Prof. Dr. İlhami Turan; grafik tasarımı, geleneksel cilt sanatı ve Türk Latin kaligrafisi alanlarında faaliyet gösteren Türk akademisyen, sanatçı, tasarımcı ve yöneticidir. Akademik kariyerini Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi ile Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi bünyesinde sürdüren Turan; öğretim üyeliği, rektör yardımcılığı ve bölüm başkanlığı görevlerinde bulunmuş, Millî Eğitim Bakanlığında danışmanlık yapmıştır. Emin Barın ekolünü takip ederek ürettiği eserlerle Türk yazı sanatının gelişimine ve geleneksel sanatlar eğitiminin kurumsallaşmasına katkı sağlamıştır. 2026 yılında geleneksel sanatlar kategorisinde Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü'ne layık görülmüştür.

Ailesi aslen Saraybosna kökenli olan İlhami Turan, 1935 yılında Bolu’nun Gerede ilçesinde doğmuştur. Çocukluk ve ilkokul yılları İkinci Dünya Savaşı (1939-1945) dönemine rastlayan Turan, dönemin sosyoekonomik koşulları gereği ciddi yoklukların yaşandığı bir çevrede büyümüştür. Bu yıllarda, 1944 Gerede depremine tanıklık etmiştir.^【1】

Gerede panayırları; atlıkarıncalar, kayık salıncaklar, macuncular, pamuk helvacılar ve kiralık bisikletlerle dönemin çocukluk yaşantısındaki temel sosyal ve eğlence alanlarını oluşturmuştur. Sokak kültürünün hâkim olduğu bu dönemde Turan; yakar top, saklambaç, yağ satarım bal satarım, kaydırak, misket, mermer taş oyunları, uçurtma ve mahalle futbolu gibi geleneksel çocuk oyunlarıyla yetişmiştir. Okul çağlarında masa tenisine ilgi göstermiş, taşra yaşamında sosyal çevresini bu etkinliklerle biçimlendirmiştir.^【2】

İlhami Turan, ilk ve ortaöğrenimini Bolu’da tamamlamıştır. Haydarpaşa Lisesi’ni yatılı olarak kazanmasına karşın Bolu Erkek Öğretmen Okulu’na kaydolmuştur. Öğretmen okulunda Türkçe öğretmeni İsmail Buğdaylı’nın ezberden uzak ve araştırmacı eğitim yaklaşımından etkilenmiştir. Ortaokul yıllarında resim, kaligrafi ve cilt alanlarında ilk amatör çalışmalarını gerçekleştirmeye başlamıştır. 3 Temmuz 1954 tarihinde Bolu’yu ziyaret eden Prof. Emin Barın’a bu çalışmalarını sunmuştur. Barın’ın teşviki ve ailesini iktisat öğrenimi düşüncesinden vazgeçirmesi üzerine sanat eğitimi almaya karar vererek Devlet Güzel Sanatlar Akademisi sınavlarına girmiştir.^【3】

1954 yılında Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Dekoratif Sanatlar Bölümü’ne kabul edilen Turan, ilk yılında “galeri” bünyesindeki ortak temel eğitime katılmıştır. Bu süreçte sabah saatlerinde çizim ve galeri çalışmalarını yürütmüş, öğleden sonraları ise perspektif, mitoloji, artistik anatomi, sanat tarihi ve eski Türk sanatları derslerini almıştır. Bir yıllık ortak eğitimin ardından, müfredatta ilk kez yer alan Yazı ve Cilt Atölyesi’ni tercih etmiştir. Akademi’deki eğitimi esnasında Edip Hakkı Köseoğlu gibi akademisyenlerin atölye derslerine devam etmiştir.

Ders dışındaki vakitlerini Emin Barın’ın Çemberlitaş’taki atölyesinde geçiren Turan; burada cilt yapımı, kaligrafi, kitap restorasyonu ve sanatsal ciltleme uygulamalarıyla mesleki pratik kazanmıştır. Cağaloğlu’ndaki matbuat ortamında ise basım teknikleri ve grafik ürün imalatı konularında deneyim elde etmiştir. Emin Barın’ın “beşi bir yerde” şeklinde tanımladığı öğrenci grubu içerisinde yer alan Turan, 1958 yılında Dekoratif Sanatlar Bölümü Yazı Tasarımı ve Endüstriyel Geleneksel Cilt Atölyesi’nden mezun olmuştur. Öğreniminin son safhasında yazı derslerinde görev üstlenmiş, mezuniyet sonrasında ise fahri asistanlık süreciyle akademik yetişme ortamına geçiş yapmıştır.^【4】

İlhami Turan, 1958 yılında Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’nden mezun olduktan sonra Prof. Emin Barın’ın yanında kadrosuzluk sebebiyle fahri asistan olarak akademik alana adım atmıştır. Askerlik hizmetini tamamlamasının ardından Tatbiki Güzel Sanatlar Yüksekokulu Müdürü Hayrullah Örs’ün davetiyle kuruma katılmıştır. 1961-1962 öğretim yılında Yazı ve Cilt-Kartonaj derslerinden sorumlu kadrolu öğretim görevlisi olarak göreve başlayarak bu kurumda yirmi yedi yıl boyunca hocalık yapmıştır. 1982 yılında yürürlüğe giren Yükseköğretim Kanunu (YÖK) doğrultusunda Tatbiki’nin Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi’ne dönüştürülmesi sürecinde eğitim çalışmalarına devam etmiştir.^【5】

Turan, 1988 yılında Mimar Sinan Üniversitesi’nden gelen davet üzerine Profesör unvanıyla Geleneksel Türk Sanatları Bölümü Başkanlığı görevine getirilmiş ve bu görevi on üç yıl sürdürmüştür. Bölümün Salıpazarı’nda kiracı olduğu binanın satılması üzerine ortaya çıkan yerleşke sorununu aşmak için girişimlerde bulunmuştur. Millî Eğitim Bakanı Avni Akyol’un desteğiyle bölümün Emlak Bankası’na ait bir binaya taşınmasını temin ederek eğitimin kesintisiz sürmesini sağlamıştır. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi bünyesinde Rektör Yardımcılığı ile Grafik Anasanat Dalı Başkanlığı idari sorumluluklarını da üstlenmiştir.

Üniversitedeki akademik yükümlülüklerinin yanı sıra Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde danışmanlık hizmetinde bulunmuş ve ders kitaplarının tasarım süreçlerinde görev almıştır. 16 Ekim 1989 tarihinde açılan ilk kurumla başlayan Anadolu Güzel Sanatlar Liselerinin kuruluş çalışmalarına katılmıştır.^【6】 Marmara Üniversitesi ve Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi çatısı altında sürdürdüğü toplam kırk iki yıllık aktif öğretim üyeliğinin ardından 2012 yılında emekli olmuştur.

İlhami Turan, Türk Latin kaligrafisi alanında özgün alfabe ve harf tasarımları geliştirerek çağdaş yazı sanatının biçimlenmesine katkı sağlamıştır. 1956 yılının başlarında Park Otel’de tanıştığı Yahya Kemal Beyatlı’ya şairin beş şiirinin kaligrafik düzenlemesini sunmuş, şairin vefatına kadar sürdürdüğü görüşmeler doğrultusunda ilk şiir kitabı için kaligrafi ve sayfa tasarımları hazırlamıştır.^【7】 1957 yılında tanıştığı Hasan Âli Yücel’in Allah Bir başlıklı eserinin kapak tasarımını 1959 yılında gerçekleştirmiş; bu çalışma Türk Tarih Kurumu tarafından 1961 yılında yayımlanmıştır.^【8】 Edebi metinlerin ve şiirlerin görsel düzenlemelerinde klasik kaligrafi disiplinini grafik tasarım ilkeleriyle harmanlamıştır.

Kamu kurumları ve özel sektör kuruluşları için kurumsal kimlik çalışmaları yürüten Turan; amblem, logo, monogram, afiş, tebrik kartı, berat, diploma ve resmî tören belgeleri tasarlamıştır. Basın-yayın neşriyatı bünyesinde çok sayıda kitap kapağı, dergi düzenlemesi ve grafik ürün imalatı gerçekleştirmiştir. Geleneksel cilt sanatı sahasında ise klasik teknikleri çağdaş tasarım anlayışıyla birleştirerek sanatsal ciltlemeler üretmiştir. Yürüttüğü uygulamalarda yazma eserlerin ve tarihi levhaların restorasyonu işlemlerini üstlenerek geleneksel kitap sanatlarının korunmasına dönük pratik faaliyetlerde bulunmuştur.

Sanat eğitimi ve üretim metodolojisinde el becerisi ile teknik yeteneğin tek başına yeterli olamayacağını savunan Turan, nitelikli bir tasarım sürecinin ancak derin bir kültürel birikimle mümkün olabileceğini ilke edinmiştir. Geleneksel sanatların geleceğe aktarılması sürecinde kopyacılık ve devşirmecilikten uzak durulması gerektiğini vurgulamıştır. Geçmişte üretilen estetik değerlerin çağdaş tasarım ilkeleriyle çatışmadan modern sanat anlayışına entegre edilmesini mesleki pratiğinin merkezine koymuştur. Tasarımlarında fonksiyonellik ile estetik dengeyi bir arada tutan bir üretim anlayışı sergilemiştir.^【9】

İlhami Turan, akademik ve sanatsal çalışmaları boyunca hem devlet kurumlarına hem de özel sektör kuruluşlarına tasarım ve kurumsal danışmanlık hizmetleri sunmuştur. Grafik tasarım ve görsel iletişim alanındaki birikimi doğrultusunda ulusal düzeyde düzenlenen amblem, logo ve afiş yarışmalarında değerlendirme süreçlerine katılarak kurumsal kimlik standartlarının oluşmasında rol oynamıştır. Yayıncılık sektöründe Babıali matbuat ortamı ve çeşitli yayın kuruluşlarıyla mesleki iş birliği yürüterek neşriyat ile basım süreçlerinde görsel ve teknik danışmanlık üstlenmiştir. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları bünyesinde kültür ve biyografi neşriyatına dönük kurumsal süreçlerde yer almıştır. Tasarım ve basım teknolojileri alanındaki uzmanlığıyla resmî ve sivil kurumların nitelikli görsel yayın standartlarına ulaşmasında danışmanlık sorumluluklarını sürdürmüştür.

Prof. Dr. İlhami Turan’ın otobiyografik nitelikteki eseri "Güzel Sanatlar’a Adanmış Bir Hayat: Nesillerin Hocası, Tasarımcı, Yönetici", Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları tarafından Ekim 2025’te yayımlanmıştır. Eser; “Çocukluk Yıllarım”, “Akademi Günleri”, “Askerlik Dönemi”, “Tatbiki Güzel Sanatlar”, “İş Hayatımdan Hatıralar”, “İstanbul’da Hayatımız” ve “Hayat Hikâyemin Parçası Olmuş İsimler” başlıklarını taşıyan yedi ana bölümden oluşmaktadır. Metinde Turan, çocukluğundan başlayarak Akademi ve Tatbiki yıllarını, 64 yıllık eğitimcilik deneyimini, idari ve danışmanlık faaliyetleri ile tanıklık ettiği toplumsal ve kültürel gelişmeleri aktarmaktadır. Fotoğraf, tebrik kartı, berat ve diploma örnekleriyle zenginleştirilen çalışma; Türkiye'de güzel sanatlar eğitiminin kurumsallaşma sürecine, kültür politikalarına ve matbuat ortamına ışık tutan arşiv niteliğinde bir kaynak oluşturmaktadır.^【10】

^{2026 Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülleri (}Anadolu Ajansı⁾

Prof. Dr. İlhami Turan, 2026 yılında Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülleri kapsamında Geleneksel Sanatlar dalındaki ödüle layık görülmüştür. Söz konusu ödül; Turan'ın geleneksel Türk sanatlarına, ciltçilik ve kaligrafi mirasına, eğitimcilik faaliyetlerine ve ülke kültürüne sunduğu katkılar doğrultusunda takdim edilmiştir.