Ana YazarÖzlem KANTAR İRAP13 Temmuz 2026 13:49

ORCID ID

0009-0006-5362-9728

Eğitim hakkı temel insan haklarından biridir. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin 26. Maddesi’nde her şahsın öğrenim hakkına sahip olduğu; bu haktan herkesin eşit ve ücretsiz bir şekilde faydalanması gerektiği; öğretimin bütün milletler, ırk ve din grupları arasında anlayış, hoşgörü ve dostluğu teşvik etmesi gerektiği; ana-babaların çocuklarına verilecek eğitim türünü seçme hakları olduğundan bahsetmektedir (UN, 1948). Oysa İsrail’in engellemelerinden dolayı Filistinliler bu haklarını yeterince kullanamamaktadırlar.İsrail, Filistin kimliği oluşmasının önüne geçmek için Filistin tarihi ve sosyolojisine ilişkin müfredatı yasaklamış ve/veya kendi ideolojik perspektifi doğrultusunda sansürlemiş; Ürdün ve Mısır’dan gelen ders kitaplarının içeriğine müdahale etmiş ayrıca öğretmenlerin kaynaklara ulaşarak müfredatı zenginleştirme çabalarının önüne geçmiştir. Bunların yanı sıra “zorunlu tedbirler” adı altında tutuklama, öğrencileri okuldan atma, okul harçlarına yönelik ekonomik baskı, okulları kapatma, sokağa çıkma yasağı gibi yaptırımlarla eğitim hakkının kullanımını engellemiştir (Aksoy Ercümen, 2018: 3).İsrail’in sindirme politikaları yüzünden eğitim sisteminin dışına itilen çocuklarının kayıplarını telafi etmek isteyen aileler, evlerde ve camilerde kendi imkânları ile eğitim vermeye çalışmışlardır. Ancak İsrail yönetimi, okul dışında eğitimi suç ilan etmiş, öğretmen ve öğrencileri tutuklayıp para ve hapis cezaları uygulamıştır. UNRWA ve özel okullar tarafından sağlanan uzaktan eğitimi de suç sayan siyonist rejim, öğretmen maaşlarını kısıtlamaya kadar varan baskılar uygulamıştır (Aksoy Ercümen, 2018: 4).İkinci İntifada’nın (2000) ilk 4 yılında 1.125’ten fazla okul kapatılmış, 295 bina zarar görmüş, 43 okul İsrail askeri üssü haline getirilmiş, eğitim altyapısına 5 milyon dolardan fazla zarar verilmiştir. 516 öğrenci, 28 öğretmen ve 7 okul çalışanı öldürülmüş, 3.417 öğrenci yaralanmış, eğitim ile ilgisi olan 670 kişi tutuklanmıştır. İkinci İntifada’dan sonra İsrail’in yaptığı 700 kilometrelik Apartheid Duvarı (Utanç Duvarı) binlerce öğretmen ve öğrencinin okula gitmesini zorlaştırmış, eğitim materyallerini okula getirmelerini engellemiş, öğrenci ve öğretmenler kapılardan geçerken İsrail askerlerince keyfi uygulamalara maruz kalmışlardır (Aksoy Ercümen, 2018: 6).Filistin Merkezi İstatistik Bürosunun verileri (2021), Filistin’de 1.309.000 öğrenci olduğunu göstermektedir. Birleşmiş Milletler İnsani İşler Koordinasyon Ofisi basın açıklamasına (2021) göre, Batı Şeria ve Gazze Şeridi’nde zorunlu okul yaşındaki çocukların yüzde 97’si okula gitmektedir ancak Kudüs’ün doğusundaki Filistinli öğrencilerin devamsızlık oranları, İsrail işgali ve bu işgalin Filistin eğitim sistemi üzerindeki etkileri nedeniyle önemli ölçüde farklılık göstermektedir. Kudüs’ün doğusundaki birçok Filistinli öğrenci, okulu erken yaşlarda terk etmekte, 9 ve 12. sınıflar arası her dört öğrenciden biri okulu bırakmaktadır (Aydoğan, 2023). Eğitimde yaşanan soykırıma (bkz. Educide) karşın Filistinliler, hangi yaşta olurlarsa olsunlar, eğitim haklarını kullanmaktan vazgeçmiyor ve eğitim yoluyla da direnişlerini sürdürüyorlar【1】.Ekim 2023’ten sonra İsrail, başta Gazze olmak üzere Filistin’in eğitim kurumlarına saldırılarını yoğunlaştırmıştır. Gazze’deki 12 üniversite bu saldırılarla özellikle hedef alınmış, neredeyse tamamı tahrip edilmiş ve 100 bine yakın üniversite öğrencisinin eğitimi yarıda kesilmiştir. Aynı şekilde yüzlerce diğer okul da zarar görmüş, ilköğretim ve ortaöğretim düzeyinde yüzbinlerce öğrenci eğitimden mahrum bırakılmıştır. İsrail’in katliama dönüşen saldırıları sonucunda Gazze’de yüzlerce öğretmen ve akademisyen【2】 ile binlerce öğrenci hayatını kaybetmiş, çok sayıda öğrenci ve eğitim çalışanı da yaralanmıştır (Scholars Against the War on Palestine, t.y.). İsrail’in eğitim kurumlarını ve çalışanlarını hedef gözeterek yok etmeye çalışması, Ekim 2023’ten sonra çok daha belirgin hale gelmiştir. Dünyaca ünlü bir fizikçi olan Gazze İslam Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Süfyan Tayeh’in İsrail savaş uçaklarının evine doğrudan düzenlediği saldırıda ailesiyle katledilmesi bunun en önemli göstergelerinden biridir (TRT Haber, 2024).Okuma ÖnerileriAksoy Ercümen, Merve (2017). “Filistin’de İnsani Durum Raporudur”. İNSAMER, Araştırma 39. Göçer, Mahmut (2009). İnsan Haklarının Korunması ve Birleşmiş Milletler. Ankara: Nobel Yayınları. Iyşe, Nur Ebu (2023). “Gazze Şeridi’nde En Temel Hakları Eğitimden Yoksun Çocuklar Yaşam Mücadelesi Veriyor”. AA. Erişim Tarihi: 05.05.2024, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/gazze-seridinde-en-temel-haklari-egitimden-yoksun-cocuklar-yasam-mucadelesi-veriyor/3050456.Köylü, Murat (2018). “İsrail’in Filistinli Gençlere Yönelik İnsan Hakları İhlalleri”. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu, 1, 63-95. Sarı Ertem, Helin (2019). “Filistin ‘Sosyo-Ekonomik Sıkıntılarının Giderilmesinde Türkiye’nin İmkân ve Sınırları”. Türkiye Ortadoğu Çalışmaları Dergisi, 6 (1), 133-168. Tok, Abdulkadir (2023). “Filistin’de Çocuk Olmak ve Uluslararası Hukuk”. Mirasımız Kudüs Derneği. Erişim Tarihi: 05.05.2024, https://www.mirasimiz.org.tr/filistinde-cocuk-olmak-ve-uluslararasi-hukuk.