Ana YazarRecep UTKU13 Temmuz 2026 13:49

ORCID ID

0000-0002-4586-0341

Filistin’in en önemli üniversitelerinden biri olan Gazze İslam Üniversitesi 1977 yılında kurulmuştur. Gazzeli gençler, üniversite açılmadan önce yükseköğretim için Mısır, Suriye ve Ürdün’e gidiyordu. Ancak İsrail’in Gazze’yi 1967 yılında işgali (bkz. 1967 Savaşı) ile uygulamaya koyduğu seyahat engellemeleri, ekonomik zorluklar ve Arap üniversitelerinin Filistinli gençlere kota uygulamaya başlaması ile oluşan yeni şartlar Gazze’de bir üniversite kurulmasını zorunla hale getirmiştir. Bu durum karşısında bilim adamları, siyasetçiler ve toplum liderleri harekete geçerek üniversite kurma çalışmalarına başlamışlardır. Kuruluş çalışmalarında yer alan önderlerin çoğu Mısır El-Ezher Üniversitesi’nde eğitim aldıkları için Gazze İslam Üniversitesi de Ezher modeli ile yapılanmış ve öğrenciler de Arap ülkelerinde yaygın Tawjîhî ( ) التوجيهي sınavına göre kabul edilmiştir. Üniversitenin kurulmasında Müslüman Kardeşlerin (İhvânü’l-Müslimîn) ve Arap milliyetçilerinin (el-Fetih) iş birliği yapması oldukça önemlidir (Nelson, 2021).Başlangıçta çadırlarda ve okul binalarında az sayıda hoca ve öğrenci ile eğitime başlayan üniversite, işgale ve işgalin getirdiği güçlüklere karşın gayretli çalışmalar ile yıllar içinde büyüyerek onlarca fakültede on binlerce öğrencinin eğitim gördüğü bir kurum haline gelmeyi başarmıştır. Gazze halkı, eğitimi Filistin ulusunun inşası, işgale karşı direniş sembolü ve işgalden kurtuluş aracı olarak görmüş; İsrail’in her saldırısında bilinçli olarak tahrip etmeye çalıştığı eğitim kuramlarını kısa sürede tekrar ayağa kaldırmayı başarmıştır【1】 (el-Namrouti, 2016). İşgalci İsrail, Filistinlilerin sadece topraklarına el koymakla kalmamış üniversiteleri mücadelenin ve direnişin beyin kadrolarını yetiştiren yapı olarak algılamış; eğitim yoluyla halkın kendisine karşı bilinçlendiği ve donanımlı hale geldiği kaygısıyla her türlü eğitim faaliyetine engel olmaya çalışmıştır. İsrail’in uygulamaya koyduğu yıkıcı politikalar Filistinli bilim insanlarınca eğitimkırım (Educide-scholasticide) ( ) إبادة التعليم olarak kavramlaştırılarak tüm dünyadan bu duruma engel olunması için destek ve dayanışma talep edilmiştir (Desai, 2024; Scholars Against the War on Palestine, 2023).İsrail, hem kuruluş aşamasında hem de eğitim faaliyetleri sürecinde Filistin üniversitelerine her türlü engeli çıkarmıştır. Ancak bazı durumlarda Filistin halkı hakkında istihbarat bilgileri elde etmek ve Filistinli gençlerin diğer ülkelerde nitelikli eğitim almasının önüne geçmek için üniversitelere farklı politikalar uygulamıştır. Yine de üniversiteler gelişme imkânı bulduklarında İsrail bir bahane ile engellemelerine devam etmiştir. Gazze İslam Üniversitesi de bu engellemelerden nasibini almış, Hamas’a yakınlığı gerekçe gösterilerek 1988’de İsrail tarafından kapatılmıştır (Sullivan, 1994). Kapatılmaya direniş gösteren Filistinliler derslere camilerde, evlerde ve farklı mekânlarda devam etmişlerdir. Gazze’deki fiili İsrail işgalinin 1994 yılında sona ermesiyle kısa bir rahatlama yaşayan Gazze İslam Üniversitesi, diğer üniversiteler ve eğitim kurumları, intifada ve işgale direniş gerekçesiyle 2008’den bu yana İsrail tarafından mütemadiyen hedef alınıp bombalanmıştır. Bu bombardımanların en acımasız ve yıkıcı olanı “Hamas”ın eylemleri (Aksa Tufanı Operasyonu) gerekçe gösterilerek Ekim 2023‘te başlatılan saldırılardır. Saldırılarda Gazze İslam Üniversitesinin yanı sıra Gazze’de bulunan 12 üniversite hedef alınmıştır (Aljazeera, 2024). Ayrıca 2010 yılında Türkiye’nin desteği ile kurulan tıp fakültesi ve araştırma hastanesi de tahrip edilmiştir【2】. İsrail zulmü ve tahribatı binalarla sınırla kalmamış akademisyenler ve öğrenciler başta olmak üzere on binlerce üniversite mensubu da hedef almıştır. 2 Aralık 2023’teki İsrail saldırısında üniversitenin rektörü dünyaca ünlü fizikçi Süfyan Tayeh’in ailesiyle katledilmesi, tüm dünyada duyarlı insanlar tarafından büyük bir tepkiyle karşılanmıştır.Okuma ÖnerileriFiliu, Jean-Pierre (2024). Gaza: A History. Oxford: Oxford University Press. Karaman, M. Lutfullah (1996). “Filistin”. TDV İslâm Ansiklopedisi, 13, 89-103. İstanbul: TDV Yayınları. Paz, Reuven (2000). “Higher Education and the Development of Palestinian Islamic Groups”. Middle East Review of International Affairs, 4 (2), 81-94.The Palestine Chronicle (2023). Israel Kills Top Palestinian Scientist, President of Islamic University, with Whole Family in Gaza. Erişim Tarihi: 26 Mart 2024, https://www.palestinechronicle.com/israel-kills-top-palestinian-scientist-president-of-islamic-university-with-whole-family-in-gaza/.