Köken

İbtidai, Arapça bdˀ kökünden gelen ibtidāˀ اِبتداء “başlama, başlangıç” anlamındaki sözcükten türetilmiştir. Bu kelime, Arapça badaˀa بَدَأَ “başladı” fiilinin iftiˁāl vezninde oluşturulmuş VIII. bab masdarı olan ibtidāˀdan sıfat yapımı yoluyla elde edilmiştir. İptidaî, “başlangıca ait, ilk dönemlere özgü” anlamına gelir ve özellikle gelişmemiş, ilkel düzeydeki şeyleri tanımlamak için kullanılır.

Kullanım Alanları

• Eğitim: “İptidai mektep” ifadesiyle Osmanlı döneminde ilkokul düzeyindeki eğitim kurumları kastedilir.
• Antropoloji ve tarih: Toplumların gelişiminin erken aşamalarını tanımlarken “iptidai toplumlar” ifadesi kullanılır.
• Hukuk ve yönetim: Gelişmemiş yönetim biçimleri ya da temel uygulamalar için “iptidai hukuk sistemi” denebilir.
• Eleştirel dil: Gündelik dilde, geri kalmış ya da basit görülen uygulama ya da düşünceler için “iptidai yöntem”, “iptidai bakış açısı” gibi ifadelerle olumsuz bir çağrışım yapılır.