Galacoş

Galacoş; Bayburt yöresel mutfağına özgü, yeşil mercimek (Lens culinaris), kıyma, soğan, süzme yoğurt, tereyağı ve bayat ekmek bileşenlerinin bir araya getirilmesiyle hazırlanan geleneksel bir tencere yemeğidir. Gastronomi terminolojisinde, bitkisel ve hayvansal protein kaynakları ile tahıl grubunu tek bir sunumda birleştiren kompozit bir gıda ürünü olarak tanımlanmaktadır. Yemeğin temel karakteristiği, evlerde kalan bayat ekmeklerin değerlendirilmesi esasına dayanması ve özellikle kış aylarında tüketilen yüksek enerjili bir besin kaynağı olmasıdır.

Kültürel Bağlam ve Literatürdeki Yeri

Coğrafi İşaretli Ürünler ve Yöresel Tatlar statüsündeki galacoş, bölgenin kültürel mirasının önemli bir parçasıdır. Bayburt mutfağının şekillenmesinde coğrafi koşullar ve iklim belirleyici olmuştur. Sert geçen kış şartları, bölge halkını enerji değeri yüksek ve vücut direncini artıran gıdalara yönlendirmiştir. Galacoş, içeriğindeki baklagil ve et kombinasyonuyla bu beslenme ihtiyacını karşılayan temel yemeklerden biridir. Ayrıca yemek, bayat ekmeklerin israf edilmeden tüketilmesini sağlaması bakımından sürdürülebilir mutfak kültürünün ve ev ekonomisi yönetiminin geleneksel bir örneğidir.

Besin Değeri ve Biyoaktif Bileşenler

Galacoş, makro ve mikro besin öğeleri bakımından zengin bir profile sahiptir. Protein, karbonhidrat ve yağ dengesi açısından besleyici bir öğün niteliği taşımaktadır.

Yeşil Mercimek ve Besin Profili: Yemeğin ana bileşeni olan yeşil mercimek, besleyici değeri yüksek bir baklagildir. Yeşil mercimek; 100 gramında yüksek oranda bitkisel protein, diyet lifi, potasyum, fosfor ve folat barındırmaktadır.

Protein Kalitesi: Galacoş tarifinde bitkisel protein kaynağı olan mercimeğin, hayvansal protein kaynakları olan kıyma ve yoğurt ile birlikte kullanılması, yemeğin biyolojik yararlılığını ve protein kalitesini artırmaktadır. Tereyağı ilavesi ise yemeğin enerji yoğunluğunu yükseltmektedir.

Malzemeler

Galacoşun yapımı belirli aşamalar ve malzeme oranları gerektirmektedir

Baklagil: 250 - 300 gram yeşil mercimek.

Et Ürünü: 250 gram kıyma (dana veya kuzu eti).

Tahıl: 1 adet bayat ekmek (yerel pide veya somun).

Süt Ürünü: 3 su bardağı süzme yoğurt.

Sebzeler: 1 adet büyük boy kuru soğan, 2-3 diş sarımsak.

Yağlar: 2-3 yemek kaşığı tereyağı ve sıvı yağ.

Çeşniler: 1 yemek kaşığı domates veya biber salçası, tuz, karabiber, pul biber.

Hazırlama ve Pişirme Süreci

Üretim süreci; ön hazırlık, harcın pişirilmesi ve servis katmanlarının oluşturulması şeklinde üç aşamada gerçekleştirilir.

Baklagil Hazırlığı: Yeşil mercimekler ayıklanıp yıkandıktan sonra haşlanır. Mercimeklerin diriliğini kaybetmemesi ancak tam pişmiş olması gerekmektedir. Haşlama suyu süzülür.

Etli Harcın Hazırlanışı: İnce doğranmış soğanlar sıvı yağda pembeleşinceye kadar kavrulur. Kıyma ilave edilerek suyunu çekene kadar pişirme işlemine devam edilir. Karışıma salça, tuz ve baharatlar eklendikten sonra haşlanmış mercimekler tencereye dahil edilir. Tüm malzemeler özleşene kadar kısık ateşte pişirilir.

Yoğurt Sosu: Süzme yoğurt, ezilmiş sarımsak ve az miktarda su (tercihen mercimek haşlama suyu) ile karıştırılarak akışkan ve kremsi bir kıvama getirilir. Sos hafifçe ılıştırılır.

Servis Sunumu: Servis tabağının zeminine küp şeklinde doğranmış bayat ekmekler yerleştirilir. Ekmeklerin üzerine hazırlanan sarımsaklı yoğurt sosu dökülerek ekmeklerin yumuşaması sağlanır. Yoğurt katmanının üzerine mercimekli ve kıymalı harç yayılır. Son aşamada, eritilmiş kızgın tereyağı ve pul biber karışımı yemeğin üzerinde gezdirilir. Yemek sıcak olarak servis edilir.