Ferhat Su Kanalı, Amasya kentinin su ihtiyacını karşılamak amacıyla Geç Helenistik - Erken Roma döneminde inşa edilmiş antik bir su iletim hattıdır. Kanal, kayaların oyulması, tünellerin açılması ve gerekli yerlerde duvarların örülmesi suretiyle oluşturulmuştur. Yeşilırmak Vadisi'nin güney yamacında yer alan bu yapı, antik mühendislik tekniklerinin özgün bir örneğini teşkil etmektedir.

Konum ve Güzergâh

Kanalın başlangıç noktası, Amasya Merkez Meşeli Çiftliği Köyü sınırları içerisinde yer alan Kırkgöz Mevkii’ndeki su kaynağıdır. Su hattı, buradan başlayarak Amasya Mehmet Paşa Mahallesi’ne kadar uzanmaktadır. Hattın güzergâhı, arazinin eğimine uygun olarak belirli bir terazi sistemine göre şekillendirilmiştir.

Antik kanalın günümüzde şehir yerleşimi içerisinde kalan bölümü 6 kilometre uzunluğundadır. Yapının en belirgin izlenebildiği kısım, Amasya kentinin batı yönündeki girişi olan Ferhatarası Mevkii’nde bulunmaktadır. Bu mevkide, Amasya-Tokat karayoluna paralel olarak uzanan yaklaşık 2 kilometrelik bir bölüm ile dağ yamacında kıvrımlar çizerek şehre doğru ilerleyen 675 metrelik kısım yer üstünde görülebilmektedir.

Mimari ve Teknik Özellikler

Ferhat Su Kanalı, sarp arazilerde ana kaya bloklarının oyulması, kaya engellerinin aşılamadığı noktalarda tünellerin açılması ve dere yataklarının geçildiği bölümlerde taş tonozların inşa edilmesi teknikleriyle yapılmıştır. Yapı, inşasında kullanılan malzeme ve teknikler açısından döneminin su mühendisliği özelliklerini yansıtmaktadır. Kanalın toplam uzunluğu yaklaşık 25 kilometre olup, kaynak noktası ile sonlandığı nokta arasındaki kot farkı 75 metredir. Bazı kaynaklarda ise kanalın uzunluğu 18 kilometre olarak ifade edilmiştir.

Tarihsel ve Kültürel Bağlam

Yapı, Ferhat Dağı eteklerinde bulunması nedeniyle halk arasında "Ferhat Su Kanalı" olarak adlandırılmıştır. Bu isimlendirme, yapıyı ünlü "Ferhat ile Şirin" halk hikâyesi ile ilişkilendirmiştir. Efsaneye göre, nakkaş Ferhat, Sultan Mehmene Banu’nun kız kardeşi Şirin’e âşık olmuştur. Sultan, kız kardeşini vermek istemediği için Ferhat’a Elma Dağı’nı delip şehre su getirmesi şartını koşmuştur.

Halk anlatısında Ferhat, dağları delerek kanalı tamamlamak üzereyken Sultan tarafından gönderilen yaşlı bir dadı aracılığıyla Şirin’in öldüğü yönünde asılsız bir haber almıştır. Bu haber üzerine Ferhat, elindeki külüngü havaya atarak başının üzerine düşmesine neden olmuş ve hayatını kaybetmiştir. Olayı öğrenen Şirin ise kayalıklardan yuvarlanarak can vermiştir. İki sevgilinin mezarının yan yana olduğuna ve her bahar mezarlarında iki gül bittiğine inanılmaktadır.

Koruma Çalışmaları

Ferhat Su Kanalı, koruma altına alınmış bir taşınmaz kültür varlığıdır. Kanalın Ferhatarası Mevkii’nde bulunan bölümünde, Amasya Valiliği, Amasya Müzesi Müdürlüğü ve Gazi Üniversitesi iş birliği ile "Ferhat Su Kanalı Koruma ve Çevre Düzenleme Projesi" yürütülmüştür. Bu proje kapsamında yapının belgelemesi, hasar tespiti, jeolojik etütleri ve kaya mekaniği analizleri gerçekleştirilmiştir.