Haraççıoğlu Medresesi, Türkiye’nin Bursa ilinde, Osmangazi ilçesine bağlı Kavaklı Mahallesi’nde yer alan ve Osmanlı döneminde inşa edilmiş bir eğitim yapısıdır. Yapı, ilk olarak tekke işleviyle kurulmuş, daha sonra medreseye dönüştürülmüş; günümüzde ise restorasyon sonrası kültür ve sosyal etkinliklere hizmet eden bir yapı olarak kullanılmaktadır.
Tarihsel Gelişim
Haraççıoğlu Medresesi’nin çekirdeğini oluşturan yapı, 18. yüzyılda Cizyedarzâde ailesinden Hüseyin Ağa tarafından Nakşibendî tarikatına bağlı bir tekke olarak inşa edilmiştir.【1】 Bu dönemde yapı, dini-tasavvufi faaliyetlerin yürütüldüğü bir mekân olarak kullanılmıştır. Daha sonraki süreçte tekke işlevinin yanı sıra eğitim amaçlı kullanım öne çıkmış ve yapı medreseye dönüştürülmüştür.
Haraççıoğlu Medresesi (Osmangazi Belediyesi)
Medrese, Osmanlı’nın son dönemlerinde eğitim ve dini öğretimin birlikte sürdürüldüğü yapılardan biri olarak faaliyet göstermiştir. Zamanla bünyesinde önemli bir kütüphane de oluşturulmuş ve bu kütüphane, Bursa’daki ilmi hayat açısından dikkat çeken bir merkez hâline gelmiştir.
Mimari Özellikler
Haraççıoğlu Medresesi, farklı dönemlerde inşa edilmiş bölümlerden oluşan bir yapı topluluğudur. Yapının kuzey bölümünün tekke dönemine ait olduğu, güney bölümün ise daha sonraki aşamada eklendiği belirtilmektedir. Bu iki bölüm, mimari olarak sivri kemerli bir geçişle birbirine bağlanmıştır.
Haraççıoğlu Medresesi Bahçe Kısmı (Osmangazi Belediyesi)
Yapının planında avlu etrafında düzenlenmiş mekânlar dikkat çekmektedir. Kare planlı ana mekândan kubbeye geçişte tromp sistemi kullanılmıştır.【2】 Duvar örgüsünde ve mimari detaylarda dönemin geleneksel Osmanlı yapı teknikleri görülmektedir. Günümüze ulaşan mimari öğeler, yapının özgün karakterini büyük ölçüde koruduğunu göstermektedir. Haraççıoğlu Medresesi 115 metrekarelik bahçeden ve 110 metrekarelik binadan oluşmaktadır.
Kütüphane ve Eğitim İşlevi
Medrese bünyesinde yer alan kütüphane, 1756 yılında Cizyedarzâde Hasan Ağa tarafından kurulmuştur. Bu kütüphane, bir dönem Orhan Kütüphanesi’nden sonra Bursa’nın en zengin kütüphanelerinden biri olarak değerlendirilmiştir. Cumhuriyet’in ilk yıllarında kütüphanede 1.566 adet kitabın bulunduğu kaydedilmiştir.【3】
Zamanla kütüphanedeki eserler farklı kurumlara devredilmiş, günümüzde bu koleksiyonun önemli bir kısmı Bursa İnebey Yazma Eserler Kütüphanesi’nde muhafaza edilmektedir. Bu yönüyle yapı, yalnızca mimari değil, kültürel ve entelektüel miras açısından da önem taşımaktadır.
Restorasyon Süreci ve Güncel Kullanım
Haraççıoğlu Medresesi, uzun yıllar boyunca işlev kaybına uğramış ve yapı bütünlüğü açısından risk altına girmiştir. 2004 yılında Osmangazi Belediyesi tarafından yürütülen restorasyon çalışmalarıyla yapı onarılmış ve yeniden kullanıma açılmıştır.
Haraççıoğlu Medresesi İçi (Kültür Portalı)
Restorasyonun ardından medrese, kültür merkezi ve sosyal tesis olarak işlevlendirilmiştir. Günümüzde yapı; kültürel etkinlikler, toplantılar ve çeşitli organizasyonlara ev sahipliği yapan bir mekân olarak kullanılmaktadır. Yapı, kapalı alan ve bahçe düzenlemesiyle kamusal kullanıma uygun hâle getirilmiştir.
Konum ve Çevresel Bağlam
Haraççıoğlu Medresesi, Bursa’nın tarihî çekirdeğinde yer alan Osmangazi, Kavaklı Mahallesi’nde konumlanmıştır. Çevresinde Osmanlı dönemine ait farklı yapıların bulunması, medreseyi tarihî kentsel doku içerisinde önemli bir unsur hâline getirmektedir. Yapı, şehir merkezine yakın konumu nedeniyle ziyaret edilebilir bir noktada yer almaktadır.
