Gaziler Günü

19 Eylül Gaziler Günü, Türkiye Cumhuriyeti sınırları dahilinde ve yurt dışı temsilciliklerinde, muharebe ve güvenlik vazifelerinde fiilen görev alarak gazilik unvanı ve beratı almış personelin hatırasını ve haklarını anmak amacıyla her yıl 19 Eylül tarihinde icra edilen ulusal nitelikli resmî bir gündür.^【1】 Türk idari ve askerî terminolojisinde gazilik; muharebe meydanında doğrudan çatışmaya iştirak etmiş olmayı veya vatan müdafaası, asayiş ve terörle mücadele operasyonlarında yaralanarak görevini tamamlamayı temel alan, kanunlarla güvence altına alınmış bir statüyü ifade eder.

^{Gaziler Günü (}Anadolu Ajansı⁾

19 Eylül tarihinin yasal ve tarihsel temeli, Kurtuluş Savaşı’nın askerî ve siyasi seyrini belirleyen Sakarya Meydan Muharebesi’nin sonuçlarına dayanır. 23 Ağustos – 13 Eylül 1921 tarihleri arasında cereyan eden ve 22 gün 22 gece aralıksız süren Sakarya Meydan Muharebesi’nin kazanılmasını takiben; Edirne Mebusu İsmet Paşa (İnönü) ile Kozan Mebusu Fevzi Paşa (Çakmak), Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına Başkomutan Mustafa Kemal Paşa’ya mareşallik rütbesi ve gazilik unvanı verilmesine ilişkin bir kanun teklifi sunmuştur.

19 Eylül 1921 tarihli Meclis celsesinde oy birliğiyle kabul edilen 153 sayılı Kanun ile Başkomutan Mustafa Kemal Paşa’ya, Türk askerî hiyerarşisinin en yüksek rütbesi olan "Mareşal" rütbesi ile "Gazi" unvanı tevcih edilmiştir. Bu karar, cumhuriyetin ilanının ardından gazilik kurumunun kurumsal ve yasal bir sembole dönüşmesinin başlangıç noktası kabul edilmiştir.^【2】

^{Gaziler Günü Törenleri} (T.C. Tonya Kaymakamlığı⁾

Cumhuriyet döneminde uzun yıllar boyunca Sakarya Zaferi ve Atatürk’e gazilik unvanının veriliş yıl dönümü bağlamında anılan 19 Eylül, 2000'li yılların başında doğrudan müstakil bir yasal statüye kavuşturulmuştur. 24 Ağustos 2002 tarihli ve 24856 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 4768 sayılı Kanun ile 19 Eylül tarihi resmen "Gaziler Günü" olarak ilan edilmiştir.^【3】 Kanun ve ilgili mevzuat uyarınca gün, resmî literatürde aynı zamanda "Kahramanlık Günü" adıyla da zikredilmektedir. Mevzuat hükümleri; törenlerin icrasını, kamu kurumlarının sorumluluklarını ve gazilere yönelik protokol kurallarını bağlayıcı hâle getirmiştir.

Türkiye Cumhuriyeti mevzuatında ve sosyal güvenlik uygulamalarında gazilik statüsü iki temel hukuki kategoride tanımlanmaktadır:

^{Gaziler Günü'nde Çelenk Bırakma Protokolü} (T.C. Tonya Kaymakamlığı)

Türk Silahlı Kuvvetleri mensubu olarak fiilî savaş ortamına katılanları kapsar. Bu statü; İstiklal Harbi, 1950–1953 Kore Savaşı ve 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı’na katılan personeli de içermektedir. Muharip gazilerin özlük ve sosyal hakları 1005 sayılı Kanun çerçevesinde düzenlenir; temsil faaliyetleri ise 2847 sayılı Kanun ile kurulan Türkiye Muharip Gaziler Derneği koordinasyonunda yürütülür.^【4】

Vatan savunması, kamu güvenliğinin tesisi ve terörle mücadele operasyonları sırasında görev başında yaralanarak kalıcı beden veya ruh fonksiyonu kaybına uğrayan askerî, güvenlik ve idari personeli kapsar. Bu gruptaki gazilerin derecelendirilmesi, hak edişleri ve tazminatları 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu hükümlerine göre belirlenir.^【5】

19 Eylül Gaziler Günü programları, İçişleri Bakanlığı, Millî Savunma Bakanlığı, mülki idare amirlikleri ve yerel yönetimlerin iş birliğiyle Resmî Tören Yönetmeliği esaslarına göre icra edilir.

19 Eylül günü saat 09.00 itibarıyla başkent Ankara’da Anıtkabir'de, diğer illerde ve ilçelerde ise Atatürk anıtlarına mülki idare amiri (vali/kaymakam), garnizon komutanı, belediye başkanı ve muharip gazi dernekleri temsilcileri tarafından çelenk sunulur; saygı duruşunda bulunulur ve İstiklal Marşı okunur.

Mülki idare amirleri koordinasyonunda şehit aileleri ve gazi dernekleri ziyaret edilir; gaziler onuruna resmî kabuller düzenlenir; kamu misafirhaneleri, huzurevleri veya hanelerindeki malul ve muharip gaziler heyetlerce ziyaret edilir.

Millî Eğitim Bakanlığına bağlı resmî ve özel eğitim kurumlarında 19 Eylül’ü takip eden hafta boyunca derslerde gaziliğin tarihsel ve hukuki önemi ele alınır; gazi dernekleri temsilcileriyle okul panelleri, konferanslar ve belgesel gösterimleri düzenlenir.