Ece Ayhan

Ece Ayhan (1931-2002), Türk şiirinde İkinci Yeni hareketinin önde gelen şairlerindendir. İlk ve orta öğrenimini Çanakkale ve İstanbul'da tamamladıktan sonra Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nden mezun oldu. Bir süre kaymakamlık görevinde bulunan Ayhan, 1966'dan sonra İstanbul'a yerleşerek çeşitli yayınevleri ve dergilerde yazarlık, yöneticilik yaptı. Şiirlerinde geleneksel kalıpları reddeden, yoğun imge ve çağrışımlara dayalı özgün bir şiir anlayışı geliştirdi. "Kara şiir" veya "sivil şiir" olarak da adlandırdığı eserlerinde tarih, toplumsal eleştiri, ironi ve kent yaşamı gibi temaları işledi. Ayrıca deneme, günlük ve anı türlerinde de eserler kaleme aldı​.

Erken Yaşamı ve Eğitimi

Ece Ayhan Çağlar, 10 Eylül 1931 tarihinde Muğla'nın Datça ilçesinde dünyaya geldi. Babası Behzat Çağlar, Gelibolu kökenli bir aileden gelmekteydi ve mal müdürü olarak görev yapmaktaydı. Annesi Ayşe Hanım'ın ailesi Gelibolu'nun Kavak köyünden Eceabat’ın Yalova köyüne göç etmişti.

Çocukluğunu Çanakkale ve İstanbul'da geçiren Ayhan, ilkokula 1938 yılında Eceabat'ta başladı. İkinci sınıfı Çanakkale İstiklal İlkokulu'nda tamamladıktan sonra, 1940 yılında ailesinin İstanbul'a taşınmasıyla öğrenimine Karagümrük Atikkale'deki Hırka-i Şerif İlkokulu'nda devam etti ve ilkokulunu burada tamamladı.

Ortaokulu Zeyrek Ortaokulu'nda, lise eğitimini ise Taksim Lisesi'nde (sonradan adı Beyoğlu Lisesi ve İstanbul Atatürk Erkek Lisesi olarak değişti.) tamamladı. 1953'te Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'ne başladı ve buradan 1959 yılında mezun oldu.

Ece Ayhan - Yeni Şafak

Meslek Yaşamı

Üniversite mezuniyetinin ardından devlet memuru olarak kariyerine başladı. Stajını ve kaymakamlık kursunu tamamlamasının ardından Gürün (Sivas) ve Alaca (Çorum) ilçelerinde kaymakamlık ve belediye başkanlığı görevlerinde bulundu. 1964 yılında yedek subay olarak askerliğini tamamladı ve 1965 yılında Çardak (Denizli) ilçesine kaymakam olarak atandı. Ancak yaratılışından kaynaklanan disiplinsizlik ve memuriyet hayatını benimseyemeyişi devlet memurluğuyla çatışmasına sebep oldu ve 1966'da görevinden ayrılarak İstanbul'a döndü.

İstanbul'da Meydan Larousse Ansiklopedisi'nde yazarlık yaptı; Sinematek ve Yeni Sinema Dergisi’nde müdürlük, Genç Sinema Grubu'nda yöneticilik, Ağaoğlu Yayınevi ve E Yayınları'nda redaktörlük görevlerini kısa sürelerle üstlendi.

Özel Yaşamı ve Zorluklar

1962'de Deniz Hafize Hanım ile evlenen Ece Ayhan, eşini 1968 yılında kanser nedeniyle kaybetti. Bu evlilikten Ege adında bir oğlu oldu. Eşinin ölümünün ardından ekonomik ve kişisel sorunlarla boğuşan şair, oğlunun bakımını eşinin ebeveynlerine bırakmak zorunda kaldı. Hayatının büyük bölümünü maddi sıkıntılar içinde geçirdi ve yakın çevresinden destek aldı.

Sağlık Sorunları

Ece Ayhan, 1974 yılından itibaren beyninde çıkan tümör nedeniyle ciddi sağlık sorunlarıyla mücadele etti. Tümör, sağ kulağında işitme kaybına, sağ gözünde ise ciddi hasara yol açtı. Bu sağlık sorunları nedeniyle dostlarının yardımıyla 1974 yılında İsviçre'ye gönderildi ve burada üç yıl tedavi altına alınan Ayhan, ünlü cerrah Prof. Dr. Gazi Yaşargil tarafından ameliyat edildi. Tümör ölümcül olmaktan çıkarıldı ancak bıraktığı kalıcı hasarlar yaşamını derinden etkiledi.

Türkiye'ye döndükten sonra yaşamı maddi zorluklar içinde geçti. Çanakkale Belediyesi tarafından geçici işçi kadrosuna alınarak sosyal güvence altına alındı ve sağlık hizmetlerinden faydalanmaya başladı.

Son Yılları ve Vefatı

Sağlık problemlerinin artması ve bacaklarının felç kalması sebebiyle dostları tarafından İstanbul’a getirildi ve Çapa Tıp Fakültesinde tedavi altına alındı. Çeşitli huzurevlerinde ve hastanelerde yatılı tedavi gören Ayhan, bu tedavilerin sonucunda felçten kurtuldu ve ayağa kalktı.

2001 yılının Nisan ayında tekrar Çanakkale'ye döndü ancak 2002 yılında İzmir Büyükşehir Belediyesi Gürçeşme Huzurevi’ne yerleşti. Burada rahatsızlanarak kaldırıldığı Büyükşehir Belediyesi Eşrefpaşa Hastanesi'nde, 13 Temmuz 2002 tarihinde vefat etti. Cenazesi, 15 Temmuz 2002 tarihinde Çanakkale’nin Eceabat ilçesine bağlı Yalova köyünde defnedildi.

Ece Ayhan - Sabah

Edebi Kişiliği

Ece Ayhan, Cumhuriyet dönemi Türk şiirinde yenilikçi ve deneysel bir çizgiyi benimseyen önemli şairlerden biridir. Türk edebiyatında 1950'li yılların sonlarında ortaya çıkan ve geleneksel şiir anlayışını sorgulayan "İkinci Yeni" akımının öncü isimleri arasında kabul edilir. Şiirlerinde kullandığı özgün imge sistemi, soyutlamaya dayalı anlatım biçimi ve dildeki yenilikçi tavrıyla dikkat çekmiştir.

Ece Ayhan, "Sivil şiir" ya da "kara şiir" olarak tanımladığı şiirlerinde kent hayatının karmaşık iç dünyasını, yalnızlık, tarih, toplumsal eleştiri, karamsarlık ve çocukluk gibi çeşitli temaları özgün bir dille işledi.

Şiirlerinde toplumun dayattığı normların dışına çıkan Ayhan, gündelik dil kullanımından uzak, karmaşık ve yer yer anlaşılması güç imgeler kullanmayı tercih etmiştir. Şiirlerini dilin olanaklarını sonuna kadar zorlayarak kurgulayan Ayhan, alışılmadık sözcükleri bir araya getirerek okuyucuyu şiirle doğrudan etkileşim kurmaya yönlendirmiştir. Bu dil kullanım tarzı, onun şiirlerine müzikteki "atonal" yaklaşımları çağrıştıran bir yapı kazandırmıştır.

“Ece Ayhan’ın şiirlerindeki kelimelere baktığımızda birçok kültürden, yerli yabancı, uzak yakın çeşitli kahramanlardan ve varlıklardan, müzik ve tiyatro sanatlarındaki terimlerden hatta İbrani, Ermeni ve Bizans gibi eski tarihlerdeki kişi ve yer adlarından bahsettiğini görmekteyiz. Art Tatum, Gesualdo da Veneso, Babil, Vizigot Kralı Alerik gibi yakın veya uzak tarihten seçilmiş kahramanlara şiirlerinde yer vermiştir. Bununla beraber Türk toplumunda yer almış önemli şahsiyetlerin (Köse Kâhya, Teodor Kasap, Fikret Mualla…) de isimlerini şiirlerinde görürüz. Bunun yanı sıra derin ve uzun araştırma isteyen, uzaktan baktığımız zaman birbirleri ile bağlantısı olmayan kelimelere de rastlamaktayız.”^【1】 

İlk şiirini 1954 yılında Türk Dili Dergisi’nde yayımlayan şair, ilk şiirinden itibaren alışılmışın dışında, öncekilerden ve çağdaşlarından farklı, yeni bir şiir dili oluşturmaya çalışmış ve çeşitli örnekler vermiştir. Çeşitli sözlük araştırmaları sonucunda anlamlarına ulaşılabilen kelime ve cümleler, çözülebilmesi güç imgeler, çeşitli kelime deformasyonları Ece Ayhan şiirinin en ayırt edici özelliklerinden olmuştur.

Ece Ayhan şiirlerinde sıklıkla kelime deformasyonlarına yer veren ve bu yönüyle de okurların dikkatini çeken bir şairdir. Bu tür deformasyonlar, şiirde anlamı daha da derinleştiren ve alışılmışın dışına çıkan bir yaratıcı hamle olarak değerlendirilebilir. Örneğin, "Marmara Denizi"ni "Mermer Denizi"ne çevirmesi, "Cennet" ve "Cehennem" kelimelerini birleştirerek "cehennet" oluşturması, "apartman"ı "aparthan" olarak kullanması ve Anka şiirinde yer alan "Boğazlar üzerine bir ankabakışı Çamlıca’dan" mısrasındaki "kuşbakışı"nı "ankabakışı"na dönüştürmesi, Ece Ayhan’ın şiirindeki kelime oyunlarına örnek teşkil eder.

Eserleri

Şiir:

Kınar Hanımın Denizleri (1959)

Bakışsız Bir Kedi Kara (1965)

Ortodoksluklar (1968)

Devlet ve Tabiat ya da Orta İkiden Ayrılan Çocuklar İçin Şiirler (1973)

Yort Savul (İlk dört kitabını içeren şiir kitabı, 1977)

Zambaklı Padişah (1981)

Çok Eski Adıyladır (1982)

Çanakkaleli Melâhat’a İki El Mektup ya da Özel Bir Fuhuş Tarihi (1991)

Son Şiirler (1993)

Bütün Yort Savul’lar (Toplu Şiirler, 1994, 1999)

Günlük, Anı ve Deneme, Söyleşi:

Defterler (1981)

Yeni Defterler (1984)

Yalnız Kardeşçe (1985)

Kolsuz Bir Hattat (1987)

Şiirin Bir Altın Çağı (1993)

Başıbozuk Günceler 1993)

Sivil Şiirler (1993)

Aynalı Denemeler (1995)

Dipyazılar (1996)

Morötesi Requiem (1997)

Sivil Denemeler Kara (1998)

Hay Hak! Söyleşiler (2002)