Erkin Koray (tam adıyla Mustafa Erkin Koray), Türkiye'de modern rock müziğinin gelişim sürecinde öncü rol üstlenen ve Anadolu rock müziğinin oluşumunda katkıları bulunan müzisyen, besteci ve gitaristtir.

1950'li yılların sonlarında başlayan sanat yaşamı boyunca Batı kökenli rock müziğinin teknik ve estetik özelliklerini Türk halk müziği ile geleneksel müzik unsurlarıyla sentezleyerek kendine özgü bir müzikal anlayış geliştirmiştir. Farklı müzik toplulukları ve solo çalışmalarıyla uzun yıllar üretimini sürdüren Koray, yayımladığı eserler ve sahne performanslarıyla Türk popüler müzik tarihinin alanında tanınan sanatçıları arasında yer almıştır.

Erkin Koray, 1941 yılında İstanbul'da doğdu. Müzikle tanışması çocukluk yıllarında gerçekleşti. Annesi Vecihe Koray'ın İstanbul Belediye Konservatuvarı'nda klasik Batı müziği alanında piyano öğretmeni olması nedeniyle ilk müzik eğitimini aile ortamında aldı ve ilk enstrümanı piyano oldu.^【1】 Daha sonraki yıllarda verdiği söyleşilerde piyano çalmayı nasıl öğrendiğini dahi hatırlamadığını, bu enstrümanı doğal biçimde çaldığını ifade etmiş; buna rağmen kendisini öncelikle bir gitarist olarak tanımlamıştır.

İlk ve orta öğrenimini İstanbul Alman Lisesi'nde sürdürürken aynı zamanda konservatuvar eğitimine de devam etti. Okul yıllarında Batı müziğiyle yakın ilişki kuran Koray, dönemin yükselen rock'n roll akımını yakından takip etti. Elvis Presley, Fats Domino ve Jerry Lee Lewis gibi sanatçıların eserleri genç yaşta müzikal gelişiminde belirleyici oldu. 1956 yılında gitara yönelmesi, ilerideki sanat yaşamının temel dönüm noktalarından biri olarak kabul edilmektedir.

Erkin Koray'ın ilk konseri 29 Aralık 1957 tarihinde Galatasaray Lisesi'nde gerçekleştirildi.^【2】 Bu konserde piyano çalarak dönemin popüler Amerikan rock'n roll repertuvarından eserler seslendirdi. Programda Fats Domino'nun Ain't That a Shame ve I'm Walkin', Jerry Lee Lewis'in Whole Lotta Shakin' Goin' On ile Elvis Presley'in Hound Dog ve Don't Be Cruel adlı parçaları yer aldı. Koray, bu konseri daha sonraki yıllarda yaşamının en önemli dönüm noktalarından biri olarak değerlendirmiştir.^【3】

O tarihe kadar elektronik ve atom mühendisi olmayı hedeflerken, sahnede yaşadığı deneyimin ardından yaşamını müziğe adama kararı aldı. Kendi ifadesiyle bu süreç onu "elektronik müzik mühendisi" olmaya yöneltti.^【4】

Galatasaray Lisesi konserini kısa aralıklarla Eminönü Halkevi, Alman Lisesi ve Avusturya Lisesi'nde verilen konserler izledi. Böylece İstanbul'daki lise ve gençlik etkinliklerinde düzenli olarak sahne almaya başladı.

Bu dönemde gazetelerde kendisinden "Rock'n Roll Kralı" olarak söz edilmeye başlanması, henüz profesyonel kariyerinin başında olmasına rağmen genç kuşak arasında dikkat çekici bir tanınırlık kazandığını göstermektedir.^【5】

Lise yıllarında amatör müzik gruplarında çalışan Koray, okul eğitimini tamamladıktan sonra da müzik faaliyetlerini sürdürdü. 1959 yılında ilk profesyonel topluluğu olan Erkin Koray ve Ritimcileri'ni kurdu. Bu toplulukla yarı amatör olarak sürdürdüğü çalışmalarını profesyonel sahne yaşamına taşımaya başladı.

Grubuyla verdiği konserler, plak şirketlerinin dikkatini çekmesini sağladı. Bu dönemde repertuvarında hem yabancı rock'n roll eserleri hem de kendi besteleri yer almaya başladı. Anadolu rock anlayışını henüz benimsememiş olan Koray'ın müzikal çizgisi büyük ölçüde Batılı rock ve rock'n roll örneklerinden etkileniyordu.

Erkin Koray'ın ilk kayıt çalışması Bir Eylül Akşamı / It's So Long adlı 45'liktir. Kaynaklarda bu plağın hazırlanış ve yayımlanma sürecine ilişkin farklı tarihlendirmeler bulunsa da, eser sanatçının ilk kayıt çalışması olarak kabul edilmektedir. Plakta yer alan "Bir Eylül Akşamı" Koray'ın ilk bestelerinden biri olurken, diğer yüzde İngilizce sözlü "It's So Long" yer aldı. Bu tercih, sanatçının kariyerinin ilk döneminde Batı müziğiyle kurduğu doğrudan ilişkinin göstergelerinden biri olarak değerlendirilmektedir.

1960'lı yılların başlarında Türkiye'deki rock müziği henüz dar bir dinleyici kitlesine hitap etmekteydi. Erkin Koray da bu dönemde sahnede ağırlıklı olarak yabancı rock sanatçılarının eserlerini yorumluyor, kendi bestelerinde ise Batı müziğinin armonik ve ritmik özelliklerinden yararlanıyordu. Daha sonra yayımlanan araştırmalarda, Koray'ın bu dönemde birçok Anadolu rock sanatçısı gibi önce Batılı örnekleri takip ettiği, ancak ilerleyen yıllarda yerel müzik unsurlarını eserlerine katarak özgün bir çizgi geliştirdiği belirtilmektedir.^【6】

1963-1965 yılları arasında askerlik görevini yerine getiren Erkin Koray, Hava Kuvvetleri Caz Orkestrası'nda gitarist ve solist olarak görev yaptı. Bu süreçte yalnızca gitar çalmakla kalmadı; seslendirdiği parçaların orkestra düzenlemelerini de hazırladı ve on dört kişilik orkestraya ait notaları kendisi yazdı.

Sanatçı, ilerleyen yıllarda askerlik dönemini müzik yaşamının öğretici safhalarından biri olarak değerlendirmiş; rock müziğini büyük orkestralar eşliğinde icra etmenin kendisi için önemli bir deneyim olduğunu ifade etmiştir. Bu süreç, düzenleme ve orkestrasyon konusundaki birikiminin gelişmesine katkı sağladı.

Askerlik görevini tamamladıktan sonra Erkin Koray, dönemin rock müziğinin önemli merkezlerinden biri olan Almanya'ya gitti. Özellikle Hamburg'daki Star Club, Beatles başta olmak üzere birçok İngiliz rock grubunun sahne aldığı uluslararası bir müzik merkeziydi. Koray burada düzenli olarak sahne alan İngiliz gruplarını izledi, müzisyenlerle tanıştı ve dönemin rock müziğini yerinde gözlemleme fırsatı buldu.

Almanya'da bulunduğu süre içerisinde The Hiccups adlı Alman grubuyla da sahne aldı. Türkiye'ye dönerken grubun bas gitaristi Bernhard Weber'i beraberinde getirdi.

Aynı dönemde Koray, geleneksel Türk müziği çalgılarının elektrikli biçimde kullanılmasına yönelik çalışmalar da yürüttü. Bağlamanın elektriklendirilmesi fikrini Şemsi Yastıman'a aktararak ilk elektro bağlamanın yapılmasına öncülük etti.

Kendisi bağlama icracısı olmadığını belirtmesine rağmen, bu enstrümanı sahne çalışmalarında kullanarak geleneksel seslerin modern rock düzenlemeleri içerisinde yer alabileceğini gösterdi. Bu yaklaşım, ilerleyen yıllarda geliştireceği müzikal anlayışın temelini oluşturacaktı.

Askerlik görevini tamamlayarak Almanya'dan Türkiye'ye dönen Erkin Koray, edindiği müzikal birikimi profesyonel çalışmalarına yansıtmaya başladı. Hamburg'da rock müziğinin gelişimini yerinde gözlemlemesi, sahne deneyimi kazanması ve farklı müzisyenlerle çalışması, Türkiye'ye dönüşünde oluşturacağı müzikal anlayış üzerinde belirleyici oldu.

Bu dönemde kurduğu Erkin Koray Dörtlüsü, sanatçının profesyonel kariyerindeki en önemli topluluklardan biri hâline geldi. Grup, Batı kökenli rock müziğinin teknik özelliklerini Türkçe sözlü eserlerle birleştirmeyi amaçlıyor ve dönemin genç dinleyici kitlesine hitap ediyordu.^【7】

1967 yılında yayımlanan Kızları da Alın Askere / Aşk Oyunu adlı 45'lik plak, Erkin Koray Dörtlüsü'nün ilk önemli çalışması olarak dikkat çekti. Aynı yıl yayımlanan Anma Arkadaş / Anadolu'da Sevdim adlı plak ise sanatçının tanınırlığını daha da artırdı. Bu çalışmalar, Erkin Koray'ın yalnızca yabancı rock eserlerini yorumlayan bir müzisyen olmaktan çıkarak kendi bestelerini üreten ve Türkçe rock müziğin gelişimine katkıda bulunan sanatçılar arasında yer almasını sağladı.^【8】

Erkin Koray'ın kariyerindeki önemli dönüm noktalarından biri, 1968 yılında Hürriyet gazetesi tarafından düzenlenen Altın Mikrofon Yarışması oldu. Koray; gitarist Tuncer Dürüm, bas gitarist Ziya Bakanay ve davulcu Sedat Avcı ile birlikte yarışmaya katıldı. Yarışmada seslendirdiği "Meçhul" ve "Çiçek Dağı" adlı eserlerle dördüncü oldu. Yarışmanın ardından söz konusu eserleri içeren plak yayımlandı ve dönemin dikkat çeken satış rakamlarından birine ulaştı. Bu başarı, Erkin Koray'ın ülke genelinde daha geniş bir dinleyici kitlesi tarafından tanınmasını sağladı.^【9】

Altın Mikrofon sonrasında Erkin Koray'ın müzikal yöneliminde belirgin bir değişim görülmeye başladı. Kariyerinin ilk döneminde büyük ölçüde Batılı rock'n roll ve rock müziğinden etkilenen sanatçı, bu süreçten sonra Anadolu ezgileri ile Türk müziğine ait melodik unsurları rock müziğinin armonik ve enstrümantal yapısıyla bir araya getirmeye yöneldi.^【10】

1969 yılında Erkin Koray, Sedat Avcı, Aydın Şencan ve Ataman Hakman ile birlikte Yeraltı Dörtlüsü adlı müzik grubunu kurdu. Grup, Türkiye'de underground rock anlayışının ilk temsilcileri arasında gösterilmektedir. Bu toplulukla birlikte yayımlanan Aşka Dönüyorum / Yine Yalnızım, Sana Bir Şeyler Olmuş / Seni Her Gördüğümde, Belki Bir Gün Anlarsın / Nihansın Dideden, İstemem / Köprüden Geçti Gelin, Kendim Ettim Kendim Buldum / Aşkımız Bitecek ve Gel Bak Ne Söylicem / Gün Doğmuyor adlı 45'lik plaklar, sanatçının üretkenliğini sürdürdüğü dönemin eserleri arasında yer aldı.

Bu dönemde Erkin Koray, rock müziğinin gitar tekniklerini Türk halk müziği ve klasik Türk müziğinden beslenen melodik yapılarla birleştirmeye başladı. Geleneksel ezgilerin elektrik gitar, bas gitar ve davulla birlikte kullanılması, sanatçının sonraki yıllarda geliştireceği müzikal kimliğin temel özelliklerinden biri oldu. Anadolu rock anlayışının şekillenmesinde bu sentez önemli bir yer tutmaktadır.^【11】

1971 yılında Erkin Koray, gazeteci Arda Uskan ile birlikte Cannes Film Festivali'ne katıldı. Festival sırasında John Lennon ve Yoko Ono'nun hazırladığı kısa filmin gösterimine katılan Koray, gösterimin ardından Lennon ile görüşme fırsatı elde etti.

Ertesi gün gerçekleştirilen buluşmada sanatçı kendi plaklarını Lennon'a dinletti. Kaynaklara göre görüşme olumlu bir atmosferde gerçekleşmiş olmakla birlikte, bu temas herhangi bir ortak müzik çalışmasına dönüşmedi.

Araştırmalarda bu girişim, Erkin Koray'ın uluslararası müzik çevreleriyle ilişki kurma çabalarının bir örneği olarak değerlendirilmektedir. Ancak sanatçı, bu süreçten sonra çalışmalarını yeniden Türkiye'de sürdürmüş ve müzikal üretimini yerel unsurlarla zenginleştirme yönündeki yaklaşımını geliştirmeye devam etmiştir.^【12】

^{Erkin Koray - Ceylan 45'lik Kapağı} (Genius)

1971 yılında Türkiye'ye dönen Erkin Koray, Süper Grup adlı topluluğu kurdu. Bu grupla birlikte hazırlanan Yağmur / Aşka İnanmıyorum ile Sen Yoksun Diye / Goca Dünya adlı plaklarda psychedelic rock anlayışı ile Anadolu müziğinin melodik özellikleri bir araya getirildi. Ancak grup, kısa süre sonra çalışmalarını sonlandırdı.

1972 yılında kurduğu Ter grubuyla yayımladığı Hor Görme Garibi / Züleyha adlı 45'lik de sanatçının Anadolu rock anlayışını geliştirdiği çalışmalar arasında yer aldı. Bununla birlikte Ter grubu da uzun ömürlü olmadı ve kısa süre içerisinde dağıldı.

1973 yılından itibaren ağırlıklı olarak solo çalışmalarına yönelen Erkin Koray, Mesafeler / Silinmeyen Hatıralar, Şaşkın / Eyvah, Krallar / Dost Acı Söyler, Fesuphanallah / Komşu Kızı, Estarabim / Sevince ve Arap Saçı / Tımbıllı gibi eserleri yayımladı. Bu çalışmalar, sanatçının en tanınan eserleri arasında yer almakta ve Anadolu rock repertuvarının klasik örnekleri olarak kabul edilmektedir.

1974 yılında yayımlanan Elektronik Türküler, Erkin Koray'ın ilk uzunçaları olarak müzik kariyerinde önemli bir yere sahiptir. Albümde rock müziğinin elektrik gitar temelli yapısı ile Türk halk müziği ve geleneksel ezgiler bir araya getirildi. Aynı dönemde sahne çalışmalarında elektro bağlamaya da yer veren Koray, geleneksel çalgıların modern müzik içerisinde kullanılabileceğini gösteren sanatçılar arasında yer aldı.^【13】

Erkin Koray'ın 1960'lı yılların sonlarından itibaren geliştirdiği bu müzikal yaklaşım, Anadolu rock müziğinin biçimlenmesinde etkili oldu. Araştırmalarda, sanatçının Batılı rock müziğini taklit etmek yerine zamanla yerel müzik unsurlarını merkeze alan özgün bir sentez oluşturduğu; Anadolu ezgileri, Türk müziği makamları ve modern rock enstrümantasyonunu bir araya getirerek kendine özgü bir üslup geliştirdiği belirtilmektedir. Bu yönüyle Erkin Koray, Anadolu rock müziğinin kurucu isimlerinden biri olarak değerlendirilmektedir.^【14】

1975 yılından itibaren Erkin Koray, çalışmalarını büyük ölçüde yurt dışında sürdürdü. Yaklaşık on yıl boyunca ağırlıklı olarak Hollanda, Almanya ve Kanada'da yaşayan sanatçı, bu süreçte müzik üretimini devam ettirdi. Yurt dışında bulunduğu yıllar boyunca konser çalışmalarını sürdürmekle birlikte, Türkiye'deki dinleyici kitlesiyle bağını da korudu.

Bu dönemde yayımlanan Estarabim, Arap Saçı, Gönül Salıncağı, Cümbür Cemaat, Düşünüş, Sanma ve Olmayınca Olmuyor gibi eserler, sanatçının en tanınan kayıtları arasında yer aldı. Rock müziği ile Türk müziğine özgü melodik yapıları bir araya getiren bu eserler, Erkin Koray'ın müzikal kimliğinin belirgin örnekleri olarak kabul edilmektedir.

1977 yılında davulcu Okay Temiz, gitarist Orhan Ünal ve bas gitarist Harun Kolçak ile birlikte Erkin Koray Tutkusu adlı grubu kurdu. Aynı adla yayımlanan uzunçalar albümün ardından grup Avrupa'ya gitti ve çalışmalarını yurt dışında sürdürdü. Daha sonraki yıllarda kurduğu The Great Error grubuyla da Avrupa turnelerine çıktı. Bu dönemin ardından grup çalışmalarını sonlandırarak müzik yaşamına yeniden solo sanatçı olarak devam etti.

^{Erkin Koray (Anadolu Ajansı)}

1983 yılında Kanada'da Damla Koray adlı kızı dünyaya geldi. Erkin Koray, kızının çocukluk yıllarını Türkiye'de geçirmesini istemesi nedeniyle yurt dışındaki yaşamını sonlandırma kararı aldı. Yaklaşık on yıllık bir sürecin ardından 1985 yılında Türkiye'ye kesin dönüş yaptı.^【15】

Türkiye'ye dönüşünün ardından yeniden müzik çalışmalarına ağırlık veren sanatçı, aynı yıl Ceylan adlı albümünü yayımladı. Albümde yer alan Çöpçüler adlı eser dönemin dikkat çeken şarkılarından biri oldu. Ertesi yıl yayımlanan Gaddar albümü de Erkin Koray'ın 1980'li yıllardaki önemli çalışmalarından biri olarak öne çıktı.

1980'li yılların ikinci yarısından itibaren Erkin Koray üretkenliğini sürdürerek farklı albümler yayımladı. Çukulatam Benim (1987), Hay Yam Yam (1989) ve Tamam Artık (1990) albümleri bu dönemin öne çıkan çalışmaları arasında yer aldı. 1989 yılında yayımlanan Hay Yam Yam albümünde bulunan Hayat Katarı, Kemal Sunal'ın başrolünde yer aldığı Abuk Subuk 1 Film adlı sinema filminde kullanıldı.

1990'lı yıllarda müzik çalışmalarını daha seyrek sürdüren sanatçı, Gün Ola Harman Ola (1996) albümüyle yeniden dinleyicilerle buluştu. 1999 yılında yayımladığı Devlerin Nefesi ise hem yeni kayıtlarını hem de yeniden yorumladığı eski eserlerini içeriyordu. Aynı yıl yayımlanan toplama albümle birlikte Devlerin Nefesi, Erkin Koray'ın son stüdyo albümü oldu.

1999 yılından sonra yeni stüdyo albümü yayımlamayan Erkin Koray, müzik yaşamını konserler ve festivaller aracılığıyla sürdürdü. Türkiye'nin farklı şehirlerinde düzenlenen etkinliklerde sahne almaya devam eden sanatçı, geçmiş dönemlerde yayımladığı eserleri yeni kuşak dinleyicilerle buluşturdu.

^{Erkin Koray (Anadolu Ajansı)}

2000'li yıllardan itibaren Anadolu rock müziğine yönelik uluslararası ilginin artmasıyla birlikte Erkin Koray'ın eserleri de yeniden keşfedilmeye başladı. Özellikle dijital platformlar ve sosyal medya aracılığıyla sanatçının 1960 ve 1970'li yıllarda kaydettiği eserler farklı ülkelerde dinleyici kitlesi kazandı. Bu süreçte bazı yabancı müzisyenler Erkin Koray'ın eserlerinden örneklemeler (sampling) yaptı; 2011 yılında ise Amerika Birleşik Devletleri merkezli Sublime Frequencies şirketi, sanatçının 1970-1977 yılları arasında yayımladığı kayıtları Meçhul: Singles & Rarities adıyla yeniden yayımladı.^【16】

2016 yılından itibaren Kanada'nın Vancouver kentinde yaşamını sürdüren Erkin Koray, sağlık sorunları nedeniyle 6 Ağustos 2023 tarihinde Toronto'da hastaneye kaldırıldı. Akciğerindeki rahatsızlığın yanı sıra yaşlılığa bağlı sağlık sorunları nedeniyle tedavi gören sanatçı, 7 Ağustos 2023 tarihinde 82 yaşında hayatını kaybetti.