+1 Daha
ÜRETİM MADDEYİ İMKANA ÇEVİRMEKTİR. İnsan, yeryüzünde kendisine bahşedilen idrak, irade ve tahayyülle var olur. Barındırdığı kabiliyet, mevcudatın tabiatını anlamaya, onda saklı imkânları sezmeye ve bu imkânlara biçim vermeye yönelir. Üretim; bu yönelişin emekle, dikkatle ve zaman içinde biriken tecrübeyle görünür hâle gelmesidir. İnsanın maddeyle ilişkisi, dünyanın dilini öğrenmesiyle gelişir. Toprak, su, hava ve ateş; üretimin en eski unsurları olarak insanın maddeyle kurduğu ilişkinin farklı şartlarını belirler. Toprak, kıvamıyla; su, akışıyla; hava, hareketiyle; ateş, ısısıyla; taş, direnciyle; lif ise esnekliğiyle insanın müdahalesine farklı karşılıklar verir. Her karşılaşma, malzemenin taşıdığı imkânlarla birlikte onun sınırlarını da görünür kılar. İnsan bu temas içinde hangi malzemenin nasıl biçim değiştirebileceğini, hangi müdahalenin hangi sonucu doğurabileceğini, nerede zorlayıp nerede beklemesi gerektiğini öğrenir. Bu, tecrübenin başka eşiğidir. İnsan, var olanın içinde henüz açığa çıkmamış bir biçimi sezer. İnsan, maddenin biçiminin, kıvamının ve düzeninin değişebildiğini fark ettikçe fiziksel dönüşümün imkânlarını üretimin bir parçasına dönüştürür. İnsan keser, büker, birleştirir, ayırır, örer, yontar; maddenin tabiatını gözeterek ona yeni biçimler kazandırır. Her üretim, kendisinden önce edinilmiş bir beceriyi ve bilgiyi devralır, geliştirir ve sonrakine aktarır. İnsanlık tecrübesi de bu süreklilik içinde çoğalır. Bilim, teknoloji, sanat ve tasarım, insanın dünyayı anlama, ona müdahale etme ve var olan imkânlardan yeni biçimler üretme tecrübesinde birbirini besleyen aslî alanlardır. Taştan makineye, mekanikten elektroniğe, yazılımdan otonom sistemlere uzanan çizgide araçlar değişir. Değişmeyen; insanın dünyaya dikkatle bakma, onda saklı imkânı sezme, maddeye ve fikre biçim verme ve biriktirdiği tecrübeyi geleceğe taşıma kabiliyetidir. ÜretimSefa Nur Kuruçay tarafından yazılmıştır. ">【1】 Üretim, insanın çevresindeki maddelerin özelliklerini tanıması ve onları farklı koşullar altında dönüştürmesiyle biçimlendi. Seramik bunun en açık örneklerinden biridir. Kil biçimlendirilir, kurutulur ve pişirme sırasında ateş aracılığıyla mineralojik değişimlere uğrayarak seramiğe dönüşür. Maddenin bu şekilde farklı özellikler kazanabilmesi, uygulamadaki karşılığının yanı sıra doğa ve madde üzerine geliştirilen açıklamaların da temel meselelerinden biri oldu. MÖ 5. yüzyılda Empedokles, ateş, hava, su ve toprağı bütün varlıkların temelini oluşturan dört unsur olarak ele aldı. Ona göre farklı maddeler, bu unsurların farklı oranlarda bir araya gelmesiyle oluşuyordu. Örneğin et ve kanın dört unsurun yaklaşık eşit oranlarda birleşmesiyle, kemiğin ise farklı bir oranla meydana geldiğini düşünüyordu. Böylece maddeler arasındaki farklılık, onları oluşturan unsurların hangi oranlarda bir araya geldiğiyle açıklanabiliyordu. Aristoteles bu anlayışı maddelerin gözlemlenebilir özellikleri üzerinden daha ayrıntılı biçimde ele aldı. Ateşi sıcak ve kuru, havayı sıcak ve yaş, suyu soğuk ve yaş, toprağı ise soğuk ve kuru olarak tanımladı. Bu nitelikler, bir maddenin nasıl davrandığını açıklamak için de kullanılıyordu. Örneğin yaşlık, maddenin kolayca biçim değiştirebilmesiyle, kuruluk ise kendi biçimini korumasıyla ilişkilendiriliyordu. Su bu nedenle akışkan, toprak ise daha katı bir yapı içinde düşünülüyordu. Sıcaklık ve soğukluk da maddelerin farklı hâllerini ve dönüşümlerini açıklayan temel özellikler arasında yer alıyordu. Böylece madde, yalnızca onu meydana getiren unsurlar üzerinden değil, sahip olduğu ve değişebilen nitelikler üzerinden de anlaşılmaya çalışılıyordu. Bu düşünsel açıklamaların yanında üretim pratiği, maddenin doğrudan gözlemlenen özellikleri üzerinden gelişmeye devam etti. İnsan, toprağın suyla biçimlendirilebildiğini, ısıyla sertleştiğini ve farklı maddelerin farklı koşullarda farklı davranışlar gösterdiğini deneyimledi. Bu gözlemler, malzemeye ilişkin bilginin uygulama içinde gelişmesini sağladı. Böylece üretim, maddelere biçim vermenin ötesinde, onların özelliklerini tanıma, davranışlarını gözlemleme ve bu özelliklerden yararlanarak onları dönüştürme süreci olarak şekillendi.
+1 Daha
ÜRETİM MADDEYİ İMKANA ÇEVİRMEKTİR.
İnsan, yeryüzünde kendisine bahşedilen idrak, irade ve tahayyülle var olur. Barındırdığı kabiliyet, mevcudatın tabiatını anlamaya, onda saklı imkânları sezmeye ve bu imkânlara biçim vermeye yönelir. Üretim; bu yönelişin emekle, dikkatle ve zaman içinde biriken tecrübeyle görünür hâle gelmesidir.
İnsanın maddeyle ilişkisi, dünyanın dilini öğrenmesiyle gelişir. Toprak, su, hava ve ateş; üretimin en eski unsurları olarak insanın maddeyle kurduğu ilişkinin farklı şartlarını belirler. Toprak, kıvamıyla; su, akışıyla; hava, hareketiyle; ateş, ısısıyla; taş, direnciyle; lif ise esnekliğiyle insanın müdahalesine farklı karşılıklar verir. Her karşılaşma, malzemenin taşıdığı imkânlarla birlikte onun sınırlarını da görünür kılar. İnsan bu temas içinde hangi malzemenin nasıl biçim değiştirebileceğini, hangi müdahalenin hangi sonucu doğurabileceğini, nerede zorlayıp nerede beklemesi gerektiğini öğrenir.
Bu, tecrübenin başka eşiğidir.
İnsan, var olanın içinde henüz açığa çıkmamış bir biçimi sezer. İnsan, maddenin biçiminin, kıvamının ve düzeninin değişebildiğini fark ettikçe fiziksel dönüşümün imkânlarını üretimin bir parçasına dönüştürür. İnsan keser, büker, birleştirir, ayırır, örer, yontar; maddenin tabiatını gözeterek ona yeni biçimler kazandırır. Her üretim, kendisinden önce edinilmiş bir beceriyi ve bilgiyi devralır, geliştirir ve sonrakine aktarır. İnsanlık tecrübesi de bu süreklilik içinde çoğalır.
Bilim, teknoloji, sanat ve tasarım, insanın dünyayı anlama, ona müdahale etme ve var olan imkânlardan yeni biçimler üretme tecrübesinde birbirini besleyen aslî alanlardır.
Taştan makineye, mekanikten elektroniğe, yazılımdan otonom sistemlere uzanan çizgide araçlar değişir. Değişmeyen; insanın dünyaya dikkatle bakma, onda saklı imkânı sezme, maddeye ve fikre biçim verme ve biriktirdiği tecrübeyi geleceğe taşıma kabiliyetidir.
Üretim, insanın çevresindeki maddelerin özelliklerini tanıması ve onları farklı koşullar altında dönüştürmesiyle biçimlendi. Seramik bunun en açık örneklerinden biridir. Kil biçimlendirilir, kurutulur ve pişirme sırasında ateş aracılığıyla mineralojik değişimlere uğrayarak seramiğe dönüşür. Maddenin bu şekilde farklı özellikler kazanabilmesi, uygulamadaki karşılığının yanı sıra doğa ve madde üzerine geliştirilen açıklamaların da temel meselelerinden biri oldu.
MÖ 5. yüzyılda Empedokles, ateş, hava, su ve toprağı bütün varlıkların temelini oluşturan dört unsur olarak ele aldı. Ona göre farklı maddeler, bu unsurların farklı oranlarda bir araya gelmesiyle oluşuyordu. Örneğin et ve kanın dört unsurun yaklaşık eşit oranlarda birleşmesiyle, kemiğin ise farklı bir oranla meydana geldiğini düşünüyordu. Böylece maddeler arasındaki farklılık, onları oluşturan unsurların hangi oranlarda bir araya geldiğiyle açıklanabiliyordu.
Aristoteles bu anlayışı maddelerin gözlemlenebilir özellikleri üzerinden daha ayrıntılı biçimde ele aldı. Ateşi sıcak ve kuru, havayı sıcak ve yaş, suyu soğuk ve yaş, toprağı ise soğuk ve kuru olarak tanımladı. Bu nitelikler, bir maddenin nasıl davrandığını açıklamak için de kullanılıyordu. Örneğin yaşlık, maddenin kolayca biçim değiştirebilmesiyle, kuruluk ise kendi biçimini korumasıyla ilişkilendiriliyordu. Su bu nedenle akışkan, toprak ise daha katı bir yapı içinde düşünülüyordu. Sıcaklık ve soğukluk da maddelerin farklı hâllerini ve dönüşümlerini açıklayan temel özellikler arasında yer alıyordu. Böylece madde, yalnızca onu meydana getiren unsurlar üzerinden değil, sahip olduğu ve değişebilen nitelikler üzerinden de anlaşılmaya çalışılıyordu.
Bu düşünsel açıklamaların yanında üretim pratiği, maddenin doğrudan gözlemlenen özellikleri üzerinden gelişmeye devam etti. İnsan, toprağın suyla biçimlendirilebildiğini, ısıyla sertleştiğini ve farklı maddelerin farklı koşullarda farklı davranışlar gösterdiğini deneyimledi. Bu gözlemler, malzemeye ilişkin bilginin uygulama içinde gelişmesini sağladı. Böylece üretim, maddelere biçim vermenin ötesinde, onların özelliklerini tanıma, davranışlarını gözlemleme ve bu özelliklerden yararlanarak onları dönüştürme süreci olarak şekillendi.
Empedokles için On Nature, B6 ve B17 fragmanları. Güncel değerlendirme için Stanford Encyclopedia of Philosophy, “Empedocles”.
Rasmussen, K. L., de la Fuente, G. A., Bond, A. D., Mathiesen, K. K. & Vera, S. D. (2012). “Pottery Firing Temperatures: A New Method for Determining the Firing Temperature of Ceramics and Burnt Clay.” Journal of Archaeological Science, 39(6), s. 1706.
Taşkıran Çankaya, Ş. & Şen, M. (2024). “Analyzing Alchemical Body and Causality Theories in Islamic Civilization based on Jābir ibn Ḥayyān’s System”, Nazariyat, 10(1), s. 41-43.
[1]
Sefa Nur Kuruçay tarafından yazılmıştır.