Eğil Peygamber Kabirleri

Eğil, Diyarbakır’ın “peygamberler şehri” olarak anılan önemli bir ilçesidir. Tarihî ve manevi zenginlikleriyle dikkat çeken bu bölge, Kur’an-ı Kerim’de isimleri geçen Hz. Zülkifl ve Hz. Elyesa gibi peygamberlerin kabirlerine ev sahipliği yaptığına inanılan bir yerdir.

Eğil, Halife Hz. Ömer döneminde Müslümanlar tarafından fethedilmiştir. Dicle Nehri kıyısında yer alan bölge, Dicle Barajı’nın inşasından önce Hz. Elyesa ve Hz. Zülkifl peygamberlerin kabirlerine ev sahipliği yapıyordu. Ancak baraj yapımıyla sular altında kalma riski ortaya çıkınca 13-16 Eylül 1995 tarihleri arasında Vakıflar Genel Müdürlüğü ve Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından oluşturulan bir komisyon, bu kabirleri Kale Mahallesi’ndeki Nebi Harun Tepesi’ne taşıdı. Taşıma sırasında komisyon üyeleri, Hz. Zülkifl ve Hz. Elyesa’nın naaşlarının çürümediğini gözlemlediklerini ifade etmiş ve bu olay kamuoyunda büyük yankı uyandırmıştır.

Eğil’de, Kur’an-ı Kerim’de adı geçen Hz. Zülkifl ve Hz. Elyesa’nın yanı sıra Nebi Harun-i Asefi, Nebi Hallak, Nebi Harut, Nebi Zünnun, Nebi Hürmüz, Nebi Ömer gibi velilerin kabirlerinin bulunduğu da rivayet edilmektedir. Bu isimlerden bazıları hakkındaki bilgi sınırlı olsa da yöre halkının inancı ve Osmanlı salnameleri bu kabirlerin varlığını desteklemektedir.

Hz. Zülkifl: Kur’an-ı Kerim’de sabredenlerden, seçilmişlerden ve Allah tarafından ödüllendirilenlerden biri olarak anılan Hz. Zülkifl, İsrailoğullarına gönderilen bir peygamberdir. Hz. Musa’nın dininin emirlerini tebliğ ettiği belirtilir. Şam beldelerinden birinde vefat ettiği rivayet edilse de kabrinin Eğil’de olduğuna inanılmaktadır. 1883, 1890 ve 1900 tarihli Diyarbakır salnamelerinde makamının Ergani’de bulunduğu ve süslenerek tamir edildiği kaydedilmiştir fakat halk arasında kabrinin Eğil’de olduğu görüşü mevcuttur. Bölgede “Zülküf” isminin sık kullanılması, bu inanışın bir yansıması olarak değerlendirilmektedir.

Hz. Elyesa: İsrailoğullarına Hz. İlyas’tan sonra gönderilen Hz. Elyesa, toplumun ıslahı için çaba göstermiştir ancak halkın çoğunluğu iman etmemiştir. Hz. Zülkifl’in amcasının oğlu olduğu rivayet edilir. Kabri, Hz. Zülkifl ile birlikte Nebi Harun Tepesi’nde yer alan türbededir.

Nebi Harun-i Asefi: 1898, 1903 ve 1905 tarihli Diyarbakır salnamelerinde peygamber olarak kabul edildiği ve kabrinin Eğil’de bulunduğu belirtilir. Bazı kaynaklar, bu mezarın Hz. Musa’nın veziri Hz. Harun’a ait olabileceğini öne sürse de türbedeki H. 557 (M. 1161) tarihli kitabe, buranın Piri Can’ın oğlu Harun’a ait olduğunu göstermektedir.

Nebi Hallak: 1316/1898, 1321/1903 ve 1323/1905 tarihli Diyarbakır salnamelerinde, Nebi Hallak’ın peygamber olduğu ve kabrinin Eğil’de bulunduğu ifade edilir. Ancak, kendisi hakkında başka kaynaklarda detaylı bilgi bulunmamaktadır.

Eğil, peygamberler şehri olarak anılan Diyarbakır’ın en önemli kültür ve inanç merkezlerinden biridir. Nebi Harun Tepesi’nde yer alan türbeler, yerel halk ve ziyaretçiler için manevi bir çekim noktasıdır. Dicle Baraj Gölü’nün manzaralarıyla birleşen bu bölge, tarihî ve doğal unsurlarıyla dikkat çeker. Yüzyıllardır süregelen inançlar, Eğil’i Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde önemli bir dinî turizm merkezi hâline getirmiştir.