Köken

Endüksiyon kelimesi, Türkçeye Fransızca induction sözcüğünden geçmiştir. Bu kelime, Latince inductio (“götürme, yönlendirme, çıkarsama”) sözcüğüne dayanır. Inductio, “yol göstermek, sevk etmek” anlamındaki inducere fiilinden türetilmiştir. Bu fiil de in- (“içeri, içine”) ön eki ile ducere (“yönlendirmek, çekmek”) fiilinin birleşiminden oluşur. Türkçede hem mantıkta “tümevarım” hem de fizikte “elektrik akımı oluşturma” anlamlarında kullanılır.

Kullanım Alanları

Felsefi Anlatım ve Akademik Metinlerde: Tümevarım anlamında, genel bir ilkeye ulaşmak için tekil gözlemlerden yola çıkılan düşünce tarzını ifade eder. Mantık, epistemoloji ve bilim felsefesi alanlarında sık kullanılır.

Eğitim ve Bilimsel Yazımda: Özellikle bilimsel yöntemin bir parçası olarak anlatılır. Öğrencilerin deneysel verilerden genellemeler çıkarması ya da gözlem sonuçlarını yorumlaması süreçlerinde geçer.

Günlük Anlatımda: Gündelik konuşmalarda doğrudan yer almasa da, açıklayıcı veya öğretici metinlerde örnekleme yoluyla akıl yürütme biçimini belirtmek için kullanılabilir.

Edebî ve Deneme Yazılarında: Yazarlar bazen düşünsel süreci göstermek için endüksiyon terimini kullanarak düşüncenin gelişim biçimini açıklarlar. Okurda “adım adım sonuca varma” izlenimi yaratır.

Psikoloji ve İnsan Davranışı Üzerine Söylemde: Bireylerin belli olaylar ya da deneyimler üzerinden genellemeye varmalarını tanımlamak için mecazi anlamda tercih edilebilir.