Gulliver'in Gezileri

Edebiyat

+1 Daha

Alıntıla
kure star outline

Yazar

Jonathan Swift

Çevirmen

İrfan Şahinbaş

Yayınevi

İş Bankası Kültür Yayınları

Sayfa Sayısı

344

Basım Yılı

2007

Dil

Türkçe

Gulliver’in Gezileri, ilk olarak Ekim 1726’da “Lemuel Gulliver’in Dünyanın Çeşitli Uzak Ülkelerine Yaptığı Seyahatler” başlığıyla isimsiz olarak yayımlanan, İngiliz-İrlandalı yazar ve din adamı Jonathan Swift’in kaleme aldığı bir düzyazı hiciv eseridir.【1】 Bir cerrah ve gemi kaptanı tarafından anlatılan dört bölümlük bir seyahatname biçimini alan roman, Lemuel Gulliver’in altı inç boyundaki Lilliputluların, dev Brobdingnaglıların, Laputa adlı yüzen adadaki pratik olmayan entelektüellerin ve vahşi insanlar olan Yahoolar’a hükmeden rasyonel at benzeri Houyhnhnm’lerin yaşadığı fantastik diyarlara yaptığı yolculukları ayrıntılı olarak anlatmaktadır. Swift, bu karşılaşmalar aracılığıyla on sekizinci yüzyıl İngiliz siyaseti, kurumsal yozlaşma, bilimsel soyutlama ve insan doğasına yönelik çok katmanlı bir eleştiri sunmaktadır. Ütopik fantezi, siyasi hiciv ve çağdaş seyahat edebiyatının parodisi unsurlarını bir araya getiren eser, yayınlanır yayınlanmaz geniş bir kitle tarafından beğenilmiş ve İngiliz hiciv edebiyatının temel metinlerinden biri olmaya devam etmektedir.

Yayın Tarihi ve Yazım Süreci

Swift, Gulliver’in Gezileri'ni yaklaşık olarak 1721 ile 1725 yılları arasında kaleme almıştır; ancak eserin yaratıcı kökenleri, 1714 civarında Scriblerus Kulübü’nün toplantılarına kadar uzanmaktadır. Bu toplantılarda Swift, Alexander Pope, John Gay, John Arbuthnot ve Lord Oxford ile birlikte, bilimsel seyahat anlatılarının parodilerini yazmak üzere işbirliği yapmıştır.【2】 Metin, Ekim 1726’da Benjamin Motte tarafından Londra’da isimsiz olarak yayınlanmış; kitapta, gerçek bir seyahatname izlenimini pekiştirmek amacıyla kurgusal yazarın bir portresi ve hayali bölgelerin haritaları yer almıştır.【3】 Eserin hemen kazandığı popülerlik sayesinde kitapçılar stoklarını hızla tüketmiştir; bu durum, on sekizinci yüzyılın sonuna kadar Avrupa genelinde birçok baskı ve çevirinin yapılmasını gerektirmiştir.


İlk baskının metinsel bütünlüğü, Motte’un izinsiz değişiklikleri nedeniyle zedelenmiştir; Swift, siyasi kovuşturma korkusuyla metnini “mahvettiği” gerekçesiyle bu değişiklikleri kınamıştır. 1735’te, Dublinli yayıncı George Faulkner, Swift’in işbirliğiyle hazırlanan ve III. Bölüm’deki Lindalino isyanı gibi sansürlenmiş pasajları geri getiren ve hataları düzelten kesin bir çok ciltlik baskı yayınlamıştır. Modern akademik araştırmalar, Faulkner’ın 1735 tarihli metnini, Swift’in amaçladığı anlatının yetkili versiyonu olarak kabul etmektedir.【4】

Hikâyenin Genel Yapısı

Gulliver Lilliput'da (Flickr)

Roman, her biri insan uygarlığını zıt fiziksel ve toplumsal bakış açılarından inceleyen dört ayrı yolculuktan oluşmaktadır. I. Bölümde (Lilliput'a Yolculuk), Gulliver gemi kazası geçirir ve altı inç boyundaki insanlar tarafından esir alınır. Düşman komşu imparatorluk Blefuscu'nun donanmasını ele geçirerek kraliyetin gözüne girmesine rağmen, Gulliver, Blefuscu'yu tam bir köleliğe boyun eğdirmeyi reddederek kraliyetin öfkesini üzerine çeker ve kör edilmeye mahkûm edilir; bu da onun kaçmasına neden olur. II. Bölümde (Brobdingnag’a Yolculuk), Gulliver kırk fit (12 m) boyundaki devlerin ülkesine varır; burada bir çiftçi tarafından bir merak konusu olarak sergilenir, ardından kraliçeye satılır ve sonunda dev bir kuş tarafından denize taşınır.


Gulliver Brobdingnag'daki Devlerin Karşısında (The Walters Art Museum)

Üçüncü Bölüm (Laputa, Balnibarbi, Glubbdubdrib, Luggnagg ve Japonya’ya Yolculuk), Gulliver’in, soyut teorilere adanmış, pratik olmayan entelektüellerin yaşadığı uçan bir ada tarafından kurtarılmasını anlatır. Balnibarbi anakarasında, akademisyenlerin absürt projeler peşinde koştuğu Lagado Büyük Akademisi’ni inceler; ardından Glubbdubdrib’e giderek Büyük İskender ve Thomas More gibi tarihi şahsiyetlerle sohbet eder ve sefil bir şekilde ölümsüz olan Struldbrug’ların yaşadığı Luggnagg’a gider. Dördüncü Bölüm’de (Houyhnhnm Ülkesine Bir Yolculuk), Gulliver, Yahoo adı verilen kaba, maymun benzeri insanlara hükmeden, Houyhnhnm adı verilen rasyonel ve son derece erdemli atlarla karşılaşır. İnsanların Yahoo’lara benzediğini fark ederek tiksinti duyan Gulliver, Houyhnhnm’ların yaşam tarzını benimser; sürgüne gönderildikten ve Portekizli kaptan Don Pedro de Mendez tarafından kurtarıldıktan sonra, insan toplumundan derin bir tiksinti duyarak İngiltere’ye geri döner.

Hicivsel Temalar ve Siyasi Alegori

Gulliver’in Gezileri, fiziksel, siyasi, entelektüel ve ahlaki alanlarda insan doğasını sorgulamak için hicivden yararlanmkatadır. Birinci Bölüm, on sekizinci yüzyılın başlarında İngiliz siyasetiyle alegorik paralellikler içermektedir; Lilliputlu hazineci Flimnap, Whig Başbakanı Sir Robert Walpole’u temsil ederken, yüksek topuklu ve alçak topuklu ayakkabılarla bölünmüş siyasi gruplar ile yumurtanın büyük ya da küçük ucundan kırılması konusundaki dini ayrılıklar, Whig-Tory anlaşmazlıklarını ve Protestan-Katolik çatışmalarını hicvetmektedir. Ayrıca, Gulliver’in hapsedilmesi ve kaçışı, I. George döneminde Tory bakanları Robert Harley (Oxford Kontu) ve Henry St. John’un (Bolingbroke Vikontu) siyasi kaderlerini, barış müzakerelerini ve nihayetinde görevden alınmalarını yansıtmaktadır.【5】


II. Bölüm’de Swift, yerel siyasi tasvirlerden daha geniş kapsamlı “Country” partisi ideolojisine geçiş yapmaktadır ve Brobdingnag Kralı’nı kullanarak Walpole’un siyasi yolsuzluk, parlamento atamaları, daimi ordular ve ulusal borç kullanımını eleştirmektedir. Üçüncü Bölüm, spekülatif felsefe ve deneysel bilimin iddialarını hicvetmektedir — Kraliyet Bilim Derneği’ni parodiler — ve aynı zamanda Güney Denizi Balonu ve İrlanda’daki Wood’un bakır sikke basım patenti gibi çağdaş ekonomik endişeleri yansıtmaktadır. Dördüncü Bölüm’de anlatı, temel felsefi soruları ele alarak, Houyhnhnm’ların aşırı rasyonalitesini Yahoo’ların dizginlenmemiş hayvani içgüdüleriyle karşılaştırarak, Platoncu idealler ile Hobbes’un insan doğası hakkındaki görüşleri arasındaki gerilimleri irdelemektedir.【6】

Eleştirel Karşılama ve Yorum Mirası

Yayımlandığı anda, Gulliver’in Gezileri hem eleştirel hem de ticari açıdan anında başarı kazanmıştır; John Gay gibi çağdaşları, eserin çeşitli sosyal sınıflarda geniş bir kitleye hitap ettiğini belirtmiştir. Bununla birlikte, Dördüncü Bölüm’ün keskin sertliği, Samuel Johnson, Lord Orrery ve William Makepeace Thackeray gibi on sekizinci ve on dokuzuncu yüzyıl şahsiyetlerinden şiddetli kınamalar almıştır; bu isimler, eserin insanlığı tasvir edişini saldırgan bir şekilde insan düşmanı olarak nitelendirmişlerdir.【7】 Genç okuyucular için bu sertliği hafifletmek amacıyla, on dokuzuncu yüzyıl yayıncıları sık sık, hicivsel yorumları kaldırıp yalnızca I. ve II. Bölümlerin tuhaf masalsı unsurlarını vurgulayan kısaltılmış ve sansürlenmiş baskılar yayınlamışlardır.


IV. Bölüm üzerine yapılan modern akademik çalışmalar, “sert” ve “yumuşak” yorum okulları arasında bölünmüş durumdadır. “Sert” okulun savunucuları, Swift’in Houyhnhnm’leri tavizsiz erdemin gerçek bir ideali olarak sunduğunu ve Gulliver’in insanlığı nihai olarak reddetmesini, Swift’in tavizsiz hicivinin doğru bir yansıması olarak gördüklerini savunmaktadırlar. Buna karşılık, “yumuşak” okulun akademisyenleri, Houyhnhnm’lerin yaşanmaz, soğuk ve rasyonel bir aşırılığı temsil ettiğini ve Swift’in Gulliver’in insan düşmanlığını parodileştirdiğini, pratik insan ahlakının gerçek temelini ise hayırsever Portekizli kaptan Don Pedro de Mendez’in oluşturduğunu savunmaktadırlar.【8】

Kaynakça

Downie, James A. "Political Characterization in'Gulliver's Travels'." The Yearbook of English Studies 7 (1977): 108-120. Erişim Tarihi: 30 Ekim 2026. https://www.jstor.org/stable/3507260.

M, Patricia. “Gulliver 3.” Flickr. Erişim Tarihi: 30 Ekim 2026. https://www.flickr.com/photos/taffeta/1425444726.

Swift, Jonathan, and John Mitford. "Gulliver's travels." (2019): 1-xli. Erişim Tarihi: 30 Ekim 2026. https://www.academia.edu/download/31761266/Gulliver__Introduction.pdf.

Swift, Jonathan. Gulliver'in Gezileri. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2007.

Swift, Jonathan. Gulliver’s travels. Penguin Publishing Group, 2011.

“Gulliver’s Travels by Jonathan Swift: Literature and Writing: Research Starters: Ebscohost.” EBSCO. Erişim Tarihi: 30 Ekim 2026. https://www.ebsco.com/research-starters/literature-and-writing/gullivers-travels-jonathan-swift/.

“University of Glasgow.” Gulliver’s Travels. Erişim Tarihi: 30 Ekim 2026. https://www.gla.ac.uk/myglasgow/library/files/special/exhibns/month/jan2006.html.

“Voyages de Gulliver Par Swift, Traduction de L’Abbé-Desfontaine Revue, Corrigée et Précedée d’une Introduction Par M. Jules Janin. Illustrations de Gavarni.” Online Collection of the Walters Art Museum. Erişim Tarihi: 30 Ekim 2026. https://art.thewalters.org/object/92.665/.

Dipnotlar

Sen de Değerlendir!

0 Değerlendirme

Yazar Bilgileri

Avatar
YazarÖmer Faruk Bilcan31 Ekim 2026 00:00

Tartışmalar

Henüz Tartışma Girilmemiştir

"Gulliver'in Gezileri" maddesi için tartışma başlatın

Tartışmaları Görüntüle

İçindekiler

  • Yayın Tarihi ve Yazım Süreci

  • Hikâyenin Genel Yapısı

  • Hicivsel Temalar ve Siyasi Alegori

  • Eleştirel Karşılama ve Yorum Mirası