Erzincan tarihi yerleri

Tarihi İpek Yolu güzergâhında konumlanan Erzincan bölgesi, Tunç Çağı'ndan itibaren sürekli bir yerleşim alanı olarak kullanılmıştır. Arkeolojik ve tarihi verilere göre bölge sırasıyla Hurri, Hitit, Urartu, Med, Pers, Helen, Roma ve Bizans medeniyetlerinin idaresinde kalmıştır. 1071 Malazgirt Meydan Muharebesi'nin ardından yörede Türk hâkimiyeti başlamış; bölge Mengücekler, Anadolu Selçuklu Devleti, İlhanlılar, Eretna Beyliği ve Akkoyunlular tarafından yönetilmiştir. 11 Ağustos 1473 tarihinde gerçekleşen Otlukbeli Savaşı ve 1514 yılındaki Çaldıran Muharebesi sonrasında Erzincan, tamamen Osmanlı İmparatorluğu sınırlarına dâhil edilmiştir.

^{Erzincan tarihi yerlerinden sadece bir tanesi mama hatun külliyesi (}https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/erzincan/gezilecekyer/mama-hatun-kulliyesi⁾

• Altıntepe Ören Yeri: Üzümlü ilçesi sınırlarında ve şehir merkezine yaklaşık 15-20 km uzaklıkta bulunan Altıntepe, M.Ö. 8. yüzyıla tarihlenen bir Urartu yerleşkesidir. Yerleşim yerinde, 1938 ve 1956 yıllarındaki sivil kazıların ardından; 1953 ve 1956 yıllarında Ankara Üniversitesi'nden Prof. Dr. Tahsin Özgüç başkanlığında bilimsel kazılar yürütülmüştür. Kompleks yapısı iç içe iki kale duvarı, tapınak-saray binası, açık hava tapınağı, sütunlu kabul salonu, depo bölümü ve mezarlardan oluşmaktadır. Kazılarda ortaya çıkarılan fildişi nesneler, miğferler, kalkanlar ve Urartu krallarının ismini taşıyan çivi yazılı tunç eşyalar günümüzde Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde muhafaza edilmektedir. Bölgede Urartuların yanı sıra Bizans ve Osmanlı medeniyetlerine ait katmanlar da tespit edilmiştir.
• Kemah Kalesi: Karasu Nehri'ne hakim sarp kayalıklar üzerine inşa edilen yapının tarihi Hitit ve Urartu (M.Ö. 4000 civarı) dönemlerine kadar uzanmaktadır. İl merkezine yaklaşık 50 km mesafede bulunan kale, iç içe iki yapıdan meydana gelmekte olup çevresi surlarla tahkim edilmiştir. Kale, Yavuz Sultan Selim döneminde Osmanlı idaresine geçmiştir.

• Mama Hatun Külliyesi: Tercan ilçesinde bulunan ve kervansaray, türbe, hamam ile mescitten oluşan yapı topluluğu, Saltuklu Prensesi Mama Hatun adına 1192-1202 yılları arasında inşa edilmiştir. Kitabesine göre mimarı Ahlatlı Ebu'n-Nema bin Mufaddal'dır. Sarımsı renkli kesme taştan inşa edilen türbe bölümü, 13.50 metre çapında ve 2.50 metre kalınlığında yuvarlak bir kuşatma duvarı ile çevrilidir. Bu duvarın içinde sivri kemerli on üç derin niş bulunmaktadır. Ortadaki ana türbe, sekizgen bir kaideye oturtulmuş ve üzeri dilimli konik bir külahla örtülmüştür. Türbenin zemin katında çapraz tonozla örtülü mumyalık kısmı yer almakta olup bu alanda on bir adet mezar mevcuttur. Külliyenin kervansaray bölümü, Osmanlı kent hanları planına sahip olup etrafı 16 silindirik yarım kule ile çevrilidir. Külliyedeki orijinal mescit I. Dünya Savaşı sırasında yıkılmış, yerine daha sonra yeni bir cami inşa edilmiştir.
• Sultan Melik Türbesi: Kemah ilçesinde yer alan yapı, 1071-1228 yılları arasında yörede hâkimiyet kuran Mengücek Beyliği dönemine aittir. Tuğla kullanılarak sekizgen planla inşa edilen türbenin cenazelik bölümünün tavanı sekizgen bir sütunla desteklenmektedir. Alt kattaki mezar odasında Sultan Melik'e ait olduğu bilinen bir mumya ile beş adet mezar bulunmaktadır.
• Gülabibey Camii: Kemah ilçesinin Çarşı Mahallesi'nde konumlanan cami, kare planlı olup eğimli bir çatı ile örtülüdür. Yapıda üç adet kitabe mevcut olup bunlardan biri 18. yüzyılda yapılan bir onarıma aittir. Doğu ve batı cephelerinde üçer, güney cephesinde ise ikişer penceresi bulunan caminin mihrabı mukarnas dolgulu ve barok süslemelidir.
• Terzibaba Türbesi ve Mezarlığı: Asıl adı Muhammed Vehbi olan tasavvuf âlimi Terzibaba'nın defnedildiği alan, şehir merkezine 4 km mesafededir. "Kenzil Fütuh" adlı bir eseri bulunan Terzibaba'nın türbesi, kendi adını taşıyan mezarlık kompleksinin içerisinde yer almaktadır.

• Abrenk (Vank) Kilisesi ve Dikilitaşlar: Tercan ilçesine bağlı Üçpınar köyü sınırları içerisindeki Vank Dağı yakınlarında yer alır. Giriş kapısındaki kitabede yapım tarihi 1854 olarak belirtilen kilisenin yanında bir adet şapel ve iki adet dikilitaş mevcuttur. Toplam 550 metrekarelik bir alanı kapsayan mimari kompleks içerisindeki dikilitaşların üzerinde, 12. yüzyıl sonrasına ait Selçuklu Prensi Nasurettin'e tarihlenen kitabeler yer almaktadır.
• Kadıköy Kilisesi: Refahiye ilçesinde konumlanan taş yapılı kilise, 1800'lü yılların başlarında inşa edilmiştir.

• Tarihi Kemaliye Evleri: Kemaliye ilçesinde Arnavut kaldırımlı sokaklara inşa edilmiş, geleneksel Türk mimarisini yansıtan yaklaşık beş yüz evden oluşan yerleşimdir. Çoğunlukla üç katlı planlanan bu yapıların alt katlarında moloz taş, üst katlarında ise ahşap ve kerpiç malzeme tercih edilmiştir. Yapılar, UNESCO Dünya Mirası aday listesindedir.
• Erzincan Tren Garı: 1938 yılında hizmete giren ve kesme taştan iki katlı olarak tasarlanan yapı, Cumhuriyet dönemine ait sivil mimari eserlerinden biridir.
• Acemoğlu Köprüsü ve Şehitlik Anıtı: Kemah ilçesinde Karasu Nehri üzerinde yer alan Acemoğlu Köprüsü, 1980 yılında koruma altına alınmıştır. Köprünün yakınında, 22 Nisan 1996 tarihinde askeri bir aracın nehre düşmesi sonucu hayatını kaybeden on dört asker adına inşa edilen Şehitlik Anıtı bulunmaktadır.
• Refahiye İdris Ağa Konağı: Refahiye ilçesinde yer alan iki katlı sivil mimari örneği olan bu yapı günümüzde iş hanı olarak kullanılmaktadır.

• Erzincan Saat Kulesi: Orijinali 1939 Erzincan Depremi'nden önce Askeri Ortaokul önünde bulunan kule, deprem sonrası aslına uygun bir mimariyle Barış Manço Parkı'nın kuzeyine yeniden inşa edilmiştir.
• İnönü Heykeli: 26 Aralık 1939 depreminde ağır hasar alan Erzincan'ın yeniden inşası sürecindeki çalışmalarından dolayı devrin Cumhurbaşkanı İsmet İnönü adına heykeltıraş Ratip Aşir tarafından tasarlanarak dikilen anıttır.