FIFA Irkçılıkla Mücadele Protokolü

FIFA Irkçılıkla Mücadele Protokolü, Uluslararası Futbol Federasyonları Birliği (FIFA) tarafından futbol müsabakalarında yaşanan ırkçı taciz olaylarına karşı geliştirilmiş kurallar bütününü ve uygulama mekanizmasını ifade etmektedir. Protokol, 17 Mayıs 2024 tarihinde Tayland'ın başkenti Bangkok'ta düzenlenen 74. FIFA Kongresi'nde FIFA'ya bağlı 211 üye federasyonun oybirliğiyle onaylanmıştır. Protokolün temel unsurları, "Irkçılığa Karşı Küresel Duruş" (Global Stand Against Racism) adlı geniş kapsamlı girişim çerçevesinde belirlenmiş; bu girişim beş temel eylem alanını kapsamaktadır. Protokolün saha içi uygulamasının merkezinde, oyuncuların, teknik direktörlerin ve hakemlerin ırkçı tacizi bildirmek için kullandığı "Irkçılığa Hayır" (No Racism) jesti ile bu jestin tetiklediği üç aşamalı prosedür (Three-Step Procedure) yer almaktadır.

Protokolün resmî onayı, 74. FIFA Kongresi'nde 17 Mayıs 2024 tarihinde gerçekleşmiştir. FIFA'ya bağlı 211 üye federasyonun tamamı, ırkçılığa karşı sıfır tolerans yaklaşımını benimseyen bu düzenlemeyi oybirliğiyle desteklemiştir. Küresel çapraz kol jestinin ve buna bağlı üç aşamalı prosedürün futbol protokolünün bir parçası hâline gelmesi bu onayla birlikte resmiyet kazanmıştır.

^{Küresel çapraz kol jesti (}Cal South Soccer⁾

Protokolün saha uygulamasına ilk kez FIFA Kadınlar U-20 Dünya Kupası Kolombiya 2024 turnuvasında geçilmiştir. FIFA tarafından yapılan açıklamada, küresel çapraz kol jestinin bu turnuvada devreye alınacağı ve mevcut üç aşamalı prosedürün bir parçası olarak uygulanacağı belirtilmiştir.

Irkçılığa Karşı Küresel Duruş, FIFA ile 211 üye federasyonunun ırkçılığın tüm biçimlerine karşı sıfır tolerans yaklaşımıyla yürüttüğü ortak bir girişimdir. Girişim, 74. FIFA Kongresi'nde onaylanmış olup beş temel eylem alanına odaklanmaktadır. Bu eylem alanları sırasıyla şunlardır: Kurallar ve yaptırımlar, saha içi eylem, cezai kovuşturma, eğitim ve Oyuncuların Sesi Paneli.

Bu eylem alanı çerçevesinde, ırkçılığın 211 FIFA üye federasyonunun tamamının disiplin yönetmeliklerinde zorunlu olarak yer alan, kendine özgü ve ağır yaptırımlara tabi ayrı bir suç olarak tanımlanması taahhüt edilmiştir. Bu taahhüt doğrultusunda, ırkçılıkla mücadeleyi güçlendiren FIFA Disiplin Kurallarının yeni bir baskısı yayımlanmış ve tüm FIFA turnuvalarında sıkı ayrımcılık karşıtı önlemler uygulamaya konulmuştur.

Bu eylem alanı kapsamında, ırkçılık vakalarında maçların durdurulacağı, askıya alınacağı ve iptal edileceği; oyuncuların ırkçı olayları iletmesi ve hakemlerin üç aşamalı prosedürün uygulamaya konulduğunu bildirmesi için küresel standart bir jestin getirileceği ve bu jestin 211 FIFA üye federasyonunun tamamında zorunlu kılınacağı taahhüt edilmiştir. Bu doğrultuda Irkçılığa Hayır jesti tanıtılmış, üç aşamalı prosedür uygulamaya konulmuş, jestin ve prosedürün uygulanmasına yönelik eğitim ve araçlar geliştirilmiş, seyirci bildirimi ve izleme mekanizmaları oluşturulmuştur.

Bu eylem alanında, ırkçılığın dünyanın her ülkesinde cezai bir suç olarak tanınması yönünde çaba gösterileceği, bunun zaten suç olarak tanımlandığı ülkelerde ise hak ettiği ciddiyette kovuşturma yapılması için baskı oluşturulacağı taahhüt edilmiştir. Bu çerçevede FIFA Sosyal Medya Koruma Servisi tarafından tespit edilen 100'den fazla kanıt paketi ileri kovuşturma için paylaşılmış, futbolda ırkçılığa karşı cezai suçlamaların teşvik edilmesine yönelik çalışmalar yürütülmüştür.

Bu eylem alanı çerçevesinde, hiçbir çocuğun ırkçı doğmadığı ilkesinden hareketle, okullar ve hükûmetlerle birlikte ırkçılıktan arınmış bir gelecek sağlamak amacıyla eğitim girişimlerinin geliştirileceği ve teşvik edileceği taahhüt edilmiştir. Bu doğrultuda her FIFA turnuvasında Irkçılığa Hayır kampanyasının görünürlüğü ve eğitim faaliyetleri sağlanmış, Ayrımcılığa Hayır dersleri taban futbol programlarına dâhil edilmiş, oyuncu öncülüğünde savunuculuk faaliyetleri yürütülmüş, FIFA Çeşitlilik ve Ayrımcılıkla Mücadele İyi Uygulamalar Rehberi ile FIFA İnsan Hakları ve Ayrımcılıkla Mücadele Departmanı ve FIFA Vakfı Toplum Programı oluşturulmuştur.

Bu eylem alanı kapsamında, dünya genelinde bu eylemlerin uygulanmasını izleyecek ve bu konuda tavsiyelerde bulunacak eski oyunculardan oluşan yeni bir Oyuncuların Irkçılıkla Mücadele Paneli'nin kurulacağı taahhüt edilmiştir. Bu taahhüt doğrultusunda Oyuncuların Sesi Paneli faaliyete geçirilmiştir. Panel, altı konfederasyonun tamamından ve farklı etnik kökenlerden gelen, kadın ve erkek 16 eski oyuncudan oluşmaktadır.

Irkçılığa Hayır jesti, 74. FIFA Kongresi'nde 17 Mayıs 2024 tarihinde onaylanmasının ardından FIFA turnuvalarında futbol protokolünün bir parçası hâline gelmiştir. Jest, oyuncuları, takım yetkililerini ve hakemleri ırkçılığa karşı tavır almaları için güçlendirmek amacıyla tasarlanmıştır. Jestin uygulanışında oyuncular, ellerini bileklerinden çaprazlayarak hakeme doğrudan ırkçı tacize maruz kaldıklarını bildirmekte ve bu bildirim hakemi üç aşamalı prosedürü başlatmaya yöneltmektedir.

Jestin tetiklenmesi üç farklı aktör aracılığıyla gerçekleşebilmektedir:

• Hakem: Tacizi doğrudan gözlemleyen veya bu yönde bir bildirim alan hakem, olayı işaret etmek için Irkçılığa Hayır jestini kullanmaktadır. Maçın durdurulup durdurulmayacağına hakem karar vermektedir.
• Oyuncu: Tacize hedef olan oyuncu, olayı hakeme, takım kaptanına veya takım yetkilisine bildirmek için Irkçılığa Hayır jestini kullanmaktadır. Maçın durdurulup durdurulmayacağına yine hakem karar vermektedir.
• Müsabaka Görevlisi: Tacizi gözlemleyen veya bu yönde bir bildirim alan müsabaka görevlisi, maçın durdurulması gerektiğini hakeme iletmektedir. Bu durumda da maçın durdurulup durdurulmayacağına hakem karar vermektedir.

Seyirciler kaynaklı ırkçı taciz vakalarında ise hakem, Üç Aşamalı Prosedürü başlatmak amacıyla Irkçılığa Hayır jestini kullanmaktadır.

Irkçılığa Hayır jestinin hakem tarafından kabul edilmesinin ardından, hakemin takdirine bağlı olarak üç aşamalı bir prosedür devreye girmektedir. Prosedürün aşamaları sırasıyla şu şekildedir:

Prosedürün ilk aşamasında maç durdurulmaktadır. Stadyumda yapılan bir anons ile maçın durdurulma gerekçesi tüm taraflara bildirilmekte ve olayın son bulmaması hâlinde maçın askıya alınacağı duyurulmaktadır.

Maçın yeniden başlamasının ardından olayın devam etmesi hâlinde hakem maçı askıya almakta ve her iki takımı da soyunma odalarına yönlendirmektedir. Stadyumda yapılan bir başka anons ile maçın durdurulma gerekçesi yeniden bildirilmekte ve olayın son bulmaması hâlinde maçın iptal edileceği duyurulmaktadır.

Maçın yeniden başlamasının ardından olayın hâlâ devam etmesi hâlinde hakem maçı iptal etmektedir. Bu aşamaya yalnızca ilgili yetkililer ve uzmanlarla istişare edildikten sonra ve iptalin güvenli olduğu değerlendirildiğinde geçilmektedir.

Ayrımcılığa Hayır, futbol dünyasını her türlü ayrımcılıktan arındırmayı amaçlayan bir farkındalık, eylem ve eğitim kampanyasıdır. Kampanya kapsamında ayrımcılığın milyonlarca insanı her gün etkilediği, ilerleme ve fırsatları engellediği, fiziksel ve zihinsel sağlığa zarar verdiği, insan yeteneğini israf ettiği ve toplumsal gerilimler ile eşitsizlikleri derinleştirdiği belirtilmektedir. Kampanya, FIFA turnuvaları ve etkinliklerinde izleyicilere güçlü ve açık mesajlar iletmeyi hedeflemektedir.

Ayrımcılığa Hayır kampanyası ilk olarak 2022 FIFA Dünya Kupası Katar turnuvasında başlatılmıştır. Kampanya kapsamında stadyum dev ekranlarında ve saha kenarındaki reklam panolarında güçlü ve açık mesajlar gösterilmiştir. FIFA, bu kampanya çerçevesinde ayrımcılığa karşı mücadeleye öncülük etmek amacıyla BM İnsan Hakları ile iş birliği yapmaktadır.

FIFA Sosyal Medya Koruma Servisi, 2022 FIFA Dünya Kupası Katar turnuvasında hayata geçirilmiştir. Servis, oyuncuları, takımları, görevlileri ve taraftarları çevrim içi tacizden korumakta ve sosyal medya hesaplarını nefret söyleminden arındırarak bu kişilerin FIFA etkinliklerindeki rollerine odaklanabilmelerini sağlamaktadır. Servis tarafından toplanan kanıt paketleri, ırkçılık vakalarının ileri kovuşturulması amacıyla ilgili mercilerle paylaşılmaktadır.