Ana YazarMuhammed Utku Asker24 Temmuz 2026 19:26

Haydut Devlet (Rogue State), uluslararası hukuk, yerleşik normlar ve diplomatik teamülleri sistematik biçimde ihlal ettiği; kitle imha silahları geliştirdiği veya edinmeye çalıştığı; terörizmi desteklediği ve bölgesel ya da küresel istikrara tehdit oluşturduğu ileri sürülen devletleri tanımlamak için kullanılan siyasal bir kavramdır. Bu tür devletler, dış politika hedeflerine ulaşmak amacıyla baskı, tehdit, askerî güç ve vekil aktör kullanımını süreklilik gösteren bir ilişki biçimine dönüştürür; müzakere ve karşılıklı rıza yerine korku, zor ve oldubitti siyasetiyle diğer aktörlerin tercihlerini şekillendirmeye yönelir.Uluslararası hukuku, teamülleri ve normları alenen çiğneyen, komşularına kasten zarar veren ve uluslar topluluğunun desteği olmaksızın tek taraflı hareket etmekte ısrar eden devletlerin kavram kapsamında ele alınışı için bkz. Encyclopedia of United States National Security, "Rogue State" maddesi, Thousand Oaks: SAGE.">【1】Tarihsel arka planKavram, Soğuk Savaş'ın sona ermesiyle ABD dış politikasında oluşan düşman tanımı boşluğunu doldurmak üzere ortaya kondu.Michael T. Klare, Rogue States and Nuclear Outlaws kitabında Soğuk Savaş'ın bitmesiyle Pentagon'un haydut devlet adı altında yeni bir düşman sınıfı tanımladığını, Irak, İran, Libya ve Kuzey Kore'nin çevrelenmesinin ABD dış politikasının merkezine yerleştiğini ve savunma harcamalarının Soğuk Savaş düzeyinde tutulmasının gerekçesini oluşturduğunu Pentagon belgelerine dayanarak gösteriyor.">【2】 Albright, 1994'te BM temsilcisiyken verdiği bir konferansta haydut devleti uluslararası sistemi etkin biçimde baltalamaya çalışan devlet olarak tanımladı. Aynı yıl Lake, kavramı politika diline yerleştiren metni yayımladı. Demokrasi ve serbest piyasa yönündeki küresel eğilime direnen "backlash states" ABD'nin çıkarlarına ve ideallerine tehdit oluşturuyor, çevrelenmeleri ve nihayetinde dönüştürülmeleri gerekiyordu.Lake, Anthony. “Confronting Backlash States.” Foreign Affairs 73, no. 2 (1994): s. 45.">【3】 Kapsama Irak, İran, Libya, Kuzey Kore, Küba ve Suriye girdi.Kavramın seyrindeki asıl kırılma 2000 yılında yaşandı. Chomsky, yayımladığı Rogue States adlı kitabında terimin siyasal söylemdeki pek çok kavram gibi iki ayrı kullanımı olduğunu ortaya koydu. Birincisi propaganda amaçlı kullanımıydı ve burada ölçüt normlarla ilişki değil, nitelemeyi yapanla devletle yapılan devlet arasındaki husumetti. İkincisi ise "gerçek" kullanımdırChomsky, Rogue States kitabının "Rogues' Gallery: Who Qualifies?" başlıklı bölümünün ilk paragrafında söz konusu kullanımı "literal" olarak niteler.">【4】 ve kendini uluslararası normlara bağlı saymayan devletleri karşılar. Ayrımın mantıksal sonucu, Chomsky'ye göre iç denetim mekanizmalarıyla sınırlanmadıkları sürece en güçlü devletlerin ikinci kategoriye girmesidir.Noam Chomsky, yine, bu tanımlamayı "Rogues' Gallery: Who Qualifies?" başlıklı bölümün ilk paragrafında yapmaktadır.">【5】 Katkının önemi, eleştiriyi ahlaki bir itirazdan analitik bir ölçüte dönüştürmesinde yatar. Chomsky kavramın "gerçek" ölçütünü devletin kendi kendini bu normlara bağlama kapasitesine dayandırdı.Kuramsal çerçeveLiteratürdeki tanım denemeleri iki koldan ilerler. Bir kısmı dış davranışı esas alarak haydut devleti komşularına saldırganlık, terörizme destek ve kitle imha silahı arayışıyla tarif eder. Diğerleri iç rejim yapısına bakar.Chomsky'nin ayrımı iki kullanımı da ölçülebilir kılar. “Propaganda” amaçlı kullanımda bir devletin haydut sayılması için hukuku çiğnemesi gerekmez, düşman sayılması yeter, kategori burada nitelenen hakkında değil, niteleyen hakkında bilgi verir. “Gerçek” kullanımda ise ölçüt normların kısıtlarına uymaktır. Böyle bir ölçüt kaçınılmaz biçimde en güçlü devletleri kapsar, çünkü onları dışarıdan bağlayacak bir merci bulunmaz. Geriye tek soru kalır: devlet kendini bağlayan bir sınır tanıyor mu?