Galler

Galler (Galce: Cymru), Britanya adasının batısında yer alan ve Birleşik Krallık’ı oluşturan dört ülkeden biridir. Kuzey ve batıda İrlanda Denizi, güneyde Bristol Kanalı, güneybatıda Kelt Denizi ve doğuda İngiltere ile çevrilidir. Ülke, 21.218 kilometrekarelik bir yüzölçümüne sahiptir.^【1】 Başkenti Cardiff'tir. Kelt kökenlerine dayanan bölge, 1284 yılındaki ilhakın ardından 16. yüzyıldaki Birlik Yasaları ile İngiltere Krallığı’nın idari ve hukuki yapısına dahil edilmiş; 1999 yılında yürürlüğe giren yetki devri (devolution) süreciyle kendi parlamentosu (Senedd Cymru) ve özerk hükûmet yapısına kavuşmuştur.

Ülkenin yaklaşık 3,1 milyonluk nüfusu ağırlıklı olarak güneydeki kıyı havzasında yoğunlaşmıştır. Galler'de İngilizcenin yanı sıra Kelt dilleri grubuna mensup Galce (Cymraeg) resmî statüye sahiptir ve kamusal yaşamda korunmaktadır. 19. yüzyılda kömür madenciliği, arduvaz işletmeciliği ve metalurjiye dayalı ağır sanayi ekseninde şekillenen iktisadi yapı; 20. yüzyılın son çeyreğindeki yeni yapılanmanın ardından hizmetler, ileri imalat, kamu yönetimi ve turizm ağırlıklı bir ekonomik modele dönüşmüştür.

Galler'in İngilizce adı "Wales", Büyük Britanya’ya yerleşen Cermen kökenli Anglo-Saksonların yerli Kelt ve Kelt-Roma nüfusunu adlandırmak için kullandığı, "yabancı" veya "Romalılaşmış yabancı" anlamına gelen Wealh kelimesinden türemiştir.^【2】 Dış kaynaklı bu isimlendirme, Anglo-Sakson genişlemesi karşısında adanın batısına çekilen yerli Britonları tanımlamak amacıyla kullanılmıştır.^【3】 Galler halkının kendi ülkesi için kullandığı "Cymru" ismi ise Kelt dillerinin Britonik kolundaki combrogos sözcüğüne dayanır. Bu sözcük "yurttaş" veya "aynı toprağı paylaşan kişi" anlamına gelir. Cymru kavramı, Anglo-Sakson ve ardından gelen Norman akınlarına karşı yerli halk arasındaki toplumsal ve siyasi dayanışmayı ifade eden otokton (yerel) bir terim olarak gelişmiştir.^【4】

Galler, Pleistosen dönemindeki son buzul çağının aşındırma süreçleriyle biçimlenmiş engebeli ve dağlık bir topoğrafyaya sahiptir.^【5】 Ülke fiziki ve jeolojik açıdan üç ana dağlık bölgeye ayrılır: Kuzeyde Eryri (Snowdonia), orta kesimde Cambrian Dağları ve güneyde Bannau Brycheiniog (Brecon Beacons).

^{Snowdon Dağı (}Public Domain Pictures⁾

Kuzey Galler’deki Eryri Milli Parkı, deniz seviyesinden 1.085 metre yükseklikteki Galler’in en yüksek noktası Yr Wyddfa’yı (Snowdon) kapsar.^【6】 Eryri bölgesi, Prekambriyen’den Devoniyen’e uzanan süreçte tektonik hareketler, denizaltı volkanizması ve buzul aşındırmasıyla bugünkü yapısını kazanmıştır.^【7】 Ordovisyen dönemindeki volkanik faaliyetlerin oluşturduğu sert magmatik kayaçlar aşınmaya karşı direnç göstererek dik zirvelerin korunmasını sağlamıştır. Devoniyen dönemindeki Kaledonyen orojenezi sırasındaki sıkışma ve yüksek basınç ise bölgedeki arduvaz (kayrak taşı) yataklarını meydana getirmiştir.^【8】

Orta Galler’i kaplayan Cambrian Dağları; nüfus yoğunluğunun düşük olduğu, otlaklar ve nehir vadileriyle kaplı bir plato niteliğindedir. Britanya’nın başlıca su yollarından Wye ve Severn nehirleri kaynağını bu dağlık kütleden alır.^【9】 Güneydeki Bannau Brycheiniog Milli Parkı ise kumtaşı ve kireçtaşı tabakalarından oluşan, buzul aşındırmasıyla şekillenmiş düz tepeli zirveleri barındırır. Ülke genelinde Atlantik Okyanusu kökenli hava kütlelerinin etkisiyle her mevsim yağışlı ve ılıman bir okyanusal iklim görülür. Jeolojik yapının sağladığı mineral zenginliği sonucu Galler, tarih boyunca kömür, demir, bakır, arduvaz, kurşun ve altın madenciliğinin yapıldığı önemli merkezlerden biri olmuştur.^【10】

Roma varlığından öncesinde bugün Galler olarak adlandırılan coğrafya, bağımsız Kelt kabilelerinin egemenliği altındaydı.^【11】 Dönemin yerel halkına ait yazılı belgelerin bulunmaması nedeniyle, dönemin sosyal, ekonomik ve siyasi yapısı ağırlıklı olarak arkeolojik veriler üzerinden analiz edilmektedir.^【12】 Demir Çağı Britanyası'ndaki yerleşim dokusunda dairesel planlı yapılar öne çıkmaktaydı. Kırsal topluluklar, temel geçim kaynaklarını tarım ve hayvancılık üzerine kurmuş; bazı bölgelerde ise kabileler arası ticarete ve artı üretime olanak sağlayan yapılar geliştirmiştir.

Roma İmparatorluğu'nun MS 43 yılında İmparator Claudius döneminde başlattığı Britanya seferi, beş yıl içinde batıya ilerleyerek MS 48 civarında bugünkü Galler sınırlarına ulaştı.^【13】 O dönemde bağımsız bir siyasi birlik bulunmayan Galler coğrafyasında en az beş yerli kabile yaşamaktaydı: Kuzeydoğuda Deceangli, kuzeybatıda Ordovices, güneybatıda Demetae, güneydoğuda Silures ve doğu sınır hattında Cornovii.^【14】 Roma ordusunun Britanya'nın düzlük bölgelerindeki hızlı ilerleyişi, Galler'in engebeli dağlık topoğrafyası ve yerel kabilelerin savunma taktikleri nedeniyle kesintiye uğradı; bölgenin denetim altına alınması otuz yılı aşan bir askerî mücadeleyi zorunlu kıldı.^【15】

^{Roma İmparatoru Claudius (}World History Encyclopedia⁾

Roma ordusu Galler sınırlarına yönelik ilk ciddi saldırısını MS 48'de Vali Publius Ostorius Scapula komutasında kuzeydoğu Galler'e doğru başlattı. Ancak kuzeydeki Brigantes kabilesinin ayaklanması üzerine Roma birlikleri bu seferi tamamlayamadan geri çekilmek zorunda kaldı. Sınır güvenliğini sağlamak ve güneybatıdaki yerel direnişi denetim altına almak amacıyla Romalılar, Gloucester (Glevum) yakınlarında bir lejyon üssü kurdu.^【16】

Bölgedeki yerel direniş, güneydoğu Britanya'daki yenilginin ardından savaşçılarıyla birlikte batıya kaçan Catuvellauni kökenli lider Caratacus (Gal folklorunda Caradoc) etrafında toplandı.^【17】 Güneydoğu Galler'deki Silures ve kuzeydeki Ordovices kabilelerinin başına geçen Caratacus, Roma kuvvetlerine karşı yıpratıcı bir vur-kaç mücadelesi yürüttü.^【18】 MS 50/51 yılında Caer Caradoc Muharebesi'nde mağlup olan Caratacus, sığındığı Brigantes kraliçesi Cartimandua tarafından zincire vurularak Romalılara teslim edildi. Esir olarak Roma'ya götürülen Caratacus, İmparator Claudius'un huzurunda sergilediği tutumun ardından imparator tarafından affedilerek ailesiyle birlikte sürgünde serbest bırakıldı. Caratacus'un esaretine rağmen kabile direnişi sürdü; Silures kabilesi kısa süre sonra bölgedeki bir Roma lejyonunu yenilgiye uğrattı.^【19】

Roma yönetimi, Britanya genelindeki direnişi kırmak amacıyla Keltlerin dinî merkezi ve Druidlerin sığınağı konumundaki Anglesey (Mona) adasını hedef aldı. MS 60/61 yıllarında Vali Suetonius Paulinus komutasındaki Roma birlikleri Menai Boğazı'nı aşarak adaya taarruz etti ve Druidlerin kutsal kabul edilen meşe koruluklarını tahrip etti.^【20】 Ancak güneydoğu Britanya'da Kraliçe Boudicca önderliğinde büyük bir ayaklanmanın patlak vermesi üzerine ordu Anglesey'den geri çekilmek zorunda kaldı ve Galler'deki seferler bir kez daha durdu.

Boudicca İsyanı'nın bastırılmasından sonra Roma birlikleri Galler'e yönelik harekatları yeniden başlattı. MS 70'li yıllarda Vali Julius Frontinus, kurduğu askerî üslerle Silures kabilesini denetim altına aldı.^【21】 Ardından göreve gelen Vali Julius Agricola, Ordovices kabilesini mağlup ederek Anglesey adasını yeniden ele geçirdi ve 70'li yılların sonunda Galler topraklarını Roma idaresine bağladı. Roma yönetimi ilhakın ardından Galler'i askerî bir bölge olarak yapılandırarak Caerleon (Isca Silurum) başta olmak üzere çok sayıda kale ve bunları birbirine bağlayan yollar inşa etti.

Orta Çağ boyunca bağımsız prenslikler ve krallıklar hâlinde varlığını sürdüren Galler toprakları, 11. yüzyıldaki kısa süreli birleşme evresi dışında tek bir siyasi merkez altında toplanmadı.^【22】 1039 yılında Kuzey Galler tahtına çıkan Gruffudd ap Llywelyn, izlediği yayılmacı siyasetle güneybatı prensliklerini denetim altına aldı ve sınır boylarında Anglosakson Mercia Krallığı'na karşı üstünlük sağladı.^【23】 1055 yılında, sürgündeki Mercia Kontu Ælfgar ile ittifak kurarak güneydoğudaki bağımsız Glamorgan yöneticisi Gruffudd ap Rhydderch'i mağlup edip öldürdü; böylece bugünkü Galler sınırlarının tamamını tek bir idare altında birleştiren tek Galler kralı oldu.^【24】 İttifak güçlerinin Hereford'u ele geçirmesinin ardından İngiltere Kralı Günah Çıkartıcı Edward, Gruffudd'un sınır boylarındaki hâkimiyetini tanıdı. Ancak 1062 yılı sonunda müttefiki Kont Ælfgar'ın ölmesi üzerine güç dengesi bozuldu. Harold Godwinson'ın başlattığı saldırılar neticesinde Gruffudd ap Llywelyn 1063 yılında öldürüldü ve Galler yeniden parçalı yerel hanedanların idaresine döndü.^【25】

1066 Norman Fethi'ni izleyen iki yüzyıl boyunca Galler, hem İngiliz tacının hem de sınır boylarında özerk kaleler kuran feodal lordların saldırılarına maruz kaldı. Parçalanmış prenslikler arasında kuzeydeki Gwynedd Prensliği zamanla güç odağı hâline geldi. 1267 Montgomery Antlaşması ile İngiltere Kralı III. Henry, Gwynedd Prensi Llywelyn ap Gruffudd'u resmen "Galler Prensi" unvanıyla tanıdı ve bu unvanı taşıyan ilk yerel hükûmdar olarak onu feodal bir bağlılık bağıyla İngiliz tacına bağladı.^【26】

^{I. Edward (}World History Encyclopedia⁾

^{Caernarfon Kalesi, Galler (}World History Encyclopedia⁾

Ancak Llywelyn ve tahta geçen I. Edward'ın arasının zamanla kötüleşmesiyle, bağlılık andı içmeyi reddeden Llywelyn ile İngiltere arasında yeniden çatışmalar patlak verdi. 1282'de Llywelyn bir pusuda öldürüldü; ertesi yıl bağımsızlığı sürdürmeye çalışan halefi ve kardeşi Dafydd ap Gruffudd yakalanarak idam edildi.

I. Edward, 1282–1283 yıllarındaki askeri seferlerle bağımsız Galler topraklarının ilhakını tamamladı. Caernarfon, Conwy ve Beaumaris kalelerinden oluşan bir savunma hattı ile yerli Galli nüfusun yerleşimine kısıtlama getirilen sömürge kasabaları kurdu. Yerel dilin kullanımına müdahale edilmezken, Galliler yeni vergilere tabi tutuldu ve çeşitli yasal haklardan mahrum bırakılarak, bölge İngiliz idaresine bağlandı.^【27】

Dafydd ap Gruffudd'un 1283'teki idamıyla bağımsız yerel hanedanların son bulmasının ardından Kral I. Edward, 1284 yılında parlamento onayına dayanmayan bir krallık fermanı niteliğindeki Rhuddlan Tüzüğü'nü (Statuta Valliae) yayımladı.^【28】 Tüzükle İngiliz idari yapısı esas alınarak Anglesey, Caernarfon, Merioneth, Flint, Carmarthen ve Cardiganshire olmak üzere altı şeriflik (sheriffdom) kuruldu. Ceza yargılamasında İngiliz ortak hukuku yürürlüğe konarak davalar Snowdon Adalet Yargıcı'nın denetimine bağlandı.^【29】 Hukuki uyuşmazlıklarda ve özellikle toprakların erkek mirasçılar arasında paylaştırılmasını öngören mülkiyet meselelerinde ise yerel Galler örf ve adetlerinin uygulanmasına izin verildi. Bu idari düzenlemeyi, 1301 yılında I. Edward'ın oğluna Galler Prensi unvanını vermesi izledi.

14. yüzyılın sonlarına gelindiğinde Galler, I. Edward döneminde kurulan kale garnizonları, İngiliz idarecilerin koyduğu ağır vergiler ve yerli nüfusu üst düzey görevlerden meneden kısıtlamalar altında bir yüzyılı geride bıraktı.^【30】 1399 yılında II. Richard'ın tahttan indirilmesi ve Henry Bolingbroke'un IV. Henry unvanıyla tahtı ele geçirmesi, İngiltere genelinde bir siyasi otorite krizine yol açtı. Bu istikrarsızlıktan yararlanan Galliler, merkezi bir koordinasyon bulunmaksızın doğrudan bölgedeki İngiliz varlığına yönelik saldırılar başlattı.^【31】

Bu kargaşa ortamında, Powys ve Deheubarth hanedanlarının soyundan gelen, Londra'daki Inns of Court bünyesinde hukuk tahsili görmüş ve İskoçya sınırında İngiliz ordusunda görev yapmış olan toprak sahibi Owain Glyndŵr öne çıktı.^【32】 Komşusu Ruthin Lordu Reginald Grey ile yaşadığı toprak anlaşmazlığında saraydan ve parlamentodan netice alamayan Glyndŵr, 16 Eylül 1400 tarihinde Glyndyfrdwy'de destekçileri tarafından Galler Prensi ilan edildi.^【33】 İngiliz ordusundan ayrılan Galli okçuların, üniversite öğrencilerinin ve kırsal nüfusun katılımıyla genişleyen isyan; Ruthin, Denbigh ve Flint gibi yerleşimlere yönelik baskınlarla kısa sürede kuzey ve orta Galler'e yayıldı.^【34】

^{Owen Glendower'ın Mührü (}Store norske leksikon⁾

Glyndŵr, coğrafi araziyi kullanarak pusu ve ani baskın taktiklerine dayalı bir hat izledi; 1402'deki Bryn Glas Muharebesi'nde İngiliz komutan Sir Edmund Mortimer'ı esir alıp kızıyla evlendirerek siyasi bir ittifak kurdu.^【35】 1404 yılında Machynlleth'te bağımsız bir Galler parlamentosu toplayan Glyndŵr, müstakil bir Galler Kilisesi ve üniversiteler kurma yönündeki tasarılarını ilan ederek egemen bir idari düzen hedefledi. Ancak IV. Henry'nin isyancıları destekleyen Fransız sarayı içindeki hizipleri diplomatik hamlelerle bölmesi ve 1406'da Burgonyalılarla ittifak kurması, dış desteğin kesilmesine neden oldu.^【36】 Harlech Kalesi'nin 1409'da düşmesi ve İngiliz ordusunun uyguladığı yıkım taktikleri neticesinde isyan, yerel gerilla çatışmalarına geriledi.

1412 yılından sonra organize askeri gücünü kaybeden Glyndŵr, yakalanmadan ya da teslim olmadan kayıtlardan çekildi; yerine geçen V. Henry'nin af tekliflerini reddeden hareket, 1421 dolaylarında tamamen dağıldı.^【37】 On yılı aşkın süren çatışmalar kasabalarda geniş çaplı yıkıma, ekonomik ablukaya ve ticari gerilemeye yol açtı; İngiliz idaresinin yürürlüğe koyduğu cezalandırıcı düzenlemeler Gallilerin siyasi ve toplumsal haklarını uzun süre sınırlandırdı.^【38】

Tudor Hanedanı’nın kökeni, Gwynedd prenslerinin hizmetinde görev yapan ve diplomatik aracılık yürüten Ednyfed Fychan’a kadar uzanır.^【39】 Aile, 15. yüzyılda Owain ap Maredudd ap Tudur’un (Owen Tudor) Fransa Kralı VI. Charles’ın kızı ve Kral V. Henry’nin dul eşi Valois’lı Catherine ile yaptığı evlilik sayesinde İngiliz saray çevresine girdi. Bu evlilikten doğan Edmund Tudor’un III. Edward soyundan gelen Margaret Beaufort ile evlenmesi, oğulları Henry Tudor’a İngiltere tahtı üzerinde hak iddia etme zemini sağladı.^【40】

^{VIII. Henry (}World History Encyclopedia⁾

Güller Savaşı sırasında Galler Prensliği Lancaster taraftarlarının, Galler Sınır Boyu (March) lordlukları ise York hanedanının dayanağı oldu.^【41】 1485 yılında Bosworth Field Muharebesi’ni kazanan Henry Tudor, VII. Henry adıyla tahta çıktı. İngiltere’nin Roma Katolik Kilisesi’nden ayrılmasıyla birlikte merkezi otoriteyi güçlendirmeyi amaçlayan VIII. Henry, 1536 ve 1543 tarihli kanunlarla (tarihyazımında genel olarak Act of Union / Birlik Yasası olarak anılır) Galler’in idari yapısını yeniden düzenledi.^【42】 1536 tarihli yasa ile Sınır Boyu’ndaki özerk lordluklar kaldırılarak bölge yedi yeni kontluğa bölündü ve prenslik ile sınır boyu arasındaki ayrım sona erdirildi.^【43】

Galler’in tamamında İngiliz hukuku yürürlüğe kondu, yerel yönetime barış yargıçları atandı ve Galler’e İngiltere Parlamentosu’nda temsil hakkı tanındı. 1543 tarihli tamamlayıcı yasayla dört bölgeye ayrılan Büyük Duruşmalar Mahkemesi (Court of Great Session) ile Ludlow’daki konsey yasal bir zemine oturtuldu ve parlamentodaki temsilci sayısı 27’ye çıkarıldı.^【44】

1536 yasası mahkeme ve resmi görevlerde yalnızca İngilizcenin kullanılmasını şart koşsa da halkın büyük bölümünün yalnızca Galce konuşması nedeniyle mahkemelerde tercümanlar görev yaptı. Yerel miras usulünün yerini en büyük erkek çocuğun mirasçılığını öngören sisteme bırakması, Gallerli toprak sahibi soyluların mülklerini birleştirerek güç kazanmasını sağladı.

18. yüzyılın ortalarında tarıma dayalı kırsal bir yapıya sahip olan Galler, 18. yüzyılın ikinci yarısından itibaren demir ve kömür havzalarının açılmasıyla hızlı bir sanayileşme sürecine girdi. Henry Cort'un geliştirdiği yeni döküm usulleri ve Bersham ile Merthyr Tydfil gibi merkezlerde buhar makinelerinin devreye girmesi, ağır sanayi üretimini ivmelendirdi. Dağlık arazi yapısının getirdiği ulaşım zorlukları kanal ağları ve demiryolu hatlarıyla aşılırken, 1839'da açılan Cardiff rıhtımları bölgeyi Birleşik Krallık'ın ana kömür ve demir ihraç kapısı hâline getirdi. Kırsaldan maden kasabalarına yönelen göç dalgası neticesinde, 1851 yılına gelindiğinde hane halklarının üçte ikisi tarım dışı sektörlerde çalışır duruma geldi ve Galler, İngiltere'nin ardından dünyanın en yoğun sanayileşmiş ikinci sahası oldu.^【45】 Bu hızlı dönüşüm Scotch Cattle eylemleri, 1831 Merthyr Ayaklanması ve Çartist hareketler gibi sert işçi tepkilerini de beraberinde getirdi.^【46】

Birinci Dünya Savaşı sırasında zirveye ulaşan kömür üretimi, savaş sonrasında küresel talebin aniden düşmesiyle 1921 yılından itibaren derin bir ekonomik daralmaya dönüştü. Yaşanan iktisadi çöküş kırsaldaki toprak sahibi soylu sınıfın etkisini yitirmesine yol açarken, sanayi merkezlerinde işçi örgütlenmelerinin ve sol siyasetin güç kazanmasına zemin hazırladı. Güney Galler Madenciler Federasyonu öncülüğünde gündeme gelen madenlerin millileştirilmesi talepleri ve 1926 Genel Grevi sonuçsuz kalsa da sanayi havzalarında sınıf temelli mücadeleler canlılığını korudu. 19. yüzyıldan devralınan Liberal Parti hegemonyası ve geleneksel kilise bağlılığı, savaşın getirdiği insani kayıplar ile ekonomik buhranın etkisiyle gerileyerek yerini örgütlü işçi hareketlerine ve siyasi dönüşüme bıraktı.^【47】

Galler’in modern yönetim yapısı, 20. yüzyılın son çeyreğinden itibaren Birleşik Krallık merkezi idaresinden Cardiff’e aktarılan yetkiler çerçevesinde şekillendi. 1964 yılında kabinede Galler İşlerinden Sorumlu Devlet Bakanlığı makamının oluşturulması ve 1965’te Galler Ofisi’nin kurulması, idari kararların kademeli olarak Londra’dan ayrılmasının ilk aşamasını teşkil etti.^【48】 1979 yılındaki halk oylamasında yerel bir meclis kurulması teklifinin seçmenlerin beşte dördü tarafından reddedilmesi süreci duraklattı; ancak İşçi Partisi hükûmetinin öncülüğünde Eylül 1997’de yapılan ikinci referandumda kabul oyu çıktı.^【49】 1998 tarihli Galler Hükûmeti Yasası (Government of Wales Act 1998) ile Galler Ulusal Meclisi (National Assembly for Wales) kuruldu ve kurum 1999 yılında faaliyete geçti.

Başlangıçta yürütme ve yasama yetkilerini tek bir tüzel kişilik bünyesinde toplayan Ulusal Meclis yalnızca ikincil mevzuat hazırlama hakkına sahipti.^【50】 2006 tarihli Galler Hükûmeti Yasası ile kurumsal yapıda dönüşüme gidildi; parlamento ile Galler Hükûmeti tüzel olarak birbirinden ayrıldı, Başbakanlık ve Hukuk Müşavirliği (Counsel General) makamları kuruldu.^【51】 Aynı yasa, Westminster parlamentosunun onayı koşuluyla meclise belirli alanlarda "Meclis Tedbirleri" (Assembly Measures) adıyla sınırlı birincil yasa yapma imkânı tanıdı. Mart 2011'de düzenlenen referandumun ardından meclis, devredilen 20 konu başlığında doğrudan birincil yasa çıkarma yetkisi kazandı ve 2012 yılında ilk bağımsız kanun yürürlüğe girdi.^【52】

Kurumsal yapıdaki genişleme, 2014 ve 2017 Galler Yasaları ile sürdü. 1 Nisan 2018 tarihinde yürürlüğe giren yeni düzenlemeyle Galler, "devredilen yetkiler" (conferred powers) modelinden İskoçya ve Kuzey İrlanda'daki gibi "saklı yetkiler" (reserved powers) modeline geçti.^【53】 Bu çerçevede, 2006 Yasası’na eklenen Çizelge 7A ve 7B kapsamındaki dış politika, savunma, göç, para politikası, ceza yargılaması ve polislik gibi Westminster’a ayrılan alanlar dışındaki tüm iç meselelerde yasa yapma yetkisi yerel parlamentoya bırakıldı.^【54】 2020 tarihli Senedd ve Seçimler Yasası (Senedd and Elections [Wales] Act 2020) ile kurumun adı resmen Senedd Cymru (Galler Parlamentosu) olarak değiştirildi ve Senedd seçimlerinde oy kullanma yaşı 16'ya indirildi; yerel yönetim seçimlerinde oy kullanma yaşının 16'ya düşürülmesi ise 2021 tarihli Yerel Yönetim ve Seçimler Yasası (Local Government and Elections [Wales] Act 2021) ile hayata geçirildi.

^{Galler Parlamentosu (Senedd Cymru) (}Store norske leksikon⁾

Galler'in kamu yönetimi, Senedd, Londra merkezli Birleşik Krallık Hükûmeti ve yerel idareler (Local Authorities) olmak üzere üç kademede yürütülmektedir.^【55】 Sağlık, eğitim, yerel yönetimler, çevre, konut, planlama ve sosyal hizmetler Cardiff’in yetki alanındadır; yerel idareler ise temel kamu hizmetlerini Galler Hükûmetinin yasal denetimi ve finansmanı altında yerine getirir. Galler bütçesinin ana kaynağı, Birleşik Krallık bakanlıklarının harcama değişimlerine göre nüfus oranı esas alınarak belirlenen Barnett formülü uyarınca Londra'dan aktarılan toplu hibeden (block grant) oluşur; Senedd ayrıca arazi işlem vergisi, katı atık depolama vergisi ile gelir vergisinin yerel payı üzerinde yetkiye sahiptir.

Senedd'in temsil mekanizması, 2024 tarihli Senedd Cymru (Üyeler ve Seçimler) Yasası (Senedd Cymru [Members and Elections] Act 2024) doğrultusunda 7 Mayıs 2026 seçimleriyle kapsamlı bir reforma uğradı. Parlamento üye sayısı 60'tan 96'ya yükseltildi; karma seçim sistemi kaldırılarak Birleşik Krallık genel seçimlerindeki 32 seçim bölgesinin eşleştirilmesiyle oluşturulan 16 seçim bölgesinden D’Hondt yöntemiyle altışar temsilcinin belirlendiği kapalı liste nispi temsil sistemine geçildi.^【56】 2026 seçimleri sonucunda hiçbir partinin 49 sandalyelik salt çoğunluğa ulaşamadığı parçalı bir parlamento tablosu ortaya çıktı; Plaid Cymru ile Galler İşçi Partisi (Welsh Labour) meclisteki en büyük temsile sahip gruplar olurken Reform UK ve Galler Muhafazakâr Partisi ana muhalefet bloklarını oluşturdu. Hükûmet yapısı, meclis aritmetiğine bağlı olarak azınlık idaresi veya partiler arası uzlaşı protokolleri zemininde şekillendirildi.^【57】

Galler ekonomisi, üretim kapasitesi ve iş gücü verimliliği bakımından Birleşik Krallık ortalamasının gerisinde bir profil sergilemektedir. 2023 yılında 92,8 milyar sterlin düzeyinde gerçekleşen karasal gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH), ülke toplamının yaklaşık %3,4'ünü oluştururken kişi başına düşen yaklaşık 29.000 sterlinlik çıktı Birleşik Krallık ortalamasının altında kalmıştır.^【58】 Brüt katma değer (GVA) göstergeleri, mikro ve küçük işletmelerin yüksek payı nedeniyle gerek saatlik gerekse kadro başına üretimde Birleşik Krallık'ın en düşük seviyelerine işaret etmektedir.^【59】 İş gücü piyasasında istihdam oranı %73,4, ortalama haftalık kazançlar ise ulusal ortalamanın altındadır; hanehalkı kullanılabilir geliri de uzun vadeli olarak Londra ve Güneydoğu İngiltere gibi merkezlerden ayrışarak görece zayıf bir seyir izlemektedir.^【60】 Sanayisizleşme ve enerji dönüşümü sonucunda net sera gazı emisyonları 1990'a kıyasla %38,4 azalmıştır.^【61】

Galler ileri imalat ve sanayi sektörü; bünyesindeki 5.775’i aşkın işletme ve 150 bin nitelikli çalışanıyla ülke ekonomisinde Birleşik Krallık ortalamasının yaklaşık iki katı oranında bir brüt katma değer (GVA) payına sahiptir.^【62】 2023 yılında 14 milyar sterlinlik imalat ihracatı kaydeden sektör; Broughton’daki Airbus kanat fabrikası çevresinde toplanan havacılık sanayisi, Deeside’daki Toyota ve St Athan'daki Aston Martin tesislerinin yer aldığı otomotiv sektörü, General Dynamics ile Raytheon tesislerini kapsayan savunma sanayisi ve Güney Galler’deki bileşik yarı iletken üretim merkezlerinden oluşmaktadır.

Sektörün kurumsal yapısında, Galler Hükûmeti tarafından finanse edilen ve otomotiv, havacılık, teknoloji ile net sıfır alt forumlarını çatısı altında toplayan Industry Wales (SDWP) şirketi yer almaktadır. Hükûmetin 2025–2026 döneminde 837.000 sterlin hibe aktardığı bu yapı, yürütülen incelemenin ardından kaynak verimliliği gerekçesiyle Galler Hükûmetinin garantörlükten çekilmesiyle Mart 2026 sonrasında fesih sürecine girmiş; sektörel danışmanlığın bağımsız forumlar üzerinden yürütülmesi kararlaştırılmıştır.^【63】 Enerji altyapısında ise Kelt Denizi açıklarında The Crown Estate tarafından yürütülen 4,5 GW kapasiteli yüzer rüzgâr santrali projelerinin 5.000'i aşkın istihdam sağlaması, HyNet karbon yakalama ve depolama (CCUS) projesinin ise 2 milyar sterlinlik tedarik sözleşmesi hacmine ulaşması planlanmıştır.^【64】

Üretim sektörlerinin sektörel dağılımına bakıldığında hizmetler sektörü, 2025 yılının üçüncü çeyreğinde (Temmuz–Eylül) kaydedilen 22,1 milyar sterlinlik üç aylık cari GSYİH'nin %74'ünü (16,4 milyar sterlin) oluşturdu.^【65】 İmalat sanayisi tek başına 3,3 milyar sterlinlik payla (%15) GSYİH'ye en yüksek katkıyı sağlayan ana sektör oldu; madencilik ve enerji kollarını da kapsayan toplam üretim sanayisi ise ekonominin %20'sini (4,4 milyar sterlin) temsil etti.^【66】 İnşaat sektörü %4 (948 milyon sterlin), tarım, ormancılık ve balıkçılık ise %2 (341 milyon sterlin) pay aldı.^【67】 Galler ekonomisinin temel yapısal sorunu olan verimlilik açığı bağlamında, 2023 verilerine göre çalışılan saat başına düşen GVA, Birleşik Krallık ortalamasının %84,9'unda kaldı.^【68】

Galler ekonomisinin toplam büyüklüğü 2023 yılında cari fiyatlarla 92,8 milyar sterlin düzeyinde gerçekleşti.^【69】 Zincirlenmiş hacim ölçülerine göre reel gayrisafi yurt içi hasıla (GSYİH), 2022'deki %3,4'lük genişlemenin ardından 2023 yılında %0,6 oranında büyüme kaydetti.^【70】 Kişi başına düşen cari GSYİH 29.316 sterlin olarak hesaplanırken, enflasyondan arındırılmış kişi başına reel hasıla bir önceki yıla göre %0,4 geriledi.^【71】

Bölgesel ekonomik katkıyı girdi maliyetlerinden arındırarak ölçen toplam brüt katma değer (GVA) ise 2023'te reel olarak %0,1'lik düşüşle 81,5 milyar sterline indi.^【72】 Galler'de kişi başına düşen GVA 25.742 sterlinle Birleşik Krallık ortalamasının %72,2'sinde kalarak ülkedeki en düşük ikinci bölgesel seviyeyi teşkil etti.^【73】

Kamu maliyesi yapısı ise toplanan vergilerin yaklaşık %80'inin doğrudan merkezi hazineye aktarıldığı ve Westminster'dan Barnett Formülü ile iletilen Blok Hibe'ye dayanan asimetrik bir nitelik taşır.^【74】 2022–23 mali yılında kişi başına düşen kamu geliri 11.538 sterlinde kalırken, Birleşik Krallık genel gider paylarını da içeren toplam kamu harcaması kişi başına 18.426 sterline ulaşmış; bu tablo 21,5 milyar sterlinlik (kişi başına 6.888 £) bir net mali bütçe açığı yaratmıştır.^【75】 Harcama tanımları kurumların kapsamına göre değişmekte olup genel merkezî giderler hariç tutularak yalnızca bölge sakinlerine yönelik doğrudan harcamaları içeren tespit edilebilen kamu harcaması 2023–24 mali yılında kişi başına yaklaşık 14.400 sterlin (toplam 45,6 milyar £) olarak gerçekleşmiştir.^【76】 Doğrudan kamu hizmetleri bütçesini esas alan bağımsız analizlerde ise harcamaların 2024–25 mali yılında sabit fiyatlarla kişi başına 15.601 sterline (toplam 48,3 milyar £) çıktığı kaydedilmiştir.^【77】

İşletme vergileri, tapu harcı ve kısmi gelir vergisinin Galler Parlamentosuna devredilmesinin ardından, yerel vergi tahsilatının İngiltere'deki artış hızını geride bırakması sayesinde Blok Hibe Ayarlaması üzerinden bütçeye 2026–27 mali yılında 486 milyon sterlin net ilave kaynak sağlanmıştır.^【78】

Galler ekonomisine ilişkin temel veriler yerel yönetim yerine Birleşik Krallık Ulusal İstatistik Ofisi (ONS) tarafından üretildiğinden, analizler gecikmeli yıllık tahminlere dayanmaktadır.^【79】 İngiltere ile Galler arasındaki sınır ötesi günlük iş gücü hareketliliği ve yerel nüfus yapısı nedeniyle iktisadi performansın ölçümünde doğrudan hasıla yerine saatlik brüt katma değer (GVA) veya brüt kullanılabilir hanehalkı geliri (GDHI) gibi verimlilik ve refah göstergeleri temel alınmaktadır. Bölgesel ekonominin görece küçük ölçeğinin yol açtığı veri oynaklıkları sebebiyle ONS, çeyreklik bölgesel serileri metodoloji yenileme süreci kapsamında geçici olarak askıya almıştır. Ayrıca Galler'e özgü bir tüketici fiyat endeksi bulunmadığından, enflasyondan arındırılmış reel büyüme hesaplamalarında Birleşik Krallık genel fiyat düzeyi esas kabul edilmektedir.^【80】

Ulusal İstatistik Ofisi’nin (ONS) 2025 yılı ortası verilerine göre Galler’in toplam nüfusu 3.175.200 olarak kaydedildi. Ülke genelinde nüfus bir önceki yıla kıyasla yaklaşık 2.800 kişilik (%0,1) bir düşüş gösterdi; bu durum 2015 yılı ortasından bu yana Galler'de kaydedilen ilk nüfus gerilemesi oldu. Nüfus kaybındaki temel etken, ölümlerin doğumları 9.200 kişi aşmasıyla ortaya çıkan negatif doğal nüfus artışı oldu; uluslararası ve Birleşik Krallık içi net göç akımları bu gerilemeyi kısmen telafi etse de genel düşüş eğilimini tersine çevirmeye yetmedi. Cinsiyet dağılımı incelendiğinde ise Galler nüfusunun yaklaşık 1,62 milyonunu kadınların, 1,55 milyonunu ise erkeklerin oluşturduğu belirlendi.^【88】

Galler, Birleşik Krallık genelinde yaş ortalaması en yüksek bölgelerden biri konumundadır. 2025 ortası itibarıyla İngiltere’de 40,6 olan medyan yaş, Galler’de 43,2 seviyesine ulaştı. 65 yaş ve üzeri grubun toplam nüfus içindeki payı %22,2’ye yükselirken (yaklaşık 705 bin kişi), 16–64 yaş aralığındaki çalışma çağındaki nüfus %61,0’e, 15 yaş ve altı çocuk nüfusu ise %16,5’e geriledi. Çalışma çağındaki her 1.000 kişiye düşen emeklilik çağındaki birey sayısını gösteren yaşlı bağımlılık oranı (old-age-dependency ratio) İngiltere genelinde 280 iken Galler’de 336 seviyesinde gerçekleşti; bu oran Galler demografisindeki belirgin yaşlanma sürecini yansıtmaktadır.^【89】

2021 Nüfus Sayımı verilerine göre Galler'de kendisini Hristiyan olarak tanımlayanların oranı ilk kez nüfusun yarısının altına inerek %57,6'dan %43,6'ya geriledi.^【90】 Buna karşılık herhangi bir dine bağlı olmadığını belirtenlerin oranı %32,1'den %46,5'e yükseldi ve Galler genelindeki dinî aidiyet anketine verilen en yaygın yanıtı oluşturdu. Galler'de en yaygın ikinci dinî grup İslamiyet olup, 2021 yılında yerleşik nüfusun %2,2'si (yaklaşık 67 bin kişi) kendisini Müslüman olarak tanımladı. Bu oran, 2011 yılındaki %1,5'lik seviyeye kıyasla artış gösterdi.^【91】 Hindu (%0,4) ve Yahudi (%0,1 civarı) topluluklar daha sınırlı oranlarda kaldı.^【92】

^{İngiltere ve Galler'de Hristiyanların oranı ilk kez yarının altına düştü (}Anadolu Ajansı⁾

Galler Hükûmetinin Ocak 2026 okul sayımı verilerine göre yerel yönetimlere bağlı devlet okullarında toplam 453.699 öğrenci öğrenim görmektedir.^【93】 Öğrenci sayısı bir önceki yıla göre 6.392 kişilik bir azalma kaydetmiş olup, nüfus projeksiyonları doğrultusunda bu sayının önümüzdeki 15 yıl içinde yaklaşık %23 oranında (100.000 civarı) gerilemesi beklenmektedir.^【94】 Okulların eğitim dili dağılımı incelendiğinde ise eğitim kurumlarının 403'ünün doğrudan Galce eğitim veren, 73'ünün çift dilli, 921'inin ise İngilizce eğitim veren okullardan oluştuğu görülmektedir.

Galler yükseköğretim alanında, Universities Wales çatısı altında toplanan ve kâr amacı gütmeyen tescilli hayır kurumu statüsündeki dokuz üniversiteden oluşur. Aberystwyth, Bangor, Cardiff, Swansea ve University of South Wales gibi kurumların yer aldığı bu yapıda yılda 134 bini aşkın öğrenci öğrenim görmektedir; bu öğrencilerin %52'sini yerel Galler halkı, %32'sini Birleşik Krallık'ın diğer bölgelerinden gelenler, %16'sını ise uluslararası öğrenciler meydana getirir.^【95】

^{Cardiff Üniversitesi (}Flickr⁾

Yılda yaklaşık 22 bin yabancı öğrenci çeken sektör, 661 milyon sterlinlik hacmiyle Galler’in toplam hizmet ihracatının %11,8’ini oluşturmakta ve 12 bin kişilik istihdamı desteklemektedir.^【96】 Uluslararası hareketlilik ise Cardiff Üniversitesi merkezli 65 milyon sterlinlik Taith değişim programı ile ABD, Hindistan, Vietnam ve AB pazarlarına odaklanan Global Wales ortaklığı üzerinden yürütülmektedir.

2021 Nüfus Sayımı verilerine göre Galler'de üç yaş ve üzeri nüfus içinde Galce konuşabildiğini belirtenlerin sayısı son on yılda 562 binden (%19) yaklaşık 538 bine (%17,8) gerileyerek nüfus sayımları tarihindeki en düşük seviyesine indi.^【97】 Bu düşüş eğilimi, Galler Hükûmetinin 2050 yılına kadar Galce konuşan nüfusu bir milyona ulaştırmayı ve dili günlük yaşamda etkin kullananların oranını %10’dan %20’ye çıkarmayı hedefleyen Cymraeg 2050 stratejisini ve buna bağlı eğitim politikalarını yeniden gündeme taşıdı.

^{Başkent Cardiff (}Anadolu Ajansı⁾

Galler Hükûmeti, Galceyi yaygınlaştırmak amacıyla yürürlüğe koyduğu Galce ve Eğitim Yasası (Welsh Language and Education Act) çerçevesinde örgün eğitimdeki öğretim olanaklarını artırmayı, yerel yönetimlerin stratejik eğitim planlarını (WESP) desteklemeyi ve aile içinde dil edinimini teşvik etmeyi hedeflemektedir.^【98】 Program kapsamında ayrıca Galce konuşulan geleneksel yerleşimlerin ve yerel isimlerin korunması, konut ve mekânsal planlama politikalarının dilsel sürdürülebilirlikle uyumlu yürütülmesi, dil teknolojilerinin geliştirilmesi ve Galce Dil Komiserliği iş birliğiyle kamu ve özel sektördeki dil standartlarının denetlenmesi temel uygulama alanları arasında yer almaktadır.

Galler’in kültürel kimliği, Britanya’nın en eski yerli dili olan Galce (Cymraeg) ve edebiyat gelenekleri etrafında şekillenmiştir. Nüfusun %17,8'inin konuştuğu ve 16 yaşına kadar eğitimde zorunlu tutulan Galce; çift dilli yerleşim adlandırmaları, Nant Gwrtheyrn gibi dil ve miras merkezleri ile yerel topluluk alanlarında korunmaktadır.^【99】 Ülkenin entelektüel birikimi, Aberystwyth’teki Galler Ulusal Kütüphanesi’nde muhafaza edilen Carmarthen'in Siyah Kitabı ve Hywel Dda Kanunları gibi kurucu el yazmaları ile temsil edilir. Ulusal kimliğin kamusal aktarımı ise başkent Cardiff'teki sanat ve doğa tarihi koleksiyonlarından Blaenavon’daki kömür madenciliği mirasına, Llanberis’teki kayrak taşı ocaklarından St Fagans açık hava müzesine kadar uzanan yedi merkezli Galler Ulusal Müzesi ağı (Amgueddfa Cymru) vasıtasıyla kurumsallaşmıştır.^【100】

Ülkenin toplumsal dokusu; Sanayi Devrimi’nin kömür ve demir ocaklarından gelen işçi mirası ile kırsal üretim biçimlerinin sentezinden oluşmaktadır. Tarihsel yün dokuma sanayisi, Melin Tregwynt gibi geleneksel imalathaneler ve Wonderwool Wales gibi etkinliklerle varlığını sürdürürken; koyun gütme ve çoban köpeği yetiştiriciliği kırsal yaşamın simgelerindendir. Dinî mimaride kökleri 6. yüzyıla uzanan bir hac merkezinde 12. yüzyılda inşa edilen St Davids Katedrali ve Metodist canlanma döneminin Protestan şapelleri öne çıkar. Modern dönemde kolektif aidiyet; koro müziği, Cardiff'teki Principality Stadyumu’nda millî marş (Hen Wlad Fy Nhadau) eşliğinde sergilenen ragbi karşılaşmaları, her yıl düzenlenen Ulusal Eisteddfod edebiyat festivali ve Avrupa’nın en büyük tarım organizasyonlarından Royal Welsh Show ile yeniden üretilmektedir.^【101】

^{İngiltere Kralı 3. Charles (solda) ve Galler Prensi William (sağda) (}Anadolu Ajansı⁾

Galler ile İngiliz Kraliyeti arasındaki bağlar, hem anayasal düzen hem de gelenekler üzerinden devam etmektedir.^【102】 Galler, Birleşik Krallık’ın bir parçası olduğu için devlet başkanı Kral III. Charles’tır; kralın siyasi bir yetkisi yoktur ancak Galler Parlamentosunun (Senedd) çıkardığı yasaları resmen onaylar ve meclis açılışlarını yapar. 14. yüzyıldan bu yana tahtın bir sonraki varisine verilen "Galler Prensi" unvanını günümüzde Prens William taşımaktadır. Tarihte VII. Henry gibi bazı İngiliz krallarının Galler kalelerinde doğmuş olması ve 1923’ten beri kraliyet düğün yüzüklerinde geleneksel olarak Galler altını kullanılması, kraliyet ailesinin ülke kültüründeki sembolik yerini sürdürür.

Galler sınırları dâhilinde, UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne kayıtlı dört adet tescilli kültürel ve endüstriyel miras alanı bulunmaktadır.^【103】 Bu varlıklar, Orta Çağ askerî mimarisinden Sanayi Devrimi’nin madencilik, demir üretimi ve ulaştırma mühendisliği altyapılarına uzanan geniş bir tarihsel dönemi temsil etmektedir.

İngiltere Kralı I. Edward’ın 13. yüzyıl sonlarında Galler’i ilhakı sırasında inşa ettirdiği tahkimat ağı, 1986 yılında Dünya Mirası Listesi’ne dâhil edilmiştir. Bu miras alanı; Conwy, Harlech, Caernarfon ve Beaumaris kaleleri ile Conwy ve Caernarfon’u çevreleyen müstahkem şehir surlarından oluşmaktadır. Dönemin kraliyet başmimarı James of St George tarafından tasarlanan yapılar, eşmerkezli savunma planları, çokgen kuleleri ve entegre kapı binaları ile Orta Çağ askerî mimarisinin yetkin örnekleri arasında kabul edilir.^【104】

^{Beaumaris Kalesi, Galler (}World History Encyclopedia⁾

Güney Galler’deki Monmouthshire bölgesinde yer alan Blaenavon, 19. yüzyılda dünyanın en büyük demir ve kömür üretim merkezlerinden biri olarak Sanayi Devrimi sürecinde rol oynamış ve 2000 yılında Dünya Mirası ilan edilmiştir. Miras alanı; korunmuş yüksek fırınlar, vagonları ray hatlarına taşımak için su ağırlığı prensibiyle çalışan su dengesi kulesi, kömür ocakları, taş ocakları, erken dönem demiryolu güzergâhları ve işçi yerleşimlerini kapsamaktadır. 1980 yılına kadar faal olarak işletilen ve yaklaşık 90 metre yer altına inen maden galerileri, dönemin yeraltı çalışma koşullarını ve madencilik tekniklerini yansıtır.^【105】

2009 yılında tescillenen yapı, Dee Nehri vadisi üzerinde uzanan 18 açıklıklı su kemeri ile yaklaşık 18 kilometre uzunluğundaki Llangollen Kanalı altyapısından oluşmaktadır. İnşaat mühendisi Thomas Telford tarafından tasarlanan su kemeri, dökme demir bir su yatağının yüksek kâgir ayaklar üzerine oturtulmasıyla 38 metre (126 ft) yükseklikte inşa edilmiştir. Kilit (lock) sistemi kullanılmadan suyun doğal akışıyla vadiden geçişini sağlayan bu model, Sanayi Devrimi döneminin erken su mühendisliği örneklerinden biridir. Sanayi hammaddelerinin taşınmasında kullanılan kanal güzergâhı boyunca havuzlar, çekme yolları (towpath), bekçi kulübeleri ve rıhtımlar korunmuştur.^【106】

Gwynedd bölgesinde altı ayrı alanı kapsayan bu peyzaj, 2021 yılında Galler’in en son tescil edilen Dünya Mirası Alanı olmuştur. 19. yüzyılın sonlarında küresel çatı kayrak taşı üretiminin yaklaşık üçte birini tek başına karşılayan bölge, malzemeyi uluslararası pazarlara ihraç etmiştir. Eryri (Snowdonia) dağ sıralarına oyulmuş basamaklı taş ocakları, dar hatlı sanayi demiryolları, işleme atölyeleri ve toprak sahiplerinin malikâneleri bölgenin fiziksel yapısını dönüştürmüştür. Sanayi yerleşimleri (özellikle Bethesda ve Blaenau Ffestiniog), Galce dilinin ve Galler işçi sınıfı kültürünün korunmasında önemli rol oynamıştır.^【107】

Galler’in dış ilişkiler çerçevesi, dış politika ve uluslararası ticaret yetkilerinin merkezi Birleşik Krallık hükûmetinde bulunduğu anayasal yetki devri sınırları dâhilinde yürütülmektedir. Galler Hükûmeti; Birleşik Krallık Dışişleri Bakanlığı (FCDO), Ticaret Bakanlığı ve British Council gibi merkezi kurumlarla koordinasyon içinde, kabinedeki uluslararası ilişkilerden sorumlu bakanlık makamı ve 12 ülkede faaliyet gösteren 21 yurt dışı temsilcilik ofisi ağı üzerinden koordine edilmektedir. Avrupa Birliği ile ilişkilerin sürdürülmesi amacıyla Brüksel’deki Galler Evi (Wales House) merkezli diplomatik ve bölgesel temaslar korunmaktadır.^【108】

Ekonomik ve kurumsal diplomasi boyutunda yönetim; siber güvenlik, bileşik yarı iletkenler ve yaratıcı endüstriler gibi odak sektörlerde dış yatırımı çekmeyi ve ihracat payını artırmayı amaçlamaktadır. Sürdürülebilirlik politikalarında ise Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları'nı yasal zemine bağlayan Gelecek Nesillerin Refahı Yasası (Well-being of Future Generations Act) dış tanıtımın merkezinde yer almaktadır. Küresel sorumluluk programları kapsamında, Uganda'nın Mbale bölgesinde yürütülen ağaçlandırma projelerini içeren Afrika için Galler (Wales for Africa) gibi ortaklıklar finanse edilmekte; Galce deneyimi üzerinden tehlike altındaki yerel dillerin korunması, iklim adaptasyonu ve sığınma politikaları çok taraflı kültürel ve sivil diplomasi araçları olarak kullanılmaktadır.^【109】

^{Galli Futbolcu Gareth Bale (}Anadolu Ajansı⁾

6 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş merkezli meydana gelen depremlerin ardından Galler Hükûmeti, Türkiye'ye yardım çalışmaları için Afetler Acil Durum Komitesi (DEC) aracılığıyla 300.000 sterlinlik mali destek sağlamış; Galler itfaiye ve arama-kurtarma ekipleri Birleşik Krallık heyeti kapsamında afet bölgesinde görev almıştır.^【110】

Türkiye'nin Birleşmiş Milletler ve uluslararası kuruluşlar nezdinde "Türkiye" olarak yer almasından sonra Galler Futbol Federasyon Başkanı Noel Mooney, bu konuda, Euro 2024 kura çekimleri sırasında Türk mevkidaşlarıyla görüştüklerini ve Türkiye ile Azerbaycan’ın kendi ülke isimlerini kullandığı gibi Cymru’yu kullanmak istediklerini belirtmiştir.^【111】