Dünya Sağlık Örgütü'nün, Ebola İçin 'Küresel Acil Durum' İlanı

Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ), Demokratik Kongo Cumhuriyeti (DKC) ve Uganda’da görülen son Ebola salgınını “uluslararası halk sağlığı acil durumu” ilan etmiştir.

Salgının ilk olarak Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin doğusundaki Ituri eyaletinde tespit edildiği bildirilmiştir. Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’nin (Africa CDC) verilerine göre salgın kısa süre içerisinde yüzlerce şüpheli vakaya ve onlarca ölüme neden olmuştur. Yetkililer, salgının özellikle Uganda ve Güney Sudan sınırına yakın bölgelerde yoğunlaştığını açıklamıştır. 

Salgının başlangıç noktasının, yoğun madencilik faaliyetlerinin yürütüldüğü Mongwalu bölgesi olduğu belirtilmiştir. Enfekte kişilerin farklı bölgelere seyahat ederek sağlık hizmeti araması sonucu virüsün yayılımının hızlandığı ifade edilmiştir. Sağlık altyapısındaki yetersizlikler, nüfus hareketliliği ve silahlı grupların faaliyetleri nedeniyle salgının kontrol altına alınmasının zorlaştığı kaydedilmiştir. 

Demokratik Kongo Cumhuriyeti Sağlık Bakanı Samuel-Roger Kamba, ilk vakanın 24 Nisan’da Bunia kentindeki bir sağlık merkezine Ebola benzeri belirtilerle başvuran bir hemşire olduğunu açıklamıştır. 

Uganda’da da Demokratik Kongo Cumhuriyeti bağlantılı laboratuvar onaylı Ebola vakalarının görüldüğü bildirilmiştir. Başkent Kampala’da bir kişinin hayatını kaybettiği açıklanmıştır. Sağlık yetkilileri, sınır geçişleri nedeniyle salgının bölgesel boyut kazanma riski taşıdığı uyarısında bulunmuştur. 

Sınır aşan insan hareketliliğinin, ticaret yollarının ve düzensiz geçişlerin salgının kontrolünü zorlaştırdığı değerlendirilmiştir. Bölgedeki güvenlik sorunlarının da sağlık ekiplerinin müdahale kapasitesini sınırladığı belirtilmiştir. 

Ebola virüsü, ilk kez 1976 yılında günümüzde Demokratik Kongo Cumhuriyeti sınırları içerisinde bulunan Ebola Nehri yakınlarında tanımlanmıştır. Virüsün doğal rezervuarının yarasalar olduğu düşünülmektedir. Hastalık; kan, kusmuk, vücut sıvıları ve enfekte materyallerle doğrudan temas yoluyla bulaşmaktadır. 

Ebola enfeksiyonunda ateş, kusma, ishal, yoğun halsizlik, kas ağrıları ve ileri vakalarda iç ve dış kanamalar görülebilmektedir. Kuluçka süresinin iki ila yirmi bir gün arasında değiştiği belirtilmiştir. 

Mevcut salgının, ilk kez 2007 yılında Uganda’da tespit edilen “Bundibugyo” türünden kaynaklandığı açıklanmıştır. Yetkililer, bu varyanta karşı onaylanmış bir aşının veya spesifik bir tedavinin bulunmadığını belirtmiştir. Sağlık Bakanı Kamba, varyantın ölüm oranının yüzde 50’ye kadar ulaşabildiğini ifade etmiştir. 

Dünya Sağlık Örgütü, salgının Demokratik Kongo Cumhuriyeti sınırlarını aşarak Uganda’ya ulaşması ve Kinşasa gibi büyük yerleşim merkezleriyle bağlantılı vakaların görülmesi üzerine “uluslararası halk sağlığı acil durumu” ilan edildiğini duyurmuştur. Bu statü, DSÖ’nün uluslararası sağlık düzenlemeleri kapsamında verdiği en yüksek ikinci alarm seviyesi olarak tanımlanmaktadır. 

DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, komşu ülkelerin yüksek risk altında bulunduğunu ve nüfus hareketliliği nedeniyle yeni yayılım ihtimalinin sürdüğünü belirtmiştir. Örgüt, sınır kapatmaları yerine temaslı takibi, sınır kontrolleri ve hızlı izolasyon önlemlerinin artırılmasını önermiştir. 

Ayrıca DSÖ, salgının gerçek yayılım düzeyine ilişkin önemli belirsizliklerin bulunduğunu ve epidemiyolojik bağlantıların tam olarak tespit edilemediğini açıklamıştır. 

Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Ebola virüsünün keşfedildiği 1976 yılından bu yana en fazla salgın yaşayan ülkeler arasında yer almaktadır. Ülkede bugüne kadar en az 17 Ebola salgını kaydedildiği belirtilmiştir. 

2018-2020 yılları arasında yaşanan salgın, yaklaşık 2 bin 300 kişinin hayatını kaybetmesiyle ülke tarihindeki en ölümcül Ebola salgını olarak kayıtlara geçmiştir. Son yıllarda görülen diğer salgınlarda da onlarca kişinin yaşamını yitirdiği bildirilmiştir. Ebola virüsünün keşfinden bu yana Afrika genelinde yaklaşık 15 bin kişinin ölümüne yol açtığı ifade edilmiştir. 

Doğu Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde faaliyet gösteren silahlı grupların, salgınla mücadeleyi zorlaştıran temel unsurlardan biri olduğu belirtilmiştir. Özellikle Ituri bölgesinde güvenlik sorunlarının devam ettiği ve sağlık ekiplerinin bazı alanlara erişimde zorluk yaşadığı kaydedilmiştir. 

Birleşmiş Milletler ve DSÖ raporlarında, bölgedeki insani kriz, düzensiz sağlık altyapısı, yoğun nüfus hareketliliği ve gayriresmî sağlık merkezlerinin salgının yayılım riskini artırdığı vurgulanmıştır. Ayrıca bölgede faaliyet gösteren M23 ve ADF gibi silahlı grupların yarattığı güvenlik ortamının sağlık operasyonlarını olumsuz etkilediği belirtilmiştir.