Fesa Evrensev, Türkiye havacılık tarihinin en önemli isimlerinden biridir. Hem Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde yetişmiş bir asker hem de Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk sivil havacılık teşkilatının kurucusudur. Onun adı, yalnızca gökyüzüyle buluşan ilk Türk pilotu olmasıyla değil, aynı zamanda Türk Hava Yolları’nın ilk genel müdürü olarak da anılmaktadır. Bu yönüyle Fesa Evrensev, askeri ve sivil havacılık tarihinin köprü şahsiyetlerinden biri olarak kabul edilir.

Erken Yaşamı ve Askerî Eğitimi

1878 yılında İstanbul’da doğan Mehmet Fesa Bey, Osmanlı’nın modernleşme dönemine tanıklık eden bir aileden gelmektedir. Babası Mustafa Cami Bey, annesi Zeliha Münevver Hanım’dır. İlköğrenimini Galatasaray Lisesi'nde tamamladıktan sonra askerî eğitime yönelmiş ve 2 Mart 1897’de Mekteb-i Harbiye’ye girmiştir. 5 Şubat 1899’da Süvari Teğmeni rütbesiyle mezun olarak Osmanlı ordusuna katılmıştır.

1899-1908 yılları arasında 2. ve 6. Süvari Alaylarında kumandan yaverliği ve Süvari Dairesi'nde çeşitli görevler üstlenmiştir. 1908 yılında 1. Süvari Alayı 5. Bölük Kumandanlığı’na atanarak İstanbul’da görev yapmaya başlamıştır.

Uçağı Başında Fesa Evrensev. (Görsel, yapay zeka desteklidir).

Osmanlı’da Havacılığın Başlangıcı ve Pilotaj Eğitimi

20.yüzyılın başında dünya genelinde hız kazanan havacılık faaliyetleri Osmanlı Devleti’ni de etkilemiştir. 1910 yılında Fransa’da gerçekleşen Picardie Manevraları'na gözlemci olarak katılan Osmanlı subayları — aralarında Mustafa Kemal Bey (Atatürk) de vardır — uçakların savaş alanındaki etkilerini gözlemlemişlerdir. Aynı dönemde Trablusgarp Savaşı’nda İtalyanların uçak kullanması, Osmanlı’yı havacılığa yönlendirmiştir.

Harbiye Nazırı Mahmut Şevket Paşa’nın emriyle 1911 yılında iki subayın Avrupa’ya uçuş eğitimi için gönderilmesine karar verildi.

Yapılan sınavlar sonucunda Yüzbaşı Mehmet Fesa Bey ile Üsteğmen Yusuf Kenan Bey bu eğitime hak kazandı. Fesa Bey, Fransa’daki Bleriot Tayyare Fabrikası’na bağlı uçuş okulunda sekiz aylık zorlu bir eğitimden sonra, 21 Şubat 1912’de diplomayı alarak Fransa’dan 780 numaralı uçuş brövesi ve Türk Hava Kuvvetleri’nin 1 numaralı pilot brövesiyle mezun oldu. Böylece resmen “ilk Türk hava pilotu” unvanını aldı.

Fesa Evrensev’in Havacılık Hatıraları. (Görsel, yapay zeka desteklidir).

İlk Türk Uçuşu ve Tayyarecilik Faaliyetleri

1912 yılında yurda dönen Fesa Bey, Yeşilköy’de kurulan Tayyare Mektebi’nde görev aldı. 26 Nisan 1912’de, Deperdussin model bir tayyare ile Türk semalarında bir Türk tarafından gerçekleştirilen ilk uçuşu yaptı. Bu uçuş, günümüzde “Pilotlar Günü” olarak kutlanmaktadır. Aynı yıl Balkan Savaşları sırasında hava keşif görevlerinde bulunarak ordunun sevk ve idaresine katkı sundu.

I. Dünya Savaşı ve Esaret Yılları

I. Dünya Savaşı sırasında Kafkas Cephesi’ne sevk edilen Fesa Bey’in içinde bulunduğu gemi Ruslar tarafından batırıldı. Bu olay sonucu esir düşen Fesa Bey, altı yıl boyunca Sibirya'da tutsak kaldı. 1920 yılında Türkiye’ye dönebildi.

Millî Mücadele Dönemi ve Emekliliği

Esaret dönüşü Millî Mücadele’ye katılan Fesa Bey, özellikle Doğu Cephesi'nde önemli hizmetlerde bulundu. Cumhuriyet’in ilanından sonra binbaşı rütbesiyle emekli oldu ve kısa bir süre tercümanlık yaptı.

Fesa Evrensev Portresi. (Görsel, yapay zeka desteklidir).

Türk Hava Yolları Genel Müdürlüğü (1933-1939)

Türkiye Cumhuriyeti’nin sivil havacılık teşkilatını kurma sürecinde, 1933 yılında kurulan Devlet Hava Yolları İşletmesi’nin (bugünkü Türk Hava Yolları) ilk genel müdürü olarak atandı. Bu görevde altı yıl kalan Fesa Evrensev, kurumun ilk uçuş ağını kurdu ve sivil havacılığın temellerini attı.

Vefatı ve Mirası

1951 yılında İstanbul’da vefat eden Fesa Evrensev’in adı, Türkiye’de birçok kurumda, okulda ve caddede yaşatılmaktadır. Onun öncülüğünde gerçekleştirilen ilk Türk uçuşu, yalnızca bir teknik başarı değil; aynı zamanda modernleşme çabalarının sembolüdür.