Greyfriars Bobby

Greyfriars Bobby, 19. yüzyılda İskoçya’nın Edinburgh kentinde yaşamış ve Greyfriars Kirkyard mezarlığıyla ilişkilendirilen bir Skye Terrier köpeğidir. Bobby, sahibi John Gray’in ölümünün ardından onun mezarının bulunduğu Greyfriars Kirkyard’da uzun yıllar boyunca görülmesiyle tanınır ve bu durum zamanla kentle özdeşleşen bir anlatının oluşmasına yol açmıştır. Bobby’ye atfedilen olaylar ve bu anlatı, Edinburgh’da mezar, heykel ve çeşitli sergilerle anılmaktadır. Ayrıca 1961 yılında Walt Disney tarafından uyarlanan bir film de dâhil olmak üzere farklı kültürel temsillere konu olmuştur.

Tarihsel Arka Plan

Greyfriars Bobby ile ilişkilendirilen olaylar 19. yüzyılın ortalarında Edinburgh’da başlamıştır. 1850 yılında John Gray adlı bir bahçıvan, eşi ve oğlu ile birlikte Edinburgh’a gelmiş; bahçıvan olarak iş bulamaması üzerine Edinburgh Polis Teşkilatı’nda gece bekçisi olarak çalışmaya başlamıştır. Bu dönemde Gray, gece devriyeleri sırasında kendisine eşlik etmesi için Bobby adlı küçük bir Skye Terrier cinsi köpeği yanına almıştır. İkili, kentin sokaklarında birlikte devriye gezen ve tanınan bir ekip hâline gelmiştir.

John Gray’in sağlık durumu zamanla kötüleşmiş ve verem hastalığı nedeniyle tedavi görmüştür. Gray, 15 Şubat 1858’de hayatını kaybetmiş ve Greyfriars Kirkyard’a defnedilmiştir. Gray’in ölümünün ardından Bobby’nin mezarlıkta kalmaya devam ettiği ve sahibinin mezarının bulunduğu alandan ayrılmadığı bilinmektedir. Mezarlık görevlilerinin köpeği alandan uzaklaştırma girişimleri sonuç vermemiş, bunun üzerine mezarlıkta kalmasına izin verilmiş ve mezar yakınında Bobby için bir barınak sağlanmıştır.

Bobby, her gün saat 13.00’te mezarlıktan ayrılarak sahibiyle daha önce sıklıkla gittiği kahvehaneye gider, burada William Dow adlı bir marangozu takip ederek yemek yer, ardından tekrar mezarlığa döner. Yerel halkın köpeğe yiyecek ve bakım sağlaması, Bobby’nin kentte tanınan bir figür hâline gelmesine katkıda bulunmuştur.

1867 yılında Edinburgh’da lisanssız köpeklerin toplanmasını öngören bir düzenleme yürürlüğe girmesinin ardından dönemin belediye başkanı Sir William Chambers tarafından Bobby’nin lisans ücreti ödenmiş ve kendisine ''Greyfriars Bobby from the Lord Provost 1867 licensed. (Greyfriars Bobby, 1867 yılında Lord Provost tarafından lisanslanmıştır.)'' yazıtlı bir tasma verilmiştir.^【1】 Söz konusu tasma daha sonra Edinburgh Müzesi’nde sergilenmiştir.

Vefatı ve Defni

Greyfriars Bobby’nin 1872 yılında vefat etmiştir. Ölümünün ardından, Greyfriars Kirkyard mezarlığının hemen dışında, mezarlığa yakın bir alana gömülmüştür. Bobby’nin mezarı, daha sonra yerleştirilen heykelin bulunduğu bölgeye yakın bir konumdadır.

Bobby’nin ölümünden sonra, anısına çeşitli anıt ve işaretler oluşturulmuştur. 1873 yılında Greyfriars Kirkyard’ın karşısına granit bir çeşme ve Bobby’nin heykelinin yer aldığı bir anıt dikilmiştir. Bu heykel, mezarlığın girişine yakın bir konumda yer almıştır. Ayrıca mezarlık alanı içinde Bobby’ye atfedilen bir anıt mezar taşı yerleştirilmiştir. Bu anıt mezar, kilisenin doğu cephesinin önünde ve mezarlığın ana girişine yakın bir noktada bulunmaktadır.

Kültürel Etkileri ve Temsilleri

Greyfriars Bobby ile ilişkilendirilen anlatı, 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Edinburgh’da yaygınlık kazanmıştır. Mezarlıkta kalmaya devam ettiği aktarılan Bobby’nin kent sakinleri tarafından tanınmaya başlamasıyla birlikte anlatı yerel düzeyde bilinirlik kazanmıştır. Zamanla mezar, heykel ve anıt gibi unsurların ortaya çıkması, bu anlatının kamusal alanda görünür hâle gelmesine katkıda bulunmuştur.

20. yüzyılda Bobby ile ilişkilendirilen anlatı farklı kültürel üretimlere konu olmuştur. Bu kapsamda, 1961 yılında Walt Disney tarafından Greyfriars Bobby’nin hikâyesinden uyarlanan bir film yayımlanmıştır. Filmde Bobby’yi canlandıran Skye Terrier, yapımın ardından dönemin Lothian and Borders Polisi başkanı William Merrilees’e verilmiştir. Daha sonra köpeğin bir polis yetkilisinin ailesine verildiği ve yaşamını Edinburgh’da sürdürdüğü belirtilmiştir.

Filmde yer alan köpeğin ölümünden sonra gömüldüğü yer zamanla kaybolmuştur. 2023 yılında, filmde oynayan köpeğin kalıntıları bir gönüllü kampanyayla yeniden bulunmuş; Greyfriars Kirk’te düzenlenen bir sergi kapsamında, Grassmarket Community Project tarafından eski bir kiraz ağacından üretilmiş özel bir sanduka içinde ziyarete açılmıştır.

Bu sergi, City of Edinburgh Council’in arkeoloji koleksiyonlarına ait olarak kiliseye ödünç verilmiştir. Sergi, yalnızca Bobby'nin film sonrası yaşamına değil, aynı zamanda kentteki hayır işlerine olan katkılarına da ışık tutmaktadır.^【2】

Sinema Uyarlamaları

Greyfriars Bobby: The True Story of a Dog

Greyfriars Bobby ile ilişkilendirilen anlatı, 1961 yılında Walt Disney tarafından Greyfriars Bobby: The True Story of a Dog adıyla sinemaya uyarlanmıştır. Film, Bobby ve John Gray ile bağlantılı olayları konu alan bir yapım olarak gösterime girmiştir ve Greyfriars Bobby anlatısını konu edinen sinema uyarlamaları arasında yer almıştır.

Filmde Donald Crisp, Laurence Naismith ve Alex Mackenzie gibi oyuncular yer almış; film, dönemin İskoçya atmosferini başarılı biçimde yansıttığı gerekçesiyle olumlu eleştiriler almıştır.

Greyfriars Bobby

Greyfriars Bobby anlatısı 2005 yılında yeniden sinemaya uyarlanmıştır. Greyfriars Bobby adıyla gösterime giren film, 19. yüzyıl Edinburgh’unda geçen olayları konu alan bir yapım olarak yayımlanmıştır.

Christopher Lee, James Cosmo ve Oliver Golding gibi oyuncuların yer aldığı filmde, Bobby’nin hikâyesi çocuklar ve toplumsal dayanışma temaları üzerinden yeniden anlatılmıştır.

Yapım, 2005 yılında Castellinaria Uluslararası Gençlik Filmleri Festivali’nde ASPI Ödülü’nü kazanmıştır. Film aynı yıl Cannes Film Festivali kapsamında verilen Palm Dog ödüllerinde “Palm Dog – Special Mention” (Özel Mansiyon) almıştır.^【3】