Donuktaş Roma Tapınağı

Donuktaş, günümüzde Tarsus kentinde yer alan, Roma dönemine ait anıtsal bir tapınak yapısıdır. Halk arasında “Donuktaş” veya “Dönüktaş” isimleriyle anılan yapı, bölgenin en büyük dini yapılarından biri olarak kabul edilmektedir. Tapınağa ulaşım, kentin düzensiz kentleşmesi ve çevresine inşa edilen yapılar nedeniyle günümüzde oldukça kısıtlıdır.

Donuktaş Roma Tapınağı (T.C. Tarsus Kaymakamlığı)  

Tarihçe ve Araştırma Süreci

18. yüzyılın başlarından itibaren birçok gezgin ve arkeolog tarafından gözlemlenen Donuktaş hakkında farklı yorumlar yapılmıştır. Orta Çağ gezginlerinden V. Langlois, yapıyı Asur kralı Sardanapal’ın mezarı olarak nitelendirmiştir. 19. yüzyılda Fransız konsolosu Ch. Texier tarafından yapılan kazılarda, büyük bir heykele ait olduğu düşünülen bir parmak parçası bulunmuştur. Ancak 1836 yılında Fransız konsolosu Gillet’in dinamitle yaptığı müdahale tapınağın konstrüksiyonuna zarar vermiştir.

1982 yılında Prof. Dr. Nezahat Baydur tarafından başlatılan bilimsel kazılar 1992 yılında sona ermiş ve bu süre zarfında tapınağın mimari yapısı ve fonksiyonu hakkında önemli bulgular elde edilmiştir.

Mimari Özellikler

Donuktaş, kuzeydoğu-güneybatı doğrultusunda uzanan dikdörtgen planlı bir yapıdır. Yapının dış ölçüleri yaklaşık 98 metre uzunluk ve 43 metre genişliktedir. Duvarların yüksekliği 8 metre, kalınlığı ise 6.5 metredir. Ana mekanın üstünün açık olduğu belirlenmiştir. Yapı, 20 basamaklı bir kaide üzerine inşa edilmiştir.

Yapının kare planlı ana bölümü, masif tonozlu bir kemerle birbirine bağlanmaktadır. Duvarlar, sıkıştırılmış çakıl taşlarının Roma betonu ile tutturulmasıyla oluşturulmuştur. Dış cephenin mermer levhalarla kaplandığı düşünülmektedir. Ayrıca yapıda bir altarın varlığı tespit edilmiştir. Rampa ve cella duvarlarının, yapının yüksek podyumlu bir tapınak olabileceğini göstermektedir.

Donuktaş Roma Tapınağı (T.C. Tarsus Kaymakamlığı) 

Yapım Tarihi ve Fonksiyonu

Donuktaş’ın yapım tarihine ilişkin kesin bilgiler bulunmamaktadır. Ancak mimari unsurlar ve bulunan parçalar, yapımının M.S. 2. yüzyılda başladığını işaret etmektedir. Yapının inşasının tamamlanamadığı anlaşılmıştır.

Tapınağın Kilikia’nın başkenti Tarsus’ta, bölge birliğini simgeleyen bir yapı olduğu ya da Tarsus’un kurucusu ve baş tanrısı Sandan’a (Sandon) adandığı öne sürülmektedir. Sandan’ın Roma Dönemi’nde Iupiter (Jüpiter) ile özdeşleştirilmesi nedeniyle tapınağın Lupiter Tapınağı olarak inşa edilmiş olabileceği düşünülmektedir.

Kazılarda ortaya çıkan mimari özellikler, yapının Antoninler dönemine, özellikle Kommodus zamanına tarihlendirilebileceğini göstermektedir. Bu dönemde tapınağın imparator kültüyle ilişkili olabileceği ileri sürülmüştür.

Kültürel ve Tarihî Bağlam

Tarsus, tarih boyunca farklı dinlerin ve inançların bir arada yaşadığı bir yerleşim merkezi olmuştur. Bu kültür mozaiği, bölgede çeşitli dini yapılar ve tapınakların ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Donuktaş da bu yapılar arasında, Roma döneminde inşa edilen ve dönemin dini pratiklerine hizmet eden önemli bir tapınaktır.

Koruma Durumu ve Güncel Durum

Donuktaş, kent içindeki düzensiz yapılaşma ve özellikle kuzey ile doğu duvarlarına bitişik yapılan binalar nedeniyle günümüzde neredeyse görünemeyecek durumdadır. Yapının önemli bir kısmı modern yapıların arasında kalmış, eski yapısal özellikleri ve mimari detayları büyük ölçüde örtülmüştür.