Fena

Arapça f-n-y(ف ن ي) kökünden türetilen ve "yok olma, zail olma, kararma" anlamlarını ihtiva eden fanā’ (فناء) sözcüğünden mülhemdir. Kelime, Aramice-Süryanice p-n-y köküne dayanan ve "gün dönümü, akşam" manasına gelen panəyā (פניא) sözcüğü ile ortak bir kökten beslenir. Bu köken birliği, kelimenin temelinde "yüzünü çevirme, arkasını dönme" (pənā) eyleminin yattığını gösterir. Semantik açıdan; ışığın yüzünü çevirip yerini karanlığa bırakması (akşam) durumu, Türkçede hem fiziksel bir yok oluşu hem de niteliksel bir bozulmayı ifade eden "kötü" anlamını karşılayacak şekilde genişlemiştir.

• Ontoloji ve Metafizik: Varlığın mutlak veya geçici olarak ortadan kalkması, maddesel formun çözülmesi ve "bekā" (kalıcılık) durumunun zıttı olan zamansal sonluluğu tanımlamak için kullanılır.
• Tasavvuf ve Ahlak Felsefesi: Bireyin hayvani nefsinden ve benlik duygusundan arınarak, kendi iradesini ilahi irade içerisinde eritmesi sürecini betimler (Örn: Fenâfillâh). Burada kavram, maddi dünyadan "yüz çevirme" ve manevi bir dönüşüm yaşama anlamıyla teknik bir terimdir.
• Etik ve Sosyal Bilimler: Toplumsal normlara, ahlaki standartlara veya estetik değerlere aykırı düşen davranış ve durumları niteler. Bir şeyin asli niteliğini kaybetmesi veya "zail olması" neticesinde ortaya çıkan olumsuz tabloyu "fenalık" bağlamında ifade eder.
• Edebiyat ve Retorik: Özellikle klasik metinlerde dünyanın geçiciliğini (fenâ-yı dünya) vurgulamak, hayatın sönümlenmeye mahkûm doğasını tasvir etmek amacıyla başvurulan temel kavramlardan biridir.