Dünya Kediler Günü

Dünya Kediler Günü, her yıl 17 Şubat’ta bazı ülkelerde (özellikle Avrupa’da) kutlanan ve kedilerin toplumdaki yerini, sağlığını ve refahını gündeme getiren özel bir gündür. Bu tarih ilk kez 1990 yılında İtalya’da Claudia Angeletti’nin Tuttogatto dergisinde yapılan bir anketin sonucu olarak belirlenmiş ve kedilerin bağımsız karakteri ile tarihsel kültürel önemiyle ilişkilendirilmiştir.^【1】

Dünya Kediler Günü kapsamında, sokak ve ev kedilerinin bakım ihtiyaçlarına, yaşama koşullarına ve korunmasına dikkat çekilmesi amaçlanır; bu kapsamda çeşitli kurum ve kuruluşlar farkındalık etkinlikleri düzenler.^【2】

Tarihçe

Dünya Kediler Günü’nün kökeni 1990 yılına uzanmaktadır. Günün tarihi, İtalya’da yayımlanan Tuttogatto dergisinde Claudia Angeletti tarafından düzenlenen bir okur anketi sonucunda belirlenmiştir. Bu ankette, kedilere adanacak sembolik bir gün için uygun bir tarih seçilmesi amaçlanmıştır. Okurların oyları sonucunda 17 Şubat tarihi kabul edilmiştir.

Tarihin seçilmesinde sembolik gerekçeler de etkili olmuştur. Şubat ayı, özgürlükçü ve bağımsız özellikleriyle bilinen Kova burcu ile ilişkilendirilmekte; bu özelliklerin kedilerin doğasıyla örtüştüğü düşünülmektedir. Ayrıca 17 sayısı, İtalya’da uğursuz kabul edilmekte olup, bu durum kedilerin gizemli ve öngörülemez yapısıyla sembolik olarak bağdaştırılmıştır.^【3】

Yaygınlık ve Kutlanma Biçimleri

Dünya Kediler Günü, ilk olarak 17 Şubat tarihiyle İtalya’da ortaya çıkmış olmakla birlikte, zamanla farklı ülkelerde de benimsenmiş ve çeşitli uygulamalarla anılmaya başlanmıştır. Gün, tek bir evrensel tarihle sınırlı değildir; farklı ülkelerde kedilere adanmış farkındalık günleri farklı tarihlerde kutlanmaktadır. Bu kapsamda 8 Ağustos Uluslararası Kedi Günü, 29 Ekim Amerika Birleşik Devletleri Ulusal Kedi Günü ve 1 Mart ise Rusya Ulusal Kedi Günü olarak anılmaktadır.^【4】

Günün kutlanma biçimleri ülkeden ülkeye ve yerel uygulamalara göre değişmektedir. Belediyeler, hayvan refahı alanında faaliyet gösteren kurumlar ve sivil toplum kuruluşları tarafından barınak ziyaretleri, besleme çalışmaları, sahiplendirme çağrıları ve bilgilendirici etkinlikler düzenlenmektedir.

Türkiye’de de çeşitli belediyeler, Dünya Kediler Günü kapsamında sokak hayvanlarının beslenmesi, bakım hizmetlerinin duyurulması ve kamuoyuna yönelik farkındalık çalışmaları gerçekleştirmektedir. Yerel yönetimlerin yaşam merkezlerinde yaptığı uygulamalar ve sokak kedilerine yönelik destek faaliyetleri, günün yalnızca sembolik bir anma tarihi değil; aynı zamanda hayvan refahına yönelik hizmetlerin görünür kılındığı bir farkındalık çerçevesi olarak değerlendirildiğini göstermektedir.

Günün Amacı

Dünya Kediler Günü’nün amacı, kedilerin yaşam koşulları, sağlık gereksinimleri ve korunma ihtiyaçları konusunda toplumsal farkındalık oluşturmaktır. Bu kapsamda, özellikle sahipsiz kedilerin barınma, beslenme ve veterinerlik hizmetlerine erişimi gibi konuların kamuoyunun gündemine taşınması hedeflenir. Ayrıca bu gün, hayvan refahına yönelik çalışmalar yürüten kurum ve kuruluşların faaliyetlerinin görünür kılınmasına ve yerel yönetimler tarafından uygulanan bakım ve koruma programlarının duyurulmasına katkı sağlayan bir çerçeve sunar.

Kedilerin Tarihsel Serüveni

Kedilerin evcilleştirilmesi, yerleşik tarım toplumlarının ortaya çıktığı tarih öncesi döneme uzanmaktadır. Genetik ve arkeolojik veriler, evcil kedilerin atalarının yaklaşık 10.000 yıl önce Yakın Doğu’da, özellikle Bereketli Hilal olarak adlandırılan bölgede insanlar ile ilişki kurmaya başladığını göstermektedir. Bu süreç, tarımın yaygınlaşmasıyla birlikte tahıl depolarında çoğalan kemirgenlerin kediler için bir besin kaynağı oluşturması sonucunda gelişmiştir. Kediler, zararlı kemirgenleri kontrol etmeleri nedeniyle insan yerleşimleri çevresinde kalıcı hâle gelmiştir.^【5】

Genetik araştırmalar, günümüzdeki evcil kedilerin ortak atasının Yaban kedisi (Felis silvestris) olduğunu ortaya koymaktadır.^【6】Farklı bölgelerde bulunan antik kedi DNA’larının karşılaştırılması, kedilerin insanlar aracılığıyla ticaret ve göç yolları boyunca farklı coğrafyalara yayıldığını göstermektedir. Bu yayılım sonucunda kediler, Orta Doğu’dan Avrupa, Asya ve Afrika’ya taşınmış ve yerel popülasyonlarla karışarak bugünkü evcil kedi soyunu oluşturmuştur. Son yıllarda yapılan bazı genetik çalışmalar, kedilerin evcilleştirilme sürecinin tek bir merkezle sınırlı olmayabileceğini ve farklı dönemlerde, farklı bölgelerde insanlarla benzer ilişkiler kurmuş olabileceklerini de ortaya koymaktadır.^【7】

Türkiye’de Kedilerin Toplumsal Yeri

Türkiye’de kediler, özellikle büyük şehirlerde kamusal yaşamın sürekli ve görünür unsurlarından biri olarak yer almaktadır. İstanbul, bu durumun en belirgin örneklerinden biridir. Kent genelinde sokak kedileri mahalle ölçeğinde benimsenmekte, beslenmekte ve korunmaktadır. Bu uygulamalar, kedilerin yalnızca bireysel sahiplik ilişkileriyle değil, toplumsal düzeyde kurulan bir etkileşim yoluyla kent yaşamına dâhil olduğunu göstermektedir.

İstanbul’daki insan–kedi ilişkisi, tarihsel bir süreklilik taşımaktadır. Osmanlı döneminde hayvanlara yönelik vakıfların kurulması ve sokak hayvanlarının beslenmesine ilişkin kurumsal uygulamaların geliştirilmesi, kedilerin kamusal yaşamın doğal bir parçası olarak kabul edilmesine zemin hazırlamıştır. Bu yaklaşım, kedilerin yalnızca ev içi bir hayvan değil, şehirle bütünleşmiş bir canlı olarak algılanmasına katkıda bulunmuştur.^【8】

Türkiye’de sokak hayvanlarıyla kurulan ilişki, kamusal alanın paylaşımı çerçevesinde gelişmiş bir pratik olarak öne çıkmaktadır. Yabancı ziyaretçilerin gözlemleri de, kedilerin gündelik yaşamın doğal akışı içinde insanlarla birlikte var olmasının olağan karşılandığını göstermektedir. Bu durum, kedilerin Türkiye’de kent kültürüyle bütünleşmiş bir toplumsal unsur hâline geldiğini ortaya koymaktadır.^【9】