Ana YazarAyşegül AYDEMİR13 Temmuz 2026 13:49

ORCID ID

0000-0003-2343-5683

Filistin’deki fedai eylemleri, uzun yıllardır süren bir direniş ve mücadelenin sembolüdür. Tarihsel, sosyal ve politik nedenlere dayanan eylemler, bireyler veya küçük gruplar tarafından gerçekleştirilebilmektedir. İşgale karşı duyulan derin öfke ve adalet arayışını anlatmakta ve aynı zamanda Filistin halkının bağımsızlık/özgürlük mücadelesindeki kararlılığını ortaya koymaktadır. Bu eylemler, Filistin toplumunun dayanışmacı ve fedakâr ruhunun bir yansımasıdır ve uluslararası kamuoyunun dikkatini çekmeye devam etmektedir【1】.Filistin halkının fedakârlıkları hem geçmişte hem de günümüzde önemli tarihsel ve insani arka planı içeren eşsiz bir hikâye sunmaktadır (Kişi, 2023). 1948 yılında İsrail’in kurulması ve Nekbe (Büyük Felaket) olarak adlandırılan süreçte yüz binlerce Filistinlinin zorla göç ettirilmesi【2】, bu eylemlerin temel nedenlerinden biridir. 1950’lerde başlayan fedai eylemleri, ilk olarak Mısır tarafından desteklenen Gazze merkezli gruplar tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu gruplar, İsrail’in askeri hedeflerine ve altyapısına yönelik saldırılar düzenlemiştir (Toçoğlu, 2019). 1960’larda, el-Fetih gibi örgütlerin kurulması ile fedai eylemleri daha organize hale gelmiştir. Özellikle 1967 İsrail Saldırganlığı sonrası İsrail’in Batı Şeria ve Gazze’yi işgal etmesi, bu eylemlerin ivme kazanmasına neden olmuştur. 1987’deki Birinci İntifada sırasında ise fedai eylemleri, taş atan gençlerden bombalı saldırılara kadar geniş bir yelpazede farklı şekillerde görülmüştür (Karaman, 1996; Fırat, 2021). Hamas, 1980’lerde ”Müslüman Kardeşler” etkisiyle Filistin İslami Hareketinin silahlı ve politik yüzü olarak ortaya çıkmıştır. 2006 seçim zaferi【3】 sonrası izolasyonla karşılaşsa da değişen jeopolitik dengelere uyum sağlayarak etkisini korumuştur. Filistin milliyetçiliğine dini bir boyut ekleyen Hamas, işgal politikalarına karşı bir direniş simgesi olarak varlığını sürdürmektedir (Çinkara, 2024).Filistinlilerin Fedai eylemleri, çeşitli sosyo-politik faktörlere dayanmaktadır. Bunlar şu şekilde sıralanabilir:Toprak Kaybı ve İsrail İşgali: İsrail’in Filistin topraklarını işgali ve gasp yerleşimlerini genişletmesi, Filistinlilerin radikal eylemlere yönelmesine neden olmuştur (TÜBA Filistin-İsrail Savaşı Rapor, 2023)【4】.Askeri Baskı ve Ayrımcılık: İsrail’in uyguladığı askeri baskılar ve ayrımcı politikalar【5】, radikal direniş biçimlerinin doğmasına yol açmıştır (Rakipoğlu & Selmi, 2023).Uluslararası Destek Eksikliği: Uluslararası toplumun beklenen desteği sağlamaması【6】, Filistinlilerin bireysel ve toplumsal direniş yöntemlerine başvurmasına sebep olmuştur (Daban, 2024).Fedai eylemlerini gerçekleştiren insanları 4 grupta sınıflandırmak ve önemli örnekleri ile şu şekilde sıralamak mümkündür:İlk grup, kadın fedai eylemcileri içerir: Dalal Mughrabi, 1978’de İsrail’de bir otobüs kaçırma eylemine liderlik ederek Filistin direnişinin sembol isimlerinden biri olmuştur (Institute for Palestine Studies, 2024). Leila Khaled ise Filistin Demokratik Halk Kurtuluş Cephesi (FHKC) üyesi olarak iki uçak kaçırma eyleminde yer almış ve uluslararası dikkatleri Filistin davasına çekmiştir (Institute for Palestine Studies, 2024a).İkinci grup, Hamas liderleri ve direnişçilerini kapsar. Şeyh Ahmed Yasin, Hamas’ın kurucusu olarak silahlı mücadeleye desteğiyle tanınmış ve 2004’te İsrail tarafından hedef alınarak öldürülmüştür (Venhar Haber, 2021). ”Mühendis” olarak tanınan Yahya Ayyaş, intihar saldırılarında kullanılan bombaların tasarımlarını yapmış ve 1996’da uğradığı suikastte yaşamını yitirmiştir (İLKHA, 2025). Hamas’ın liderlerinden Abdel Aziz al-Rantisi, silahlı direnişi desteklemiş ve 2004 yılında İsrail’in düzenlediği hava saldırısında hayatını kaybetmiştir. Hamas’ın askeri kanadının kurucularından Mahmoud al-Mabhouh, İsrail’e karşı birçok operasyon düzenlemiş ve 2010’da Dubai’de suikasta uğramıştır (Aljazeera, 2010).Üçüncü grup, Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) ve Filistin Demokratik Halk Kurtuluş Cephesi (FHKC) tarafından organize edilen eylemlere katılanları kapsamaktadır. Khalil al-Wazir (Ebu Cihad), FKÖ’nün kurucularından ve El-Fetih’in askeri kanadının lideri olarak İsrail’e karşı birçok eylem planlamış ve 1988’de Tunus’ta suikasta uğramıştır (Bulut, 2020). FHKC’nin Genel Sekreteri Abu Ali Mustafa, İsrail’e karşı silahlı direnişi yönetmiş ve 2001’de İsrail tarafından hedef alınarak öldürülmüştür.Dördüncü grup, İslami Cihad Hareketinin yönlendirmesi ile gerçekleştirilen eylemleri içermektedir (Samidoun, 2022). İslami Cihad Hareketinin kurucusu Fethi Şikaki, İsrail’e karşı silahlı direnişi savunmuş ve 1995’te Malta’da suikasta uğramıştır (Ruhallahzad, 2020). Bu eylemcilerin her biri, kendi mücadelesi ve Filistin’in özgürlüğü için silahlı direnişe katkı sağlamıştır.İsrail’in Filistin’de uyguladığı etnik temizlik ve soykırım tarihine bakıldığında, Filistinlilerin her türlü barışçı yollara, hukuka ve uluslararası kamuoyunun desteğine başvurduğu görülür【7】. Ancak İşgal edilen vatanlarını her şekilde korumaya niyetli Filistinlilerin, İsrail şiddeti karşısında son çare olarak ve Abdullah Galib Bergusi’nin dediği gibi (Bergusi, 2015: 79) sadece yapılan zulme “karşılık” olarak fedai eylemlere başvurmak zorunda kaldığı söylenebilir.Okuma ÖnerileriBritannica (T.Y). Philosophy and Religion Religious Beliefs, Fedayee. Erişim Tarihi: 23.01.2025, https://www.britannica.com/topic/fedayee.Interactive Encyclopedia of the Palestine Question (T.Y). Battle of Al-Karama, 21 March 1968 A Triggering Moment For the Palestinian Resistance. Erişim Tarihi: 20.01.2025, https://www.palquest.org/en/overallchronology-grid?nid=165&synopses=.Kemiksiz, Neşe (2019). “Ürdün-Filistin İlişkilerine Tarihsel Bir Bakış”. The Turkish Yearbook of International Relations. Erişim Tarihi: 20.01.2025, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1642387.Kemiksiz, Neşe (T.Y). “Filistin Sorunu”. Anka Enstitüsü. Erişim Tarihi: 20.01.2025, https://ankaenstitusu.com/wp-content/uploads/2017/04/F%C4%B0L%C4%B0ST%C4%B0N-SORUNUyeni.pdf.SETA (2012). Filistin’de Siyasi Aktörler ve Partiler. Erişim Tarihi: 20.01.2025, https://file.setav.org/Files/Pdf/filistin%E2%80%99de-siyasi-aktorler-ve-partiler.pdf.