda internet erişimi, en temel insan haklarından biri olarak ifade edilirken; bunu kasıtlı biçimde engellemenin veya kısıtlamanın çok önemli insan hakkı ihlali olduğu vurgulanmıştır (Karakuş Yılmaz, 2020: 128).Filistin’de ve özellikle Ekim 2023’ten itibaren de Gazze’de dijital haklar, ciddi bir şekilde kısıtlanmıştır. Bu kısıtlamalar; internet erişimi, ifade özgürlüğü ve gizlilik gibi temel hak ve özgürlükler üzerinden devreye sokulmuştur. Dolayısıyla Filistinlilere yönelik İsrail’in uyguladığı baskı ve kısıtlamalar sadece fiziksel alanda değil, dijital alanda da insanların özgür ve güvenli bir şekilde iletişim kurma ya da bilgi edinme haklarını engellemiştir (Demirci, 2023).Filistinlilerin 74 yıldır yaşadığı ve İsrail tarafından sürdürülen işgal ve adaletsizlik【1】, çok sayıda direniş çabasına da neden olmuştur. Bunun bilincinde olan bireylerin ve aktivistlerin dünya genelinde dayanışma duygusu artmıştır【2】. Sosyal medya aktivistlerinin, Instagram gibi platformlarda yaşadıkları kısıtlamalar, hesaplarının askıya alınması veya arama sekmesinde tam hesap isimleri yazılmadıkça arama sonuçlarında çıkmamaları gibi örnekler sansürün en çarpıcı örneklerinden bazılarıdır. Dolayısıyla İsrail yalnızca kitle imha silahları yoluyla değil, bireylerin dijital haklarını ihlal ederek soykırımı devam ettirmektedir (Supriyanto vd., 2022).Bu bağlamda Gazze’deki çatışmaların yoğunlaştığı dönemlerde; sosyal medya platformları, bölgedeki olayların dünyaya duyurulmasında kritik rol oynamışlardır. Özellikle genç Filistinliler, geliştirdikleri dijital içerikler aracılığıyla Gazze’deki olayları, geniş kitlelere ulaştırmışlar ve dünya çapında destek gösterilerinin organize edilmesine ön ayak olmuşlardır. Ancak bahsi geçen bu platformlarda, Filistin yanlısı içeriklere yönelik kısıtlama/sansür uygulandığına dair yaygın şüpheler bulunmaktadır. Facebook, Instagram, WhatsApp ve Oculus gibi pek çok sosyal medya platformuna sahip Meta şirketi, Gazze’deki sosyal medya kısıtlamaları bağlamında en çok tartışılan yapı olmuştur【3】. İnsan Hakları İzleme Örgütü, özellikle Facebook ve Instagram platformlarında Filistin yanlısı içeriklere yönelik sistematik bir sansür uygulandığına dair rapor yayımlamıştır. Raporda; Filistin yanlısı içeriklerin, nefret söylemi de dahil olmak üzere İsrail yanlısı içeriklere oranla çok daha fazla ve seri bir şekilde sansürlendiği ifade edilmiştir【4】 (Human Right Watch, 2023). Öte yandan Ekim 2023’te başlayan İsrail’in soykırım sürecinde Gazze’nin işgali esnasında Elon Musk’a ait olan ve geleneksel iletişim altyapısının devre dışı kaldığı bölgelerde internet erişimi sağlayabilen Starlink uydu sistemlerinin, Gazze’de faaliyet gösteren uluslararası yardım kuruluşlarına internet sağlama girişimine İsrail İletişim Bakanı Shlomo Karhi tepki göstermiş ve X sosyal medya platformu hesabından Musk’ın uluslararası yardım kuruluşlarına Gazze’de internet sağlama mesajını alıntılayarak, İsrail’in bununla her tür yolu kullanarak mücadele edeceğini belirmiştir. Gösterilen bu tepkinin akabinde İsrail’e bir ziyaret gerçekleştiren Musk, İsrail hükümetinin onayı haricinde Gazze’ye internet sağlanmayacağı konusunda anlaştıklarını duyurmuştur (Hayes, 2023; Mahlouly & Erhaim, 2023; Taha, 2020; TRT Haber, 2023).Görüldüğü gibi Filistin’in insan hakları ihlalleri; yalnızca fiziksel sınırlarla veya ekonomik ambargolarla sınırlı kalmayıp, dijital mecralar üzerindeki denetim ve engellemelerle de derinleşmektedir【5】. Bu durum Filistin halkının dijital haklarını kullanmalarını engellerken; onları küresel toplumdan izole etmeyi amaçlayan stratejileri pekiştirmektedir. Bu nedenle, dijital platformlar üzerinden uygulanan sansürler ve çeşitli erişim engelleri, Filistin halkının sesinin duyurulmasını zorlaştırırken; uluslararası toplumun bölgedeki gerçekleri öğrenmesini engellemektedir. Bu bağlamda Filistin halkının, dijital haklarının korunması ve bu alandaki ihlallerin sonlandırılması; daha adil, şeffaf ve barışçıl bir uluslararası iletişim ortamı için hayati önem taşımaktadır.