Elvis Presley (1935–1977), gospel, blues ve R&B etkileriyle şekillenen müziğini kendine özgü sahne tarzıyla birleştirerek “Rock ’n’ Roll’un Kralı” olarak tanınan Amerikalı şarkıcı, müzisyen ve oyuncudur. Mississippi’de yoksul bir ailede başlayan yaşamı, Memphis’in zengin müzik kültürüyle yön değiştirmiş; Sun Records kayıtlarından Hollywood filmlerine, askerlik yıllarından 1968’deki büyük sahne dönüşüne uzanan kariyeriyle 20. yüzyılın en dikkat çekici müzik figürlerinden biri haline gelmiştir.^【1】

^{Elvis'in Çocukluğu} (flickr)

Asıl ismi Elvis Aaron Presley olan sanatçı, 8 Ocak 1935 tarihinde Mississippi eyaletinin Tupelo şehrinde, Gladys Love Presley (evlilik öncesi soyadı Smith) ve Vernon Elvis Presley çiftinin çocuğu olarak dünyaya geldi.^【2】 Presley ailesinin sosyo-ekonomik durumu, düşük bir seviyedeydi.^【3】

Baba Vernon Presley tarım işçisi olarak çalışırken, anne Gladys Presley dikiş makinesi operatörlüğü yaparak aile bütçesine katkıda bulunuyordu.^【4】 Elvis Presley, iki odalı bir evde doğdu. Doğum esnasında Elvis’in tek yumurta ikizi olan Jesse Garon Presley ölü olarak dünyaya geldi.^【5】 Bu kayıp, ailenin Elvis üzerindeki korumacı tutumunu artırdı ve özellikle annesi Gladys ile Elvis arasında yaşam boyu sürecek çok kuvvetli bir psikolojik bağın oluşmasına sebebiyet verd..^【6】

Ailenin dini yaşantısı, Elvis Presley’nin erken dönem müzikal formasyonunun temelini oluşturdu. Presley ailesi, Tanrı Meclisi adlı kiliseye katılım sağladı.^【7】 Bu kilise ortamında icra edilen gospel müziği, R&B müziğini özümsemesine katkı sağladı. Kilise korosunda şarkı söyleyerek müzikal deneyim kazanmaya başladı.^【8】

Baba Vernon Presley, bir dönem, yolsuzluk gerekçesiyle hapis cezasına çarptırıldı. Bu dönemde Elvis ve annesi Gladys, evlerini kaybetti ve geçici bir süre için akrabalarının yanına sığınmak zorunda kaldılar.^【9】 Ailenin yaşadığı bu derin yoksulluk, onları siyahi toplulukların yoğun olarak yaşadığı mahallelerde ikamet etmeye itti. Bu süreç, Elvis Presley’nin Afro-Amerikan müzik kültürüyle, özellikle blues ve soul ritimleriyle doğrudan temas kurmasını sağladı.^【10】

Presley’nin çocukluk yıllarında beyazlar okuluna giderken her gün siyahi mahallelerinden geçmek zorunda kalması, onun Afro-Amerikan ezgilerini ve Gospel-Blues sentezini doğal bir şekilde özümsemesine imkan tanıdı.^【11】

Eğitim hayatına 1941 yılının Eylül ayında East Tupelo Consolidated okulunda başlayan Presley, çekingen ve içine kapanık bir çocuktu. Buna rağmen, birinci sınıftayken seslendirdiği "Old Shep" adlı şarkı sınıf öğretmeni üzerinde olumlu bir etki bıraktı ve öğretmeni onu bir müzik yarışmasına katılması konusunda teşvik etti. Bu teşvik neticesinde Elvis Presley, 3 Ekim 1945 tarihinde düzenlenen "Mississippi-Alabama Fair and Dairy Show" kapsamında hayatının ilk halka açık performansını sergiledi.^【12】

On yaşındayken katıldığı bu yarışmada Presley, boyu mikrofona yetmediği için bir sandalyenin üzerine çıkarak şarkı söyledi.^【13】Bu yarışma onun ilk profesyonel deneyimi oldu, yarışmayı birinci şekilde tamamladı, ödül olarak ise 5 Dolar kazandı.^【14】

On birinci yaş gününde ise Presley, ailesinden bir bisiklet hediye almayı talep etti,^【15】 ancak ailenin maddi imkanlarının yetersizliği nedeniyle anne ve babası daha ekonomik bir seçenek olan 13 dolarlık bir gitarı tercih etti.^【16】

1946 yılında Milam okuluna (altıncı sınıf) geçtiğinde de müzikle olan bağı kopmadı. Presley’nin Tupelo’daki son yıllarında müzikal gelişimine katkı sağlayan bir diğer figür, WELO radyo istasyonunda program yapan Mississippi Slim (Carvel Lee Ausborn) oldu. Presley, Slim'in radyo programlarını takip etti ve Slim’in küçük kardeşi (Elvis’in sınıf arkadaşı) vasıtasıyla onunla tanışma imkanı buldu.^【17】

Mississippi Slim, Elvis’e gelişmiş akor tekniklerini göstererek onun enstrüman üzerindeki hakimiyetini artırmasına yardımcı oldu. On iki yaşına geldiğinde Slim, Elvis Presley için iki canlı radyo performansı planladı; Presley ilkinde sahne korkusunu yenerek performansını tamamladı, ancak ikincisinde heyecanına yenik düşerek sahneye çıkamadı.^【18】

1948 yılına gelindiğinde, Presley ailesi için ekonomik ve hukuki baskılar sürdürülemez bir noktaya ulaştı. Baba Vernon Presley’nin yasa dışı içki ticaretiyle ilgili yaşadığı sorunlar ve yeni bir iş bulma zorunluluğu, ailenin Tupelo’dan ayrılma kararı almasına neden oldu.^【19】

Presley ailesi 1948 yılının kasım ayında Tupelo’dan ayrılarak Tennessee eyaletinin Memphis şehrine taşındı.^【20】

Elvis Presley, Memphis’teki eğitim hayatına Humes Lisesi’nde (Humes High School) devam etti.^【21】

Lise yıllarında öğretmenleri ve arkadaşları tarafından "utangaç" bir öğrenci olarak tanımlanıyordu.^【22】

Müzik eğitimi konusunda yaşadığı bir anekdot, onun profesyonel gelişim süreci açısından önem arz etmektedir: Humes Lisesi’ndeki müzik öğretmeni, Presley’nin şarkı söyleme yeteneğinin olmadığını iddia ederek müzik dersinden ona "C" notu verdi ve bu alanda bir gelecek görmediğini ifade etti. Ancak bu eleştiriye rağmen Presley müziğe olan ilgisini kesmedi, 1950 yılında komşusu Lee Denson’dan düzenli gitar dersleri almaya başladı. Bu dönemde geleceğin rockabilly öncüleri Dorsey ve Johnny Burnette kardeşlerin de dahil olduğu, mahalle çevresinde amatörce müzik icra eden bir topluluğun parçası oldu.^【23】

Genç Presley, Memphis'in siyahi topluluğunun ve müzik kültürünün kalbi sayılan Beale Street'teki blues sahnesine yoğun ilgi gösterdi. Burada hem Afro-Amerikan R&B ve blues ritimlerini özümsedi hem de Lansky Brothers mağazasından temin ettiği gösterişli kıyafetlerle kendi stilini oluşturmaya başladı.^【24】

1953’te liseden mezun oldu.^【25】 Nisan 1953’te okulun yıllık yetenek şovunda "Till I Waltz Again with You" adlı şarkıyı seslendirerek sahne korkusunu yendi ve dinleyicilerden "tam puan" aldı. Haziran 1953’te Humes Lisesi’nden mezun olan Presley, müzik odaklı bir gelecek inşa etmeye karar vermiş olsa da geçimini sağlamak için Loew’s State Theatre’da yer gösterici olarak ve ardından Crown Electric şirketinde kamyon şoförü olarak çalıştı.^【26】

Profesyonel stüdyo ortamıyla ilk teması Ağustos 1953’te gerçekleşti. Presley, Sun Records’un ofisine giderek "My Happiness" ve "That’s When Your Heartaches Begin" adlı parçaları kaydetti. Bu kaydı annesi Gladys’e bir doğum günü hediyesi olarak yaptığını belirtti.^【27】

Kariyerindeki teknik ve müzikal dönüşüm, 1954 yılının temmuz ayında Sam Phillips’in Presley’i gitarist Scotty Moore ve basçı Bill Black ile bir araya getirmesiyle yaşandı.

5 Temmuz 1954 akşamı gerçekleşen kayıt seansı sırasında, ekip Arthur Crudup’ın 1946 tarihli "That’s All Right" adlı blues parçasını hızlı ve ritmik bir tarzda icra etmeye başladı.^【28】

17 Temmuz 1954’te üçlü, Bon Air kulübünde ilk halka açık performansını sergiledi, ardından Bob Neal grubun menajerliğini üstlendi.^【29】

1955 yılına gelindiğinde yayınlanan beş single çalışması, özellikle genç kitleler arasında popülerlik kazanarak müzik listelerinde ilk on arasına girdi. Bu kayıtlar içinde yer alan "I Forgot to Remember to Forget", Billboard country listelerinde bir numaraya kadar yükseldi. 1955 yılının sonlarında Sun Records ile olan sözleşmesinin RCA Victor şirketine satılmasıyla sonuçlandı. Böylece, profesyonel kariyerinde yeni bir evre başladı.^【30】

^{Elvis Presley} (flickr)

Elvis Presley’nin müzikal faaliyetleri ve sinema çalışmaları, 1958 yılında Amerika Birleşik Devletleri Ordusu’na dahil olmasıyla birlikte zorunlu bir duraklama dönemine girdi. Sanatçının askere alınma süreci, 1958 yılında gerçekleşen ve fiziksel imajındaki belirgin değişimlerden biri olan saç kesimiyle toplumsal düzeyde dikkat çekti.^【31】

Presley, askeri yükümlülüklerini yerine getirirken popüler kültürdeki konumu nedeniyle talep edebileceği özel imtiyazların hiçbirini kullanmadı ve ordu bünyesinde standart er statüsünde görev yaptı.

Askerlik görevinin büyük bir kısmını Almanya’da sürdüren Presley, bu süreçte kariyerinden ziyade kişisel yaşamını şekillendirecek olaylarla karşılaştı. 1959 yılında, Almanya’da ikamet ettiği kiralık konutta düzenlenen bir davet esnasında, o dönem 14 yaşında olan Priscilla Beaulieu (Priscilla Ann Wagner) ile tanıştırıldı. Bu dönemde Presley 24 yaşındaydı.^【32】

Askeri hizmet süresinin sona ermesini takiben, Almanya’yı terk ederek Amerika Birleşik Devletleri’ne dönen Presley, bu tarihten itibaren sivil yaşamına ve profesyonel projelerine yeniden başladı.

Askerlik hizmetini tamamlayarak Amerika Birleşik Devletleri’ne dönmesinin ardından, profesyonel faaliyetlerinin merkezini müzik sahnesinden Hollywood sinemasına kaydırdı. Menajeri Tom Parker’ın stratejik yönlendirmeleri doğrultusunda, Presley’nin bu dönemdeki kariyer yönetimi, onun medya görünürlüğünü maksimize etmek ve ticari bir marka olarak konumunu güçlendirmek üzerine kuruldu.^【33】

• 1956: Umutsuz Aşk (Love Me Tender)
• 1957: Seni Seviyorum (Loving You)
• 1957: Sarkıcılar Kralı (Jailhouse Rock)
• 1958: Gangsterlerin Çukurunda (King Creole)
• 1960: Tatlı Nağmeler (G.I. Blues)
• 1960: Vadiler Kralı (Flaming Star)
• 1961: Kırsalda Vahşi Yaşam (Wild in the Country)
• 1961: Mavi Hawai'nin Evi (Blue Hawaii)
• 1962: Gençlik Rüyası (Follow That Dream)
• 1962: Altın Parmak (Kid Galahad)
• 1962: Güzeller Arasında (Girls! Girls! Girls!)
• 1963: Dünya Fuarında Yaşandı (It Happened at the World's Fair)
• 1963: Rio'da Buluşalım (Fun in Acapulco)
• 1964: Las Vegas'ta Aşk (Viva Las Vegas / Love in Las Vegas)
• 1964: Öpüşen Kuzenler (Kissin' Cousins)
• 1964: Roustabout
• 1965: Kızımın Bekçisi (Girl Happy)
• 1965: Kızlar Arasında (Tickle Me)
• 1965: Harum Scarum (Harem Holiday)
• 1966: Aşk ve Kumar (Frankie and Johnny)
• 1966: Hawaii Tarzı Cennet (Paradise, Hawaiian Style)
• 1966: Spinout
• 1967: Haydan Gelen Huya Gider (Easy Come, Easy Go)
• 1967: Çifte Bela (Double Trouble)
• 1967: Çıplak Sürücüler (Clambake)
• 1968: Uzak Dur, Joe (Stay Away, Joe)
• 1968: Gençlerin Şakası Yok (Speedway)
• 1968: Biraz Yaşa Biraz Sev (Live a Little, Love a Little)
• 1969: Zafer Topu (Charro!)
• 1969: Kızlarla İlgili Sorun (The Trouble with Girls)
• 1969: Kutsal Harekat (Change of Habit)^【34】

Sanatçının sinema setlerinden sahne performanslarına geri dönüşü, 1968 yılında NBC televizyon kanalı için hazırlanan ve literatürde genellikle "Comeback Special" olarak adlandırılan televizyon programı ile başlatıldı.^【35】

1969 yılı, Presley’nin hem stüdyo kayıtları hem de canlı konser faaliyetleri açısından yüksek bir üretim grafiği sergilediği bir periyottu. 25 Şubat 1969'da "Memories", 15 Nisan 1969'da ise "In The Ghetto" çalışmaları yayınlandı.^【36】

Sanatçının bu dönemdeki en önemli stüdyo faaliyetlerinden biri olarak değerlendirilen "From Elvis In Memphis" albümü 17 Haziran 1969 tarihinde dinleyiciyle buluştu.

Aynı yılın Ağustos ayında ticari başarı sağlayan "Suspicious Minds" single çalışması yayınlandı. 1969 takvimi içerisinde Presley, "Charro!" (Mart), "The Trouble With Girls" (Mayıs) ve "Change Of Habit" (Kasım) adlı sinema filmlerinde rol alarak oyunculuk faaliyetlerini de sürdürdü.

Canlı performanslara dönüşün bir diğer adımı, 31 Temmuz 1969'da Las Vegas’taki International Hotel’de başlayan konser serisiydi. Bu konserler, sanatçının sekiz yıllık bir aradan sonra gerçekleştirdiği ilk düzenli sahne faaliyetleri olup, sahne karizmasının ve canlı performans kapasitesinin yeniden tesis edilmesini sağladı. Bu performansların kayıtları, 1 Ekim 1970'te "Elvis In Person At The International Hotel" ve "Back In Memphis" albümleriyle belgelendi. 1969 yılının sonlarında "From Memphis To Vegas – From Vegas To Memphis" ve "Don’t Cry Daddy" çalışmaları kronolojik sırayla yayınlandı.

1970 yılı, Presley’nin ulusal ve uluslararası görünürlüğünün pekiştiği bir dönem oldu. Ocak 1970'te "Kentucky Rain", Nisan 1970'te ise "The Wonder Of You" çalışmaları yayınlandı. Haziran 1970'te "On Stage" albümü piyasaya sürüldü, bunu Ağustos ayında "Worldwide 50 Gold Award Hits, Vol.1" takip etti.

1970 yılının "En Seçkin On Genç Adamından Biri" (Ten Outstanding Young Men of the Nation) seçildi. ^【37】

^{Elvis Presley ve Eşi} (Anadolu Images)

Sanatçının özel yaşamındaki en uzun süreli ve resmi birlikteliği, 1959 yılında askeri hizmetini sürdürdüğü Almanya'da tanıştığı Priscilla Ann Beaulieu (Wagner) ile gerçekleşti. Tanıştıkları tarihte Presley 24, Beaulieu ise 14 yaşındaydı.

1960 yılında Presley'nin Amerika Birleşik Devletleri'ne dönmesinden sonra iletişimlerini telefonla sürdüren çift, Priscilla'nın 1962 yılında eğitimini tamamlaması ve aile gözetiminde olması şartıyla Graceland malikanesine taşınmasıyla ilişkilerini resmileştirme sürecine girdi. Çift, 1 Mayıs 1967 tarihinde Las Vegas'ta sınırlı sayıda davetlinin katıldığı bir törenle evlendi.

Bu evlilikten 1 Şubat 1968 tarihinde tek çocukları olan Lisa Marie Presley dünyaya geldi. Ancak Presley ve Beaulieu çifti, 9 Ekim 1973 tarihinde yasal olarak boşandılar. Boşanma sonrasında dostane ilişkilerini korumaya devam eden Priscilla Presley, sanatçının 16 Ağustos 1977'deki vefatının ardından vasiyeti uyarınca mirasın yöneticisi olarak atandı. Sanatçının aile soy ağacı, kızı Lisa Marie Presley ve torunu Harper Lockwood üzerinden devam etti. ^【38】

Kızı Lisa, bir dönem Michael Jackson ile evlenmiştir.^【39】

Elvis Presley’nin 1973 ile 1977 yılları arasındaki dönemi, fiziksel ve psikolojik sağlığında gözlemlenen sistematik bir gerileme süreciydi. Bu sürecin başlangıcında, sanatçının özel yaşamındaki istikrarsızlıklar ve 9 Ekim 1973 tarihinde Priscilla Presley ile gerçekleşen resmî boşanma kararı rol oynamıştı.^【40】

Presley’nin fiziksel gerilemesinin en somut göstergelerinden biri, kontrolsüz kilo alımıydı. 1977 yılındaki vefatı sırasında vücut ağırlığının yaklaşık 114 kilograma ulaştığı bilinmekte.^【41】 Bu obezite sorunu, sanatçının sahne performanslarındaki hareket kabiliyetini kısıtladı ve genel sağlık durumunu daha da karmaşık hale getirdi. Fiziksel sağlığındaki bu olumsuz değişimlere rağmen sanatçı, kariyerinin son dönemine kadar konser faaliyetlerini sürdürmeye çalıştı.

^{Elvis Presley} (flickr)

Sağlık sorunlarının bir diğer boyutu ise kronikleşen ilaç bağımlılığıydı. 1973 yılının sonlarına doğru Presley, pethidine bağımlılığının yol açtığı yan etkiler nedeniyle yarı koma halinde hastaneye kaldırıldı.^【42】

Takip eden yıllarda Presley, uzun süre ilaç bağımlılığından kurtulmaya yönelik girişimlerde bulundu ancak bu çabalar kalıcı bir iyileşme sağlamadı. 16 Ağustos 1977 sabahı, hayatını kaybetmeden kısa bir süre önce, sanatçının vücuduna 14 farklı ilaç ve madde kombinasyonunu aldığı kayıtlara geçti.^【43】

Kariyerinin son sahne faaliyeti Indianapolis’te gerçekleşti. Bu performanstan kısa bir süre sonra, 16 Ağustos 1977 tarihinde vefat etti. Sanatçı, Memphis’teki malikanesi Graceland’de banyoda hareketsiz bir şekilde bulundu.^【44】

Ölümünden sonra yapılan tıbbi incelemeler sonucunda Doktor Jerry Francisco, vefatın birincil nedeninin kalp yetmezliği ve kalp aritmisi olduğunu açıkladı. Bazı iddialar uyuşturucu kullanımına bağlı akut bir duruma işaret etse de resmî tıbbi raporlar kalp yetmezliğini kesin ölüm nedeni olarak teyit etti. ^【45】

Elvis Presley’nin 16 Ağustos 1977 tarihindeki vefatının ardından defin süreci, başlangıçta Memphis şehrindeki Forest Hill Mezarlığı’nda başlatıldı. Sanatçının naaşı, burada bulunan granit ve mermerden yapılmış bir mezara, annesi Gladys Presley’nin yanına defnedildi. Ancak defin işleminden yaklaşık iki ay sonra naaş, güvenlik mülahazaları doğrultusunda Forest Hill’den alınarak sanatçının ikametgahı olan Graceland malikanesine nakledildi.

Sanatçının Forest Hill Mezarlığı’nda boş kalan ilk mezar yeri ise daha sonraki yıllarda kurumsal bir müzayede kapsamında açık artırmaya çıkarıldı. Her yıl ölüm yıl dönümlerinde düzenlenen anma törenleri kapsamında, dünya genelinden gelen ziyaretçiler Graceland’deki bu aile mezarlığını ziyaret ederek çiçek ve çelenk bırakmakta.^【46】

Sanatçının mesleki başarıları, Ulusal Kayıt Sanatları ve Bilimleri Akademisi tarafından verilen 14 Grammy adaylığı ve bu adaylıklardan elde edilen 3 ödül ile tescillendi. Presley, 1967 yılında "How Great Thou Art", 1972 yılında "He Touched Me" ve 1974 yılında "How Great Thou Art" (canlı performans) çalışmalarıyla "En İyi İlham Verici Performans" kategorisinde Grammy kazandı. Ayrıca 1971 yılında, henüz 36 yaşındayken "Grammy Yaşam Boyu Başarı Ödülü" (Bing Crosby Ödülü) ile onurlandırıldı.^【47】

Sivil toplum düzeyindeki başarıları arasında, 1970 yılında Amerika Birleşik Devletleri Jaycees tarafından "Milletin En Seçkin On Genç Adamından Biri"^【48】 seçildi.

Sanatçının hayatı ve etkisi, modern sinema döneminde de biyografik yapımlara konu olmaya devam etmekte. 2022 yılında vizyona giren, Baz Luhrmann’ın yönettiği ve Austin Butler’ın başrolünde yer aldığı "Elvis" filmi yapıldı.

^{Arnavut taksi şoförü Kumrija, Elvis Presley tarzıyla.} (Anadolu Ajansı)

Sanatçının fiziki mirasının merkezi, 1982 yılında müzeye dönüştürülerek halka açılan Memphis’teki malikanedir. Graceland, her yıl dünyanın dört bir yanından milyonlarca ziyaretçiyi ağırlayarak sanatçının hatırasını kurumsal bir yapıda korumaktadır.

Presley’e ait eşyalar, vefatından yıllar sonra bile yüksek ticari değerlerle açık artırmalarda alıcı bulmaktadır; örneğin özel uçağı, tur otobüsü ve hatta saçından bir bukle, koleksiyonerler tarafından on binlerce dolara satın alınmıştır.