HALEBÎ, Nûreddin

975’te (1567-68) Kahire’de doğdu. Uzun yıllar Şemseddin er-Remlî’nin derslerine devam etti. Muhammed el-Bekrî, Nûreddin ez-Zeyyâdî, Şehâbeddin Ahmed b. Kāsım el-Abbâdî gibi Şâfiî âlimlerinden hadis rivayet etmiş, kendisinden de Şehâbeddin el-Acemî ve Nûreddin eş-Şebrâmellisî rivayette bulunmuşlardır. İmam Şâfiî’nin kabri yakınındaki Sâlihiyye Medresesi’nde müderrislik yapan Halebî ilmiyle âmil, güzel ahlâklı ve çalışkan bir kimse olup hayatını ilim öğrenmek ve öğretmekle geçirmiştir. 29 Şâban 1044’te (17 Şubat 1635) vefat etti ve Mücâvirîn Kabristanı’na defnedildi.

Eserleri. Fıkıh, tefsir, hadis, Arap dili ve edebiyatı, tarih ve tasavvuf sahalarında temayüz eden Halebî çoğu hâşiye, şerh ve telhis olmak üzere kırktan fazla eser yazmış olup bunların başlıcaları şunlardır:

2. Ḫayrü’l-kelâm ʿale’l-besmele ve’l-ḥamdele (Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye, Teymur, Tefsir, nr. 402). Zekeriyyâ el-Ensârî’nin Şerḥu’l-besmele’sine şerhtir.

3. Ḥâşiye ʿalâ Menheci’l-Ḳāḍî Zekeriyyâ. Nevevî’nin Şâfiî fıkhına dair Minhâcü’ṭ-ṭâlibîn adlı eserine Zekeriyyâ el-Ensârî’nin yazdığı şerhe hâşiye olarak kaleme alınan eserin bir nüshası Bibliothèque Nationale’de kayıtlıdır (MS. Ar., nr. 1015-1016; ayrıca bk. Brockelmann, GAL, I, 498; Suppl., I, 682).

4. en-Naṣîḥatü’l-ʿaleviyye fî beyâni ḥüsni’ṭ-ṭarîḳati’s-sâdeti’l-Aḥmediyye. Seyyid Ahmed el-Bedevî’nin (ö. 675/1276) hayatı, kerametleri ve kurduğu Ahmediyye tarikatı hakkındaki bu eserin (İA, V/1, s. 123) Süleymaniye (Hacı Mahmud Efendi, nr. 2799; Bağdatlı Vehbi Efendi, nr. 2126/2) ve İskenderiye (Tasavvuf, nr. 50) kütüphanelerinde nüshaları bulunmaktadır.

5. ʿİḳdü’l-mercân fîmâ yeteʿallaḳ bi’l-cân. Bedreddin Muhammed eş-Şiblî’nin cinlere dair Âkâmü’l-mercân fî aḥkâmi’l-cân adlı eserinin muhtasarıdır (nşr. Mustafa Âşûr, Kahire 1408/1988).

6. el-Ferâʾidü’l-ʿuḳūdi’l-ʿaleviyye fî ḥalli elfâẓi Şerḥi’l-Ezheriyye (Süleymaniye Ktp., Lâleli, nr. 3472). Hâlid b. Abdullah el-Ezherî’nin el-Muḳaddimetü’l-Ezheriyye fî ʿilmi’l-ʿArabiyye’sine yapılan şerhin şerhidir.

7. Buġyetü ẕevi’l-aḥlâm bi-aḫbâri men ferece kürbühû bi-rüʾyeti’l-Muṣṭafâ fi’l-menâm (Kahire 1303).

Halebî’nin kaynaklarda adı geçen diğer eserleri de şunlardır: Ḥasenâtü’l-vecenâti’n-nevâżir mine’l-vücûh ve’n-neẓâʾir, Duḫânü’t-tebaġ, Ḥâşiye ʿalâ Şerḥi’l-Minhâc, Şerḥ ʿalâ Şerḥi’l-Ḳaṭr, Meṭâliʿu’l-büdûr fi’l-cemʿ beyne’l-Ḳaṭr ve’ş-Şüẕûr (İbn Hişâm’ın Ḳaṭrü’n-nedâ adlı eseri ve meşhur nahiv kitabı Şüẕûrü’ẕ-ẕeheb ile ilgili bir çalışmadır), eṭ-Ṭırâzü’l-menḳūş fî evṣâfi’l-Ḥubûş, el-Câmiʿu’l-ezher limâ teferraḳa min mülaḥi’ş-Şeyḫi’l-ekber, el-Leṭâʾif min ʿAvârifi’l-maʿârif, el-Meḥâsinü’s-seniyye mine’r-Risâleti’l-Ḳuşeyriyye.