Emine Göğüş Mutfak Müzesi

^{Emine Göğüş Mutfak Müzesi} (Okul Dışı Öğrenme Ortamları)

Emine Göğüş Mutfak Müzesi, Gaziantep'in geleneksel mutfak kültürünü korumak, tanıtmak ve gelecek kuşaklara aktarmak amacıyla kurulmuş gastronomi müzesidir. Şahinbey ilçesinde, Gaziantep Kalesi'nin güneyinde yer alan müze, Türkiye'de kurulan ilk mutfak müzesi olarak kabul edilmektedir. Müze, Gaziantep mutfağının tarihsel gelişimini, yemek kültürünü, mutfakta kullanılan araç ve gereçleri, pişirme tekniklerini ve geleneksel yaşam biçimini ziyaretçilere aktaran önemli bir kültürel miras mekânıdır.^【1】

Emine Göğüş Mutfak Müzesi, Gaziantep'te, Gaziantep Kalesi Panorama Müzesi girişinin karşısındaki Sadık Dai Sokak'ta yer almaktadır. Müzenin bulunduğu Göğüş Konağı, dönemin kaynaklarında Kethüdazade İbrahim Efendi Konağı olarak da anılmakta olup 1905 yılında iki katlı olarak inşa edilmiştir. Konak, Türkiye Cumhuriyeti'nin Kültür ve Turizm Bakanlarından Ali İhsan Göğüş'ün doğduğu ev olması bakımından da önem taşımaktadır.

Yapının kamulaştırma bedeli Ali İhsan Göğüş tarafından, konağın Emine Göğüş Gaziantep Mutfak Müzesi olarak kullanılması şartıyla karşılanmıştır. 2005 yılında Gaziantep Büyükşehir Belediyesine devredilen yapının rölöve ve restorasyon çalışmaları 2006 yılında başlamış, 2007 yılında tamamlanmıştır. Restorasyonun ardından konak, 2008 yılında Emine Göğüş Mutfak Müzesi olarak hizmete açılmıştır.^【2】 Müzede Gaziantep'in geleneksel mutfak kültürü tanıtılmakta; yörede kullanılan mutfak araç ve gereçleri ile yemek kültürüne ilişkin çeşitli objeler sergilenmektedir. Koleksiyon kapsamında mutfak malzemeleri, tabaklar, bardaklar, çatal ve kaşıklar, servis tabakları, bakır mutfak eşyaları, sahanlar ve sefer tasları özel vitrinlerde ziyaretçilerin beğenisine sunulmaktadır.^【3】

Emine Göğüş Mutfak Müzesi, Gaziantep'in geleneksel taş konut mimarisini yansıtan Göğüş Konağı içerisinde hizmet vermektedir. Yapıda kesme taş işçiliği, avlulu plan düzeni ve dönemin konut mimarisine özgü detaylar korunmuştur. Konağın girişinde bulunan küfeci taşı, özgün ahşap kapısı ve kapı tokmakları yapının tarihî kimliğini yansıtan unsurlar arasında yer almaktadır.^【4】

Müzede Gaziantep mutfak kültürünü yansıtan çok sayıda geleneksel mutfak eşyası, bakır kaplar, pişirme gereçleri, yemek hazırlama araçları ve günlük yaşamda kullanılan çeşitli objeler sergilenmektedir. Sergileme düzeninde mutfak kültürünün farklı yönleri tematik bölümler hâlinde ele alınmış; yemek hazırlama, pişirme, saklama ve ikram gelenekleri görseller, canlandırmalar ve çeşitli materyallerle ziyaretçilere aktarılmıştır.^【5】

^{Emine Göğüş Müzesi} (Okul Dışı Öğrenme Ortamları)

Müzenin avlu bölümü, geleneksel Gaziantep evlerinde abıhayat olarak adlandırılan yaşam alanını temsil etmektedir. Bu bölümde serinlik sağlamak amacıyla yapılmış küçük bir havuz bulunmaktadır. Avlu içerisinde yer alan ocaklık bölümü ise geleneksel Gaziantep evlerinde ana yapıdan ayrı olarak konumlandırılan mutfağı yansıtmaktadır. Bu alanda Gaziantep mutfağında kullanılan çok sayıda araç ve gereç sergilenmektedir.

Tek pencerenin altında bulunan küllük, ocakta yakılan küllerin biriktirildiği bölüm olarak düzenlenmiştir. Bunun yanı sıra buhara aş ocağı, maltız, paşa mangalı, ceviz kütüğü, tel dolap, şerbet tası, kaplık, çirtikli ve çirtiksiz sahanlar, yemek ocağı, küpler, bıçaklar, satırlar, tencereler, kepçeler, kaşıklar ve delikli dolma taşları koleksiyonun önemli parçaları arasında yer almaktadır. Ocaklık bölümünün dışında ise buğday ve menengiç öğütmek amacıyla kullanılan dibek taşı ile üzüm suyunun çıkarılmasında kullanılan üzüm salı sergilenmektedir.

Müzenin geleneksel Gaziantep mutfak kültürüne ayrılan bölümünde, gündelik yaşamda kullanılan çeşitli mutfak araç ve gereçleri teşhir edilmektedir. Bunlar arasında katlanabilir kahve tavası, ateş kaşığı, kile ve el değirmeni gibi mutfak kültürünü yansıtan objeler bulunmaktadır. Gaziantep yemeklerine ayrılan bölümde ise yöresel yemeklerin görselleri ile birlikte hazırlanış biçimleri, yapım aşamaları ve kullanılan malzemelere ilişkin bilgiler sunulmaktadır. Ayrıca sefer tasları ve yemek taşıma kapları da bu bölümde sergilenen eserler arasındadır.

Saklama ve depolama bölümünde, Gaziantep mutfağında gıda muhafazasında kullanılan geleneksel yöntemler tanıtılmaktadır. Bu bölümde tahıl ambarı düzeni örneklendirilmiş; ürünlerin saklanmasına yönelik uygulamalar ziyaretçilere aktarılmıştır. Hasır topaç sepetleri ile patlıcan, biber ve haylan kabağı gibi sebzelerin kurutulmasıyla elde edilen ve yörede kuruluk olarak adlandırılan ürünler de bu bölümde sergilenen materyaller arasında yer almaktadır. ^【6】

Müze, Gaziantep mutfağını yalnızca yemek çeşitleriyle değil, aynı zamanda sosyal yaşamın bir parçası olarak tanıtmaktadır. Geleneksel bayram yemekleri, yuvalama hazırlanışı, tandır kültürü, kahve geleneği, erzak hazırlama ve saklama yöntemleri ile misafir ağırlama kültürü çeşitli canlandırmalar aracılığıyla sergilenmektedir. Böylece Gaziantep'in mutfak kültürü somut olmayan kültürel miras unsurlarıyla birlikte ziyaretçilere aktarılmaktadır.^【7】

Emine Göğüş Mutfak Müzesi, Gaziantep'in gastronomi kimliğinin korunması ve tanıtılmasına katkı sağlayan kültür kurumlarından biridir. Müze, yerli ve yabancı ziyaretçilere Gaziantep mutfağının tarihsel gelişimini, geleneksel üretim biçimlerini ve yemek kültürünü tanıtarak kentin gastronomi mirasının yaşatılmasına hizmet etmektedir. Aynı zamanda Gaziantep'in gastronomi turizmi açısından öne çıkan ziyaret noktalarından biri olarak değerlendirilmektedir.^【8】