İBNÜ’l-MUGALLİS

Bağdat’ta yetişti ve orada yaşadı. Zâhirî mezhebinin kurucusu Dâvûd ez-Zâhirî’nin oğlu İbn Ebû Dâvûd’dan fıkıh öğrendi. Dedesi Muhammed’den, Ali b. Dâvûd el-Kantarî, Ebû Kılâbe er-Rekāşî, Ca‘fer b. Muhammed b. Şâkir es-Sâiğ, İsmâil b. İshak el-Cehdamî, Abdullah b. Ahmed b. Hanbel, Hasan b. Ali el-Ma‘merî gibi âlimlerden hadis dinledi. Yetiştirdiği öğrenciler ve kendisinden rivayette bulunanlar arasında Ebü’l-Hasan Haydere b. Ömer ez-Zendeverdî, Ali b. Hâlid el-Basrî, Ebü’l-Mufaddal eş-Şeybânî, Ali b. Muhammed el-Bağdâdî gibi isimler yer alır. İlim ve fazilet sahibi, güvenilir bir âlim olarak tanınan İbnü’l-Mugallis, 4 Cemâziyelâhir 324 (29 Nisan 936) tarihinde altmış yaşlarında iken Bağdat’ta vefat etti. İbnü’l-Gazzî ölüm yılını 323 olarak vermektedir. Kaynaklar, İbnü’l-Mugallis’in kendi döneminde Zâhirî mezhebinin en büyük otoritesi kabul edildiğini, bu mezhebin gelişmesinde ve yayılmasında önemli rolü olduğunu bildirmekte, ayrıca mezhebin Bağdat’ta yayılmasının, ölümünden sonra ders halkasının başına geçen öğrencisi Haydere vasıtasıyla gerçekleştiği kaydedilmektedir.

Zâhirî mezhebi doğrultusunda birçok kitap telif ettiği, ancak fıkıh sahasında yazdıklarının kaybolduğu bildirilen İbnü’l-Mugallis’in kaynaklarda adı geçen eserleri şunlardır: Aḥkâmü’l-Ḳurʾân; Kitâbü’ṭ-Ṭalâḳ; Kitâbü’l-Velâʾ; el-Muvażżaḥ fi’l-fıḳh (Müzenî’nin el-Muḫtaṣar’ına reddiye olarak yazılmıştır); el-Mübhic (İbnü’n-Nedîm ve Dâvûdî’nin el-Münciḥ adıyla zikrettikleri eser bu kitap olmalıdır); el-Ḳāmiʿ li’l-müteḥâmili’ṭ-ṭâmiʿ (Dâvûd ez-Zâhirî’den ders almakla birlikte usul ve fürûa ilişkin bazı meselelerde ona muhalefet eden Ebû Bekir Muhammed b. İshak el-Kāsânî’ye reddiye olarak kaleme alınmıştır, Şîrâzî, s. 176); ed-Dâmiġ (müellif bu eserini kendisine muhalefet edenlere karşı yazmıştır, Zehebî, Aʿlâmü’n-nübelâʾ, XV, 77); el-Müfṣıḥ. İbnü’n-Nedîm, Ali b. Abdülazîz b. Muhammed ed-Dûlâbî’nin, er-Red ʿalâ İbni’l-Muġallis adıyla bir kitap yazdığını bildirmektedir (el-Fihrist, s. 292).