Ana YazarAyhan YATBAZ13 Temmuz 2026 13:49

ORCID ID

0000-0002-6059-4176

Fransızca kökenli bir kelime olan döviz, ülkeler arası ödemelerde kullanılabilecek para, çek, poliçe vb. her türlü ödeme aracına verilen addır. Döviz, yabancı paraları da içine alan geniş bir kavramdır ve günlük hayatta yabancı para anlamında da kullanılmaktadır (TDK, 2025). Ancak sadece nakit cinsinden yabancı para kastedildiğinde efektif kavramını kullanmak daha doğrudur. Rezerv kavramı ise yine Fransızca kökenli bir kelime olup saklanmış, biriktirilmiş şey anlamına gelir. Rezerv kavramı yerine Türkçede, yedek veya ihtiyat kavramları da kullanılmaktadır. Buradan hareketle döviz rezervi kavramı ülkeler arası ödemelerde kullanılabilecek para, çek, poliçe vb. her türlü ödeme aracının yetkili otorite tarafından saklanması, biriktirilmesi, yedek olarak tutulması şeklinde tanımlanabilir. Döviz rezervleri bir ülkenin finansal sisteminin (mali sisteminin) güvencesi ve sağlamlık göstergesidir. Döviz rezervi genellikle merkez bankaları tarafından tutulur. Günümüz uluslararası ekonomi ve finans yapısı göz önüne alındığında ülkelerin döviz rezervleri daha çok menkul kıymetler, efektif (ABD doları, euro, İngiliz sterlini, İsviçre frangı, Japon yeni, Çin yuanı gibi), depo hesapları, finansal türev araçlar, altın ve Uluslararası Para Fonu (IMF) varlıklarından oluşmaktadır.Filistin Devleti’nin rezervleri Haziran 2025 dönemi için 652,5 milyon ABD doları seviyesindedir. Söz konusu rezervler en yüksek Haziran 2022 döneminde 753 milyon dolar, en düşük ise Kasım 2016 döneminde 189 milyon seviyesinde gerçekleşmiştir (PMA, 2025). Aksa Tufanının ardından İsrail’in orantısız şiddeti ve sürdürdüğü soykırım ile birlikte Ekim 2023 döneminde 623 milyon dolar seviyesinde olan rezervler sürekli iniş ve çıkışlar yaşamıştır. Haziran 2024 döneminde 700 milyon dolar seviyesine gelmiş Nisan 2025 döneminde 475 milyon dolar seviyesine kadar gerilemiştir (CEIC, 2025). Bu dönemden itibaren rezervlerde belirgin yükseliş yaşanmakla birlikte iniş ve çıkışlar da devam etmiştir. Rezervlerin yeteri seviyede olması bir ülkenin yabancı para cinsinden kısa vadeli borçlarını ödeyebilme ve ihracatını karşılayabilme gücünü gösteren en önemli göstergelerden biridir. Filistin Devleti mevcut rezervlerle maalesef sadece yaklaşık olarak bir aylık ihracatını karşılayabilecek imkana sahiptir. Nitekim Mayıs 2025 dönemi verilerine göre ithalat tutarı 610,8 milyon ABD dolarıyken, ihracat tutarı 154,9 milyon dolar seviyesinde olup Mayıs 2025 dönemi için 455,9 milyon dolarlık dış ticaret açığı söz konusudur (PCBS, 2025).İsrail’in Aksa Tufanından sonra orantısız güç kullanımını had safhaya çıkarması, özellikle Gazze’de taş üstünde taş kalmayacak şekilde bir yıkım sergilemiş olması, ayrıca Gazze’de yaşayan insanların topraklarını terk etmeye zorlaması Filistin Devleti’nin zaten kötü durumda olan ekonomisini ve dolayısıyla finansal durumunu daha da kötü hale getirmiştir. Filistin Devleti’nin diğer kısımlarındaki tablo Gazze’dekinden farklı değildir. İnsanlar büyük bir İsrail baskısı altındadır. İsrail, Filistin topraklarının genelinde sebepsiz tutuklamalar yaparak, Filistinlilere hapishanelerde işkenceler uygulayarak ve bir yandan da Filistin topraklarını parça parça gasp etmeye devam ederek yaşamı zorlaştırmaktadır. Böyle bir durumda sağlıklı ekonomik, ticari ve finansal ortamların olmayacağı çok açıktır【1】. Kuşkusuz İsrail’in bu uygulamalardaki amacı Filistinlileri yıldırmak ve topraklarını terk edip başka ülkelere yerleşmelerini sağlamaktır【2】. Bu amacını sistematik bir şekilde sürdüren İsrail öncelikle Filistin ekonomisini ve finansını işleyemez hale getirmeye çalışmaktadır. Nitekim Filistin’in gerek ithalat ve ihracat rakamları gerekse de Filistin Merkez Bankasının rezervleri bunun açık bir göstergesidir.İsrail’in Filistin Devletine karşı yürüttüğü bu sinsi politikaya karşı öncelikle, İsrail’in orantısız güç kullanımının önüne geçilmeli ve Filistin’le ekonomik ilişkilerin geliştirilerek Filistin Halkının ekonomik olarak ayakta kalmaları sağlanmalıdır. Bu noktada yapılacak en önemli şey Filistin Devletinin uluslararası ticaret ve finans işlemlerini yapabilmesinin önünü açmak olmalıdır. Kuşkusuz günümüz dünyasında ülkeler birbirleriyle ticari ve finansal ilişkiler yürüterek yaşamlarını sürdürebilmektedir. Hiç kuşkusuz İsrail’in amacı Filistin Devletini bu ilişkileri yürütmesini engelleyerek iyice güçsüzleştirmeye çalışmaktır. Uluslararası toplumun bu konuda inisiyatif alarak bu haksızlığı engellemesi hayati önem taşımaktadır.