Giden Gelmez Dağları

Giden Gelmez Dağları, Antalya’nın Akseki ilçesi ile Konya’nın Seydişehir ilçesi arasında, Orta Toroslar üzerinde uzanan bir dağlık alandır. Karstik yapısıyla öne çıkan bölgede derin obruklar, dikey mağaralar, uçurumlar ve sarp kayalıklar bulunur. Dağlık alan, yaban keçisi başta olmak üzere çeşitli memeli ve kuş türlerine ev sahipliği yapar; ayrıca koruma statüsündeki yaban hayatı alanları ile Doğu kayınının (Fagus orientalis) yayılış gösterdiği doğal ortamları içerir.

^{Giden Gelmez Dağları (}Anadolu Ajansı⁾

Giden Gelmez Dağları'nın adı, bölgede avlanma sırasında yaşanan ölümcül olaylarla ilişkilendirilmektedir. Bu olaylardan biri, 1941 yılında avlanmak amacıyla dağa giden İsmail Özen'in yaşamını yitirmesidir. Özen, avlanan bir geyiği çıkarmak için iple indiği obruğun içinde, kaygan ve keskin kayaların ipi kesmesi sonucunda yukarı çıkamamış ve yaklaşık 102 metre derinliğindeki obruğa düşerek hayatını kaybetmiştir. Özen'in kemikleri, olaydan 15 yıl sonra profesyonel dağcılar tarafından bulunmuş ve köy mezarlığına defnedilmiştir.^【1】

Dağın eteklerindeki kırsal mahallelerde anlatılan bir diğer olayda ise gece dinlenmek için ateş yakan iki avcının, ateşin etkisiyle eriyen kar kütlesi nedeniyle uçuruma düştüğü aktarılmaktadır. Avcıların yanlarındaki köpeğin yardım istemek amacıyla köye geldiği, ancak hareketlerinin anlamlandırılamaması nedeniyle aramaya çıkılmadığı ve avcıların cenazelerine ulaşılamadığı anlatılmaktadır. Bu olaylar, dağın adıyla ilişkilendirilen yerel anlatıların temelini oluşturmaktadır.^【2】

Giden Gelmez Dağları, Antalya'nın Akseki ilçesi ile Konya'nın Seydişehir ilçesi arasında, güneyden kuzeye doğru uzanan bir dağlık alandır. Dağlık alanın yaklaşık dörtte üçü Akseki, dörtte biri ise Seydişehir sınırları içerisinde yer alır. Çevresinde Antalya iline bağlı Cevizli ve Bademli yerleşimleri ile Kuyucak Dağı; doğusunda ise Ahırlı ilçesi ve Suğla Gölü bulunur. Dağlık alanın yakın çevresi, Antalya'nın Akseki ilçesine bağlı Süleymaniye, Değirmenlik ve Ceceler mahalleleri ile Konya'nın Seydişehir ilçesi çevresindeki yerleşimlerle ilişkilidir. Antalya-Konya kara yolu, dağlık alanın Koca Yusufdağı bölümünden geçerken Süleymaniye'den Beyşehir'e uzanan yol da kuzey kesiminden geçer.

Giden Gelmez Dağları'nın yükseltisi genel olarak 2.000–2.200 metre arasında değişir. Engebeli topoğrafyası, birbirini izleyen sarp yamaçları, sivri kaya oluşumları ve derin çukurlarıyla belirgin bir fiziksel yapıya sahiptir.^【3】 Karstik oluşumların yaygın olduğu bölgede kayalık yüzeyler, derin çukurlar ve düzensiz arazi yapısı bir arada görülür. Kış aylarında bazı kesimlerde kar kalınlığı 2 metreyi aşarken sis ve çığ, özellikle yüksek kesimlerde karşılaşılan doğal tehlikeler arasında yer alır.^【4】

^{Giden Gelmez Dağları (}Anadolu Ajansı⁾

Giden Gelmez Dağları, kireçtaşı ana kayacının yaygın olduğu karstik bir jeolojik yapıya sahiptir. Dağlık alanın özellikle kuzey yamaçlarında çok sayıda obruk ve dolin bulunur. Derinliği 100 metreyi aşabilen çukurlar, dikey mağaralar ve uçurumlar, bölgenin başlıca karstik oluşumları arasında yer alır.^【5】 Keskin ve kaygan kaya yüzeyleriyle karakterize edilen bu oluşumlar, bazı kesimlerde dar ve derin çukurlar meydana getirir. Dağlık alanın farklı bölümlerinde görülen bu yapılar, arazinin engebeli ve geçişi güç fiziksel özellikleriyle birlikte bulunur.

Karstik topoğrafya, bitki örtüsünün dağılımında da belirleyici özellikler taşır. Kuzey yamaçlardaki bazı obruklarda toprak birikiminin çevredeki kayalık alanlara kıyasla daha fazla olması, Doğu kayınının bulunduğu yerel yaşam alanlarının özellikleri arasında yer alır. Söz konusu tür, yaklaşık 1.750–1.800 metre yükseltilerde, özellikle nemin daha yüksek olduğu obruklarda ve kuzeye bakan yamaçlarda tespit edilmiştir. Kaya çatlaklarında biriken toprak, ağaçların gelişebildiği ortamlar oluştururken sığ topraklı kireçtaşı yüzeyleri bölgenin jeolojik yapısını belirginleştirir.^【6】

^{Giden Gelmez Dağları Bitki Örtüsü (}T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı⁾

Giden Gelmez Dağları, bitki örtüsü bakımından da farklı türlerin bir arada bulunduğu dağlık alanda endemik bitkilere rastlanır. Orman ve ağaç toplulukları içerisinde Toros göknarı (Abies cilicica subsp. isaurica), akçaağaç (Acer platanoides), karaağaç (Ulmus glabra), mürver (Sambucus ebulus), papaz külahı (Euonymus latifolius), tüylü meşe (Quercus trojana) ve akçaağaç türlerinden Acer hyrcanum kaydedilmiştir. Bu bitkilerin varlığı, dağlık alanın floristik bileşimini oluşturan unsurlar arasındadır.

Giden Gelmez Dağları, farklı memeli ve kuş türlerinin yanı sıra çift yaşamlılara ve sürüngenlere de yaşam alanı sağlar. Bölgedeki memeliler arasında yaban keçisi, yaban domuzu ve yaban tavşanı öne çıkar; boz ayı, porsuk, sansar, kurt ve tilki de alanda bulunan diğer türler arasındadır. Kör kirpi, Anadolu sincabı ve Toros yer sincabına ait belirtilere ise daha seyrek rastlanır. Kuş varlığı bakımından da çeşitlilik gösteren dağlık alanda 37 familyaya ait 85 kuş türü tespit edilmiştir. Sürüngenler arasında iki kertenkele, üç yılan ve bir kaplumbağa türü kaydedilmiştir.^【7】

Giden Gelmez Dağları’nda bulunan Doğu kayını (Fagus orientalis Lipsky), Akdeniz Bölgesi’ndeki kalıntı yayılış alanlarından biri olarak kaydedilmiştir. Antalya’nın Akseki ilçesinden Konya’nın Seydişehir ilçesine uzanan dağlık alanda belirlenen bu topluluk, Amanos Dağları, Adana-Pos ve Kahramanmaraş çevresinde bilinen diğer Akdeniz yayılışlarından yaklaşık 400 kilometre batıda yer alır.^【8】 Bu alanlardaki bireylerin bir bölümü büyük bir obruk çevresinde, diğerleri ise yamaçlardaki farklı konumlarda bulunmaktadır. Bazı bireylerin kök sürgünlerinden, bazılarının ise tohumdan geliştiği belirlenmiştir.

^{Giden Gelmez Dağları'nda Görülen Yaban Keçisi (}T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı⁾

Giden Gelmez Dağları’nda yaban hayatının korunmasına yönelik uygulamalar, bölgedeki hayvan türlerinin doğal yaşam alanlarında varlığını sürdürmesine odaklanmaktadır. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yürütülen koruma faaliyetleri kapsamında, özellikle yaban keçilerinin korunmasına yönelik önlemler uygulanmaktadır. Bunun yanı sıra, bölgedeki yaban hayatının izlenmesi amacıyla fotokapanlardan yararlanılmakta ve dağlık alandaki hayvanların varlığı takip edilmektedir.

Bölgedeki yaban hayatının korunması kapsamında alana erişim de belirli koşullara bağlanmıştır. Giden Gelmez Dağları’na giriş için özel izin alınması gerektiği belirtilmektedir.^【9】 Yaban hayvanlarının mevsimsel hareketleri, özellikle kış döneminde belirginleşmektedir. Kar örtüsünün arttığı dönemlerde yaban keçileri yüksek kesimlerden Değirmenlik Mahallesi çevresine inerek burada beslenmekte, ilkbaharda karların erimesiyle birlikte yeniden yüksek rakımlı yaşam alanlarına dönmektedir. Bu hareketlilik, bölgedeki yaban hayatının mevsimsel koşullarla ilişkisini ortaya koymaktadır.

Giden Gelmez Yaban Hayatı Geliştirme Sahası, Antalya’nın Akseki ilçesine bağlı Cevizli çevresinde yer alan ve Antalya ile Konya illeri arasındaki dağlık alanı kapsayan koruma sahasıdır. Saha, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu kapsamında, 16 Ekim 2005 tarihinde Bakanlar Kurulu kararıyla tescil edilmiş ve aynı tarihli, 25968 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Kuzey-güney doğrultusunda uzanan saha, Akseki ve Seydişehir ilçeleri arasındaki dağlık alan üzerinde yer almaktadır. Saha sınırları çevredeki yerleşim birimleri ve coğrafi unsurlar esas alınarak belirlenmiştir. Saha sınırları içerisinde herhangi bir yerleşim yerinin bulunmamaktadır.^【10】

Sahanın yaban hayatı bakımından önemini, farklı hayvan gruplarının bu alanda bulunması oluşturmaktadır. Memeliler, kuşlar ve sürüngenler sahadaki faunayı meydana getiren başlıca gruplardır. Alanın yönetiminde, saha içerisinde Bakanlığa ait herhangi bir koruma kulübesi veya tesis bulunmamakta ve hiçbir faaliyet yürütülmemektedir. Giden Gelmez Yaban Hayatı Geliştirme Sahası’nın hukuki statüsü, bölgenin yaban hayatının korunması amacıyla belirlenmiş alanlar arasında yer aldığını göstermektedir.