Goree Adası

Gorée Adası, Senegal'in başkenti Dakar açıklarında yer alan, 15. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar Afrika'dan Amerika ve Avrupa'ya yapılan transatlantik köle ticaretinin stratejik merkezlerinden biri olarak işlev görmüş ve günümüzde bu tarihsel miras bağlamında UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde koruma altına alınmış tarihi bir adadır. Tarihsel süreç içerisinde sırasıyla Portekiz, Hollanda, İngiltere ve Fransa'nın idari kontrolüne giren bölge; esirlerin nakil öncesinde bekletildiği köle evleri ve Atlantik Okyanusu'na açılan "Dönüşü Olmayan Kapı" gibi mimari yapılar vasıtasıyla kolonyal dönemin somut kalıntılarını günümüze taşımaktadır. Günümüzde yaklaşık bin kişilik bir yerel nüfusu barındıran ada, atık materyallerin geri dönüştürülmesiyle oluşturulan eserler ve yerel kum sanatı gibi kültürel üretimlerin yanı sıra, yoğun uluslararası turizm faaliyetlerine de ev sahipliği yapan bir hafıza mekanıdır. Modern dönemde kolonyal sokak isimlerinin değiştirilmesi gibi postkolonyal tartışmalarla gündeme gelen Gorée, aynı zamanda Türkiye'nin sivil toplum kuruluşları aracılığıyla yürüttüğü insani yardımlar ve tarihi camisinin restorasyonuna yönelik taleplerle uluslararası iş birliklerinin de odak noktalarından biri olmaya devam etmektedir. 

Goree Adası (Anadolu Ajansı)

Coğrafi Konum ve Fiziki Özellikler 

Gorée Adası, Batı Afrika kıyılarında, Atlas Okyanusu'nda ve Senegal'in başkenti Dakar'ın karşısında yer alır. Dakar Limanı'na olan mesafesi 3,5 kilometredir. Adanın yüzölçümü 28 hektardır. Afrika'nın iç kesimlerine uzanan yolların ve nehirlerin kesişim noktasında bulunması, adaya stratejik bir konum kazandırır. Bu coğrafi konum, gemilerin güvenli bir şekilde demirlemesine olanak tanıyan doğal bir liman ve sığınak alanı oluşturur.^【1】   

Adanın topografyasında, okyanusa hâkim bir konumda bulunan Castel isimli bir tepe bulunur. Motorlu araç trafiğine kapalı olan yerleşimin sokakları kumludur. Adanın etrafını saran sular oldukça derindir ve bu okyanus derinliği doğal bir tampon bölge meydana getirir. Adadaki yerleşik nüfus 1.500 ile 2.000 kişi arasındadır. Dakar'dan adaya ulaşım, feribot seferleriyle yirmi dakika ile yarım saat arasında sürer.^【2】

Tarihçe ve Siyasi Yönetim 

Gorée Adası, yerel halk tarafından "Ber" ismiyle adlandırılmıştır. Portekizliler 1444 yılında adayı işgal etmiş ve bölgeye "Ila de Palma" adını vermiştir. Portekizlilerin 1450 yılında taştan küçük bir kilise inşa etmesiyle ada yerleşime açılmıştır. Hollandalılar 1588 yılında adayı ele geçirmiş ve burayı "Good Reed" olarak isimlendirmiştir. 1617 yılında adaya ayak basan Hollandalılar, bölgeye iki adet kale inşa etmiştir. Adanın yönetimi tarih boyunca sırasıyla Portekizliler, Hollandalılar, İngilizler ve Fransızlar arasında el değiştirmiştir.^【3】 

Fransa, 1677 yılında adanın kontrolünü ele geçirmiştir. Fransızlar adaya "iyi liman" anlamına gelen "Gorée" ismini vermiştir. Ada, 1840 yılında tamamen Fransız yönetimi altına girmiştir. 1854 yılında Senegal valisi olarak atanan General Louis Faidherbe, Fransa'nın Batı Afrika Kolonisi'nin kurucusu olmuştur. Senegal toprakları, 1895 yılında Fransız Batı Afrikası Kolonisi'nin bir parçası haline getirilmiştir. Bu dönemde ada, Avrupa devletleri için stratejik bir aktarma ve depolama merkezi işlevi görmüştür. ^【4】

Siyasi ve idari yapılandırma sürecinde, 1872 yılında Gorée, Saint-Louis ve Dakar ile birlikte tam yetkili komün statüsü kazanmıştır. Fransa'nın adadaki siyasi hakimiyeti, Senegal'in 1960 yılında bağımsızlığını ilan etmesine kadar devam etmiştir. Bağımsızlık sonrası dönemde ada, Senegal Cumhuriyeti sınırları içerisinde kalmış ve yerel düzeyde belediye statüsüyle yönetilmeye başlanmıştır. Gorée Adası, tarihi önemi doğrultusunda 1978 yılında Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) tarafından Dünya Mirası Listesi'ne dahil edilerek koruma altına alınmıştır. ^【5】

Transatlantik Köle Ticareti 

Goree Adası İnfografiği (Anadolu Ajansı)

Gorée Adası, 15. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar Afrika kıyılarındaki transatlantik köle ticaretinin en büyük merkezlerinden biri olarak işlev görmüştür.^【6】 Bu dönem boyunca Afrika'nın çeşitli bölgelerinden toplanan yaklaşık 20 milyon kişi köleleştirilerek Amerika ve Avrupa kıtalarına gönderilmiştir.^【7】Bu ticaret ağı Portekiz, İspanya, Fransa, İngiltere, İskoçya, Hollanda, Almanya ve Danimarka devletleri tarafından yürütülmüştür. Ticaretin deniz yolu organizasyonu Avrupa'daki Nantes, Rochelle, Bordeaux, Liverpool, Bristol, Amsterdam ve Lizbon limanlarından kalkan gemilerle sağlanmıştır.^【8】

Adada esirlerin nakil öncesi hapsedildiği 28 adet köle evi inşa edilmiştir.^【9】Afrika'nın iç kesimlerinden getirilen tutsaklar, okyanus ötesi yolculuklarına başlamadan önce 3 ile 6 ay arasında değişen sürelerle bu evlerde tutulmuştur.^【10】Tutsaklar dar mahzenlerde balık istifi şeklinde birbirlerine zincirlenerek bekletilmiştir. Satış aşamasında erkek esirlerin değeri boy, kilo ve kas durumlarına göre belirlenirken; kadın ve çocukların sınıflandırılmasında diş ve genel sağlık durumları temel alınmıştır. Belirlenen esirler pazarlarda bir kilo pirinç veya patates karşılığında Avrupalı tüccarlara satılmıştır.^【11】

Köle Evi (Anadolu Ajansı)

Tutsakların adadan kaçmasını engellemek amacıyla boyunlarına ve ayaklarına 5 kilogram ağırlığında demir gülleler takılmıştır. Adanın etrafındaki okyanus sularının derinliği, kaçma girişiminde bulunanların boğulmasıyla sonuçlanan doğal bir engel oluşturmuştur.^【12】Köle evlerinde bekletilme süresince isyan eden veya hayatını kaybeden esirler doğrudan okyanusa atılmıştır. Satışı gerçekleşen esirler, Portekizcede yüzen mezar anlamına gelen "Tumberio" isimli gemilere yüklenmiştir. Yaklaşık iki ay süren Amerika ve Avrupa yolculuğu sırasında esirler, gemilerin güverte altındaki kapalı bölmelerinde istiflenmiş halde taşınmıştır.^【13】 

Köle ticareti sürecinde tutsakların bir kısmı bulundukları ortamın fiziki koşulları, hastalıklar ve gemi yolculuğu nedeniyle hayatını kaybetmiştir. Satılan her bir köleye karşılık dokuz kişi yakalanma aşamasında veya gemi ambarlarındaki yolculuk sırasında yaşamını yitirmiştir. Yolculuk şartlarına dayanamayan veya hastalanan esirler okyanusa atılmış, bazı esirler ise gemilerden okyanus sularına atlayarak hayatlarına son vermiştir. ^【14】 

Mimari Yapı ve Köle Evleri 

Gorée Adası'nın mimari dokusu, esirlerin tutulduğu alanlar ile köle tüccarlarının zarif evleri arasındaki zıtlıkla karakterize edilir. Adanın topografyasına hâkim olan ve surlarla çevrili kayalık bir plato olan Castel, bölgenin askeri savunma yapılarından biridir. Sivil ve idari mimari unsurlar arasında, eski Fransız valisinin ikametgahı olarak kullanılan Relais de l'Espadon isimli yapı yer alır.  

Dini mimari bağlamında, Portekizliler tarafından 1450 yılında inşa edilen küçük taş kilise adadaki ilk yerleşim yapılarındandır. 1892 yılında ibadete açılan ve volkanik bazalt taşından inşa edilen Gorée Camisi, ülkenin taştan yapılmış en eski camisi olma özelliğini taşır. 

Köle Evleri (Anadolu Ajansı)

Sömürge döneminde ada genelinde esirlerin sevkiyat öncesi hapsedildiği 28 adet köle evi inşa edilmiştir. 1776 yılında inşa edilen yapı, dönemin ticari işleyişini ve yapısal ayrımını yansıtır. Bu iki katlı binanın üst katı, Avrupalı tüccarlar tarafından konut ve idari yönetim alanı olarak kullanılmıştır. Alt kat ise esirlerin tutulduğu, penceresiz ve rutubetli hücrelerden oluşur. Bu dar hücrelerde birbirlerine zincirlenen Afrikalı esirler, okyanus aşırı yolculukları için nakil gemilerinin hazırlanmasını beklemiştir. 

Adadaki 28 köle evinden yalnızca biri aslına uygun şekilde restore edilerek Köle Evi Müzesi'ne dönüştürülmüştür. Müze içerisinde esirlerin tutulduğu mahzenler, yemek yedikleri kaplar ile el ve ayaklarına takılan demir prangalar sergilenir. Bu yapının alt katında, doğrudan Atlas Okyanusu'na açılan ve "Dönüşü Olmayan Kapı" olarak isimlendirilen dar bir geçit bulunur.  

Dönüşü Olmayan Kapı 

Köle Evi'nin alt katındaki mimari tasarımda, penceresiz ve rutubetli duvarların arasından doğrudan Atlantik Okyanusu'na çıkış sağlayan dar bir koridor yer alır. Dönüşü Olmayan Kapı adını taşıyan bu nokta, nakil gemilerine yüklenen esirlerin Afrika topraklarıyla fiziksel temasının kesildiği son güzergahtır. Atlas Okyanusu'nun sularına açılan bu geçit, transatlantik köle ticaretinin sevkiyat aşamasındaki nihai sınır çizgisini oluşturur.  

Günümüzde Amerika, Karayipler ve Brezilya'dan gelen Afrika kökenli bireyler bu kapıyı ziyaret eder. Ziyaretçiler, kapının önünde durarak dua eder ve atalarıyla manevi bağ kurar. Bu alan, Afrika diasporası mensuplarının kendi kökenleriyle yüzleştikleri sembolik bir adres konumundadır. Kapı, dünyanın farklı bölgelerinden gelen turistlerin okyanusa bakarak tarihi geçmişle temas kurduğu ve sessizce durduğu bir alandır.  

Dönüşü Olmayan Kapı, uluslararası siyasi figürlerin de resmi ziyaret programlarında yer alır. 1991 yılında Nelson Mandela bu mekânı ziyaret etmiştir. 2013 yılında dönemin Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Barack Obama, ailesiyle birlikte bu kapının önünde bulunmuştur. Gerçekleşen bu ziyaretler, alanın uluslararası kamuoyunun gündemine taşınmasını sağlamış ve Afrika diasporasının atalarının tarihiyle kurduğu somut bağın küresel ölçekte kaydedilmesine aracılık etmiştir.^【15】 

Gorée Camisi 

Goree Camisi (Anadolu Ajansı)

Gorée Camisi, adadaki Castel tepesinin eteğinde ve Atlantik Okyanusu kıyısında yer alır. Bu yapı, Senegal'de taştan inşa edilmiş en eski cami olma özelliğini taşır. Caminin tarihi, 1825 yılında Silmane Ngom isimli bir Hristiyan'ın evini adadaki Müslümanların kullanımına sunmasıyla başlar. Yapının camiye dönüştürülme süreci yaklaşık kırk yıl sürmüştür. Volkanik bazalt taşı kullanılarak inşa edilen cami, 1892 yılında ibadete açılmıştır.^【16】

Goree Cami İçi (Anadolu Ajansı)

Adadaki nüfusun dörtte üçünü Müslümanlar oluşturur. Yüz kişi kapasiteli caminin fiziki mekânı, cuma ve bayram namazlarında cemaat için yetersiz kalır. Kıyı erozyonu sebebiyle çökme tehlikesi geçiren dini yapı, yerel halkın inşa ettiği taş duvar sayesinde ayakta kalmıştır. Ada, UNESCO koruması altında bulunmasına rağmen camiye herhangi bir maddi destek sağlanmaz; yapının giderleri belediye bütçesi ve gönüllü bağışlarıyla karşılanır. Caminin kıyı erozyonuna karşı korunması, onarılması, kapasitesinin artırılması ve alanına bir medrese inşa edilmesi amacıyla Türkiye'den restorasyon talebinde bulunulmuştur.^【17】

UNESCO Dünya Mirası Statüsü ve Koruma Çalışmaları 

Gorée Adası, ilk olarak 1944 yılında sömürge yönetimi tarafından tarihi sit alanı olarak tescil edilmiştir. 1951 yılında adaya yönelik özel koruma tedbirleri uygulamaya konulmuştur. Yerleşim, 17 Kasım 1975 tarihli ve 012771 sayılı kararname ile Senegal ulusal miras listesine dahil edilmiştir. Ada, tarihi önemi ve sahip olduğu mimari unsurlar doğrultusunda 1978 yılında Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) tarafından Dünya Mirası Listesi'ne eklenmiştir.^【18】  

Goree Adası (Anadolu Ajansı)

Adanın fiziki bütünlüğü, Atlas Okyanusu'nun sağladığı yaklaşık dört kilometrelik doğal bir tampon bölge ile desteklenmektedir. 1944 yılından bu yana, yerleşimin özgünlüğünü olumsuz yönde etkileyecek büyük çaplı inşaat faaliyetlerine izin verilmemiştir. Adadaki tarihi yapıların temel bileşenleri büyük ölçüde sağlam kalmış durumdadır. Gerçekleştirilen rehabilitasyon ve restorasyon çalışmaları, UNESCO Dünya Mirası Sözleşmesi'nin standartlarına ve ilkelerine uygun olarak yürütülmektedir.^【19】

Koruma ve yönetim mekanizmaları kapsamında, sözleşme ilkelerine uyumu denetlemek amacıyla 1979 yılında yasal bir kararnameyle Koruma Komitesi kurulmuştur. Adanın idaresi; belediye, Senegal Kültür Bakanlığına bağlı Kültürel Miras Departmanı ve Anıtlar Mimarlık Bürosu (BAM) arasında paylaştırılmıştır. Yerel yönetim kanunları çerçevesinde inşaat yetkisi belediyeye verilmiş olup standartlara uyum için Kültürel Miras Departmanı'na danışılması zorunlu kılınmıştır. Tam yetkili bir belediye sınırları içerisinde Dünya Mirası Alanı bulunması, yasal çerçevede yetki çakışmalarına ve idari tıkanıklıklara neden olmaktadır.^【20】

Sit alanı statüsünün sürdürülmesi, uluslararası koruma ilkelerine tam uyum sağlanmasını gerektirmektedir. Adada yapılabilecek uygunsuz mimari değişiklikler, yerleşimin UNESCO statüsünün düşürülmesi riskini barındırır. Yerleşimin Uluslararası Vicdan Mekanları Koalisyonuna dahil edilmesi, adanın yeniden canlandırma projesi için Ford Vakfı aracılığıyla uluslararası finansman desteği sağlamıştır. Senegal Kültürel Miras Departmanı, sekiz kayıtlı alanı kapsayan geniş bir plan dahilinde adanın bütünlüğünü muhafaza etme faaliyetlerini sürdürmektedir. 

Kültürel Yaşam ve Sanatsal Faaliyetler 

Goree Adası'ndaki Sanatsal Faaliyetler (Anadolu Ajansı)

Gorée Adası, resim, müzik ve heykel gibi çeşitli alanlarda sanatsal faaliyetlere ev sahipliği yapar. Ada genelinde, Afrika insanının ve kıtadaki gündelik hayatın resmedildiği yağlı boya tablolar ile bölgeye özgü tasarımlar üretilir. Üretilen bu sanatsal eserler ve hediyelik eşyalar, adayı ziyaret eden turistlere satılır.  

Adada faaliyet gösteren sanatçılar, elektronik aletler başta olmak üzere çeşitli atık materyalleri sanatsal eserlere dönüştürür. Mamadou Mbodji; cep telefonu, saat, hesap makinesi, fotoğraf makinesi, kaşık, çatal, konserve kutusu ve gazoz kapağı gibi malzemeleri kullanarak adanın kölelik tarihini ve teknoloji bağımlılığını sembolize eden tablolar yapar. Mousa Gomis ise elektrik sigortası ve fiş başlığı gibi kullanılmayan teknolojik atıkları geri dönüştürerek kültürel temalı eserler ortaya koyar. Bu sanatsal üretim biçimi, atıkların değerlendirilmesini sağlayarak ada çevresinin kirlenmesini önler.^【21】

Goree Adası'ndaki Sanatsal Faaliyetler (Anadolu Ajansı)

Chiekh Mbacke Sow, adanın yüksek kesiminde bulunan Dougoub Galeri isimli atölyesinde kum sanatı icra eder. Tabloların yapımında boya kullanılmaz; Sahra Çölü, Moritanya, Gambiya ve Senegal'in Saly, Casamance, Pembe Göl, Mamelles gibi bölgelerinden getirilen renkli kumlar değerlendirilir. Kumlar, akasya ve baobap ağacı köklerinden elde edilen doğal yapıştırıcılar ile zemin üzerine sabitlenir. Bu tablolarda adanın geçmişi, köleliğin izleri, baobap ağaçları, geleneksel enstrümanlar ve Afrika'daki gündelik yaşam kayıt altına alınır.^【22】 

Turizm ve Sembolik Ziyaretler 

Gorée Adası, Senegal'in en önemli turizm merkezleri arasında yer alır. Dakar Limanı'ndan feribotlarla ulaşılan ada, yılda yaklaşık 500.000 ziyaretçi kabul eder. Yerleşime gelen günlük ortalama turist sayısı 3.000 ile 6.000 arasında değişir. Adadaki turizm faaliyetleri kapsamında, eğitim amaçlı okul gezileri düzenlenir ve günde 1.500'e yakın öğrenci adaya giriş yapar. Yerel ve uluslararası turistlerin yanı sıra, Amerika, Karayipler ve Brezilya'dan gelen Afrika diasporası mensupları için yerleşim sembolik bir merkez işlevi görür.^【23】 

Goree Adası (Anadolu Ajansı)

Turizm ve kültürel faaliyetler çerçevesinde adada çeşitli organizasyonlar yürütülür. Yirmi dokuz Mayıs'ta başlayan ve üç gün süren "Goree Regards sur cours" festivalinde, tarihi evlerin kapıları ziyaretçilere açılır ve el emeği sanat ürünleri sergilenir. Turistik ziyaretlerin dışında, adaya yönelik uluslararası insani yardım faaliyetleri gerçekleştirilir.^【24】

Tarihi yerleşim, uluslararası düzeyde resmi ve sembolik ziyaretlere sahne olmuştur. Papa 2. Jean-Paul, 1992 yılında adayı ziyaret etmiş ve köle ticaretinde rol alan misyonerler ile Avrupa adına özür dilemiştir.^【25】 Amerika Birleşik Devletleri'nin eski başkanlarından Bill Clinton ve George W. Bush adada resmi temaslarda bulunmuştur. Dönemin Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan, 2013 yılında Köle Evi'ni ziyaret etmiştir. 

Postkolonyal Dönem ve İsimlendirme Tartışmaları 

Senegal'in 1960 yılında Fransa'dan bağımsızlığını kazanmasıyla başlayan postkolonyal dönemde, Gorée Adası'ndaki sokakların isimlendirme yapısı büyük ölçüde sömürge döneminin izlerini barındırır. Ada genelindeki sokakların en az yüzde 90'ı eski sömürgecilerin isimlerini taşır. Bir yıl Senegal Valiliği yapan Stanislas de Boufflers, Fransız siyasetçi François Camel ve sömürge dönemi denizcisi Louis Malavois gibi isimler günümüzde halen adanın sokaklarında yer alır. Amerika Birleşik Devletleri'nde George Floyd'un polis şiddetiyle öldürülmesinin ardından sömürge dönemi simgelerine ilişkin küresel çapta başlayan tartışmalar, adadaki sokak isimlerinin akıbetini yeniden gündeme getirmiştir.  

Goree Adası (Anadolu Ajansı)

İsimlendirme tartışmalarının bir sonucu olarak, adadaki sömürge dönemi izlerine yönelik çeşitli adımlar atılmıştır. Goree Belediye Konseyi, oy birliğiyle aldığı karar doğrultusunda adada bulunan "Avrupa Meydanı"nın adını "Özgürlük ve İnsanlık Onuru Meydanı" olarak değiştirmiştir. Ülke genelinde devam eden benzer tartışmalar kapsamında Senegalliler, sömürge döneminin başkenti konumundaki Saint Louis kentinde yer alan eski sömürge valisi Louis Faidherbe'nin heykelinin kaldırılmasını istemiştir.^【26】

Kolonyal isimlerin varlığı konusunda yerel yönetim ve araştırmacılar farklı yaklaşımlara sahiptir. Goree Belediye Başkanı Augustin Senghor, geçmişe ait izlerin silinmesinin insanlık tarihinin bir sayfasının silinmesi anlamına geleceği gerekçesiyle bu adlandırmaları korur. Tarihi isimler, kölelik gerçeğini inkâr edenlere karşı somut birer kanıt ve hatırlatıcı misyonu üstlenir. Holon Enstitüsü akademisyeni Liora Bigon, isim değiştirme süreçlerinde kararın alanı günlük olarak kullanan yerel halka sorulması gerekliliğini savunmuştur.^【27】

Sivil toplum örgütleri ve aktivistler, kolonyal döneme ait isimlerin tamamen kaldırılması yönünde çalışmalar yürütür. Africtivites isimli sivil toplum örgütünün kurucusu Cheick Fall, bu isimlerin sokaklardan silinerek yerlerine Afrika'ya hizmet etmiş kişilerin adlarının verilmesini talep etmiştir. Fall, Gana'nın başkenti Akra'daki yolların büyük kısmının kıtaya hizmet etmiş kişilerin adlarını taşıdığını örnek göstererek; Senegalli bilim insanı Cheick Anta Diop ve eski Senegal Cumhurbaşkanı Abdoulaye Wade gibi şahsiyetlerin isimlerinin yerel tabelalarda kullanılmasını istemiştir.^【28】

Türkiye ve Gorée Adası 

Türkiye ile Gorée Adası arasındaki resmi ve sembolik bağlar, dönemin Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan'ın 2013 yılında adaya gerçekleştirdiği ziyaretle ivme kazanmıştır. Erdoğan, eşi Emine Erdoğan ve beraberindeki heyetle birlikte 1776 yılında inşa edilen ve transatlantik köle ticaretinde kullanılan Köle Evi'ni gezerek, esirlerin tutulduğu dar hücreleri ve boyunlarına takılan demir prangaları incelemiştir. Ziyareti sırasında anı defterine, Afrika'nın "hüzünle bakan güneşlerden kurtulacağına" ve umutla doğan güneşlerle dünyayı aydınlatacağına olan inancını yazmıştır. Bu ziyaretin anısına, Gorée Belediye Meclisi tarafından kendisine "Gezici Büyükelçi Beratı" ile adanın sembolü olan anka kuşu nişanı takdim edilmiştir.^【29】 

Recep Tayyip Erdoğan ve Eşi Emine Erdoğan Goree Adası Ziyareti (Anadolu Ajansı)

Siyasi temasların yanı sıra, Türkiye'nin adaya yönelik sivil toplum faaliyetleri ve insani yardımları da iki toplum arasındaki sosyal bağları güçlendirmiştir. Türkiye, Diyanet Vakfı ve çeşitli sivil toplum kuruluşları vasıtasıyla ada halkına gıda malzemeleri ve kurban eti gibi yardımlar ulaştırmaktadır. Bu yardımlar, sadece maddi bir destek olmanın ötesinde, adadaki sömürgecilik izlerinin manevi anlamda onarılmasına da katkı sağlamaktadır. Adada uzun yıllardır turist rehberliği yapan yerel halk, bölgeyi ziyaret eden uluslararası kafileler arasında yalnızca Türklerin adaya insani yardım amacıyla geldiğini ifade etmektedir.^【30】

Türklerin adadaki faaliyetleri, yerel halk nezdinde Batılı devletlerden farklı bir algının oluşmasına katkı sağlamıştır. Köle Evi yetkilileri, Avrupa merkezli aktörlerin tarihsel süreçte bölgeden köle ticareti yoluyla insan transferi gerçekleştirdiğini vurgularken Türkiye’nin ise daha çok insani yardım ve kalkınma odaklı faaliyetlerle öne çıktığını ifade etmektedir. Benzer şekilde ada esnafı, Avrupalı yardım faaliyetlerine tarihsel deneyimlerin etkisiyle temkinli yaklaşırken Türkiye kaynaklı yardımları dini ve kültürel yakınlık çerçevesinde değerlendirmekte ve bu yardımlara daha olumlu bir tutum sergilemektedir.^【31】

Türkiye'nin Gorée Adası ile bağlarındaki bir diğer önemli gündem maddesi ise adadaki tek İslami ibadethane olan tarihi Gorée Camisi'nin restorasyonudur. Kıyı erozyonu nedeniyle çökme tehlikesi yaşayan ve kapasitesi cemaat için yetersiz kalan caminin onarımı, kapasitesinin artırılması ve yanına bir medrese inşa edilmesi için Gorée Belediye Başkanı Augustin Senghor, özellikle Türkiye'ye yardım çağrısında bulunmuştur. 2018 yılında ada halkının bizzat daveti üzerine Gorée'ye giden dönemin Türkiye Büyükelçisi Nihat Civaner, camide incelemelerde bulunarak cemaatin restorasyon taleplerini dinlemiş ve ada halkının Türkiye'den beklentilerini kayıt altına almıştır.^【32】