İslam İşbirliği Teşkilatı Olağanüstü Dışişleri Bakanları Konseyi Toplantısı (2025)

İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) 21. Olağanüstü Dışişleri Bakanları Konseyi Toplantısı, 25 Ağustos 2025’te Suudi Arabistan’ın Cidde kentinde, Türkiye’nin dönem başkanlığında ve Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın başkanlığında gerçekleştirilen uluslararası bir diplomatik zirvedir. Toplantıda İsrail’in Gazze’de yürüttüğü askeri operasyonlar, Filistin halkına yönelik insani kriz, Kudüs’ün tarihi statüsüne yönelik tehditler ve Filistin’in Birleşmiş Milletler’e tam üyelik süreci gibi başlıklar ele alınmıştır.

^{İİT 21. Olağanüstü Dışişleri Bakanları Konseyi Toplantısı’nda Türkiye Dönem Başkanlığı (Cidde, 25 Ağustos 2025) - (Anadolu Ajansı)}

İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) 21. Olağanüstü Dışişleri Bakanları Konseyi Toplantısı, 25 Ağustos 2025 tarihinde Suudi Arabistan’ın Cidde kentinde gerçekleştirilmiştir. Türkiye’nin çağrısı üzerine düzenlenen toplantıya, İİT Dışişleri Bakanları Konseyi Dönem Başkanı sıfatıyla Türkiye adına Dışişleri Bakanı Hakan Fidan başkanlık etmiştir. Toplantının ana gündem maddesi, İsrail’in Gazze’de yürüttüğü askeri operasyonlar ve Filistin halkına karşı devam eden saldırılar olmuştur.

İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) 21. Olağanüstü Dışişleri Bakanları Konseyi Toplantısı’nın açılışında konuşan Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Filistin meselesine ilişkin çok sayıda başlıkta açıklamalar yapmıştır.

Fidan, konuşmasının başında Filistin halkının karşı karşıya olduğu duruma değinerek, “Filistin halkının ihtiyaç duyduğu, bizim (İİT) kolektif olarak devreye girmemiz” demiştir. Fidan, İİT üyesi devletlerin bu olağanüstü zirvede güçlü şekilde yer almasının ve üst düzeydeki katılımların birlik için "güçlü bir ifade" olduğunu vurgulamıştır.

Bakan Fidan, konuşmasında kalıcı ateşkesin ve insani yardımların aciliyetine özellikle dikkat çekmiştir. “Acil önceliğimiz, kalıcı ateşkesin ve Gazze'ye büyük çaplı insani yardımın sağlanması. Hamas, bu ateşkes ve planı kabul etmiş durumda. Bunu, Mısır ve Katarlı kardeşlerimiz ortaya çıkardılar, onların desteğiyle hazırlandı. Biz, Katar, Mısır, ABD'nin barış çabalarını desteklemeye devam edeceğiz. Bu anlamda bir anlaşmaya yakınız ancak saldırganın da buna katılması gerekiyor.” ifadelerini kullanmıştır.

Gazze’deki insani felakete ilişkin değerlendirmelerinde ise Fidan, “İsrail'in soykırımı devam ediyor. Gazze halkı, açlıkla mücadele ediyor, yarım milyondan fazla kişi açlıkla karşı karşıya. Birleşmiş Milletler (BM), şu anda Gazze'de kıtlık ilan etmiş durumda.” şeklinde konuşmuş ve bunun doğal afet olmadığını, İsrail'in kasti şekilde yardımları engellemesinin kıtlığa neden olduğunu vurgulamıştır.

Kudüs’ün tarihi statüsüne ve Mescid-i Aksa’nın kutsallığına da değinen Fidan, “Kudüs, aşırıcıların provokasyonlarıyla karşı karşıyadır. İsrailli bakanların da dahil olduğu bu provokasyonlar, Mescid-i Aksa Camisi’nin kutsal statüsünü tehdit etmektedir. Bunu acilen durdurmamız gerekiyor” demiştir. Filistin halkının direncine vurgu yaparak, “Ben burada Filistin halkının direncini selamlamak istiyorum. Onların özgürlük, barış, istikrar ve devletle ilgili adil davalarını destekliyoruz” ifadelerini kullanmıştır.

Fidan, Filistin Devleti’nin tanınmasının geri dönülmez bir sürece girdiğini, ancak bunun tek başına yeterli olmadığını söyleyerek, "Güçlü, koordine bir baskıya ihtiyaç var, İsrail'in kalıcı çözüm için baskı altında tutulması gerekiyor." sözleriyle ilerleyen günlerde yapılacak BM Genel Kurulunun önemine işaret etmiştir. Filistin Devleti’nin kurumsal kapasitesinin güçlendirilmesi gerektiğini belirten Fidan, Filistin Devletinin sağlam şekilde ayakta durabilmesi için finansal, teknik ve kurumsal desteğe ihtiyaç duyulduğunu belirtmiştir.

İsrail’in saldırılarının sadece Gazze’yle sınırlı olmadığını ifade etmiş, “Netanyahu rejiminin Suriye'ye, Lübnan'a ve İran'a gerçekleştirdiği saldırıların, çok daha geniş ve çok daha sinsi bir gündemi, bütün bölgemizin istikrarsızlıkla karşı karşıya kalmasını beraberinde getireceğini düşünüyoruz.” değerlendirmesinde bulunmuştur.

İsrail'in durdurulmaması halinde Orta Doğu ve ötesinde çok büyük sorunları beraberinde getireceğine dikkati çeken Fidan, "Bu anlamda kararlı olmalıyız. Filistin halkı, inşallah özgürlük, barış ve adalete en kısa zamanda kavuşacaktır." demiştir.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, toplantının ardından düzenlediği basın toplantısında zirvenin sonuçlarını ve öne çıkan mesajlarını değerlendirmiştir. Fidan, toplantının olağanüstü şekilde toplanma gerekçesini “Gazze’de artık dayanılmaz boyuta ulaşan açlık” olarak açıklamış ve bu nedenle İİT Dışişleri Bakanları Konseyi’nin rekor düzeyde katılımla toplandığını vurgulamıştır. Kapalı oturumlarda yapılan tartışmaların ve ikili görüşmelerin, İslam ülkelerinin Filistin meselesindeki kararlılığını ve fikir birliğini ileriye taşıyan bir aşama olduğunu belirtmiştir.

Fidan, toplantının özellikle Eylül ayında yapılacak Birleşmiş Milletler Genel Kurulu oturumları öncesinde düzenlenmesinin planlı bir adım olduğunu vurgulamış, İslam ülkelerinin tek ses, tek fikir ve tek yumruk halinde Filistin davasında ortak pozisyon almasının önemine işaret etmiştir. Bu süreçte uluslararası topluma yeni tekliflerin sunulacağını, Filistin meselesinin İslam ülkelerinin taşıyıcılığıyla gündemde tutulacağını ifade etmiştir.

Fidan, zirvede kabul edilen kararın “muhtevası yüksek ve etkisinin büyük olacağını” dile getirerek, Türkiye’nin sunduğu perspektifin geniş kabul gördüğünü belirtmiştir. Bu noktada bakanlık çalışanlarının yoğun çabasına dikkat çekmiştir.

Basın toplantısında yaptığı değerlendirmelerde, Fidan gelinen durumu şu sözlerle özetlemiştir:

“Özet itibarıyla aslında geldiğimiz nokta şu, artık sözün bittiği yerdeyiz. Filistin meselesinde, Gazze meselesinde, insanlığın sınavı tamamıyla kaybettiği bir noktadayız. Bütün dışişleri bakanları bunun farkındalar, artık diplomasinin araçlarını kullanarak geleceğimiz noktanın sonuna ulaşmış oluyoruz. Artık bundan sonra daha farklı aksiyonların, tedbirlerin alınması, uluslararası toplumların daha fazla bir reaksiyon göstermesi gerekiyor. Çünkü sistem burada tamamıyla iflas etmiş durumda, konu Filistin olunca, konu Gazze olunca. Şüphesiz Gazze meselesindeki acıyı durdurmanın en kestirme yolu şu aşamada devam eden müzakere süreçlerinde bir netice çıkması.”

Fidan ayrıca, İsrail’in mevcut politikalarının “tamamıyla zaman kazanma ve askeri gündemini ilerletme stratejisine dayalı” olduğunu, bu nedenle uluslararası diplomaside artık farklı yöntemler geliştirilmesi gerektiğini ifade etmiştir. İsrail’i frenlemenin en etkili yolunun, onu doğrudan destekleyen ülkeler üzerinden baskı mekanizmaları oluşturmak olduğunu belirtmiş; özellikle İİT üyelerinin Batı ve ABD ile yürüttükleri ekonomik, siyasi ve güvenlik ilişkilerinin bu amaçla kullanılması gerektiğini vurgulamıştır.

Basına yönelik açıklamalarında, Filistin’in devletleşme sürecinin uluslararası arenada kabul gördüğünü ancak aynı anda Gazze’nin insansızlaştırılmaya çalışılmasının büyük bir tezat oluşturduğunu söylemiştir. Fidan, “Bir taraftan Filistin’i devlet olarak tanıyorsunuz, diğer taraftan bu devletin asli unsuru olan insan unsurunun yok edilmesine göz yumuluyor” ifadeleriyle bu çelişkiye dikkat çekmiştir.

Toplantının sonunda yayımlanan ortak bildiride, İsrail’in saldırıları ve barış girişimlerini reddetmesi şiddetle kınanmıştır. Bildiride, İsrail’in Gazze’de yürüttüğü askeri operasyonların siviller üzerinde yol açtığı yıkıcı etkiler, rehinelerin serbest bırakılmasına yönelik önerileri geri çevirmesi ve ateşkese yanaşmaması uluslararası hukukun ağır ihlalleri olarak değerlendirilmiştir.

Bildiride, “İşgalci güç İsrail'in işlediği tüm suçlar, saldırganlık, soykırım, etnik temizlik, yıkım, Gazze Şeridi'nin yasa dışı ablukası, açlığı bir savaş silahı olarak kullanmak, diğer sömürgeci yerleşim politikaları ve yerleşimci terörizmi eylemleri, aşırılıkçı yerleşimcilerin faaliyetleri, arazi müsaderesi, ev yıkımları, Müslüman ve Hristiyan kutsal mekanlarına yönelik tekrarlanan saldırılar ve Doğu Kudüs dahil Batı Şeria'daki Filistin topraklarını ilhak etme girişimleri, uluslararası ceza hukuku kapsamında hesap verilmesini gerektiren savaş suçları, soykırım ve insanlığa karşı suçlardır.” ifadelerine yer verilmiştir.

Ayrıca bildiride, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun “Büyük İsrail vizyonu” kapsamındaki açıklamaları uluslararası hukuku ihlal eden, bölgesel barış ve güvenliği tehdit eden kışkırtıcı söylemler olarak kınanmıştır. Kudüs’ün statüsünü değiştirmeye dönük yasa dışı yerleşim faaliyetleri, özellikle E1 bölgesinde onaylanan projeler, iki devletli çözümü zayıflatmaya yönelik girişimler olarak değerlendirilmiştir.

Bildiri ayrıca, İsrail’in Gazze üzerindeki ablukasının kaldırılması, insani yardımların engelsiz ulaştırılması, BM Güvenlik Konseyi’nde özel oturum düzenlenmesi, İsrail’in BM üyeliğinin sorgulanması ve gerekirse askıya alınması çağrılarında bulunmuştur. Bunun yanı sıra, İsrail’in aç bırakma politikalarının ve abluka uygulamalarının Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne sevk edilmesi gerektiği vurgulanmış, uluslararası toplumun Gazze’deki kıtlık ve insani felakete karşı acilen harekete geçmesi gerektiği belirtilmiştir.

Toplantıda öne çıkan bir diğer vurgu, Filistin devletinin Birleşmiş Milletler’e tam üye yapılması yönündeki çağrı olmuştur. Fidan, İslam ülkelerinin Filistin’in BM üyeliğini sağlamaları ve İsrail’in BM Genel Kurulu’ndaki faaliyetlerinin askıya alınması için bir inisiyatif başlatmaları gerektiğini belirtmiştir. Filistin davasının İİT’nin varlık sebebi olduğunu vurgulayan Fidan, bu süreçte İslam ülkelerinin birlik içinde hareket etmesinin önemine işaret etmiştir.

Toplantı marjında Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Mısır Dışişleri Bakanı Bedir Abdulati ile bir araya gelmiştir. Görüşmede, Gazze’deki insani durum ve iki ülkenin Filistin meselesine ilişkin iş birliği ele alınmıştır.

Fidan, Temmuz 2025’te New York’ta Suudi Arabistan ve Fransa eş başkanlığında düzenlenen konferansın iki devletli çözüm için küresel destek sağladığını ve birçok ülkenin Filistin’i tanıyacaklarını açıkladığını hatırlatmıştır. Bu sürecin, Filistin’in devlet statüsünün güçlenmesi açısından önemli olduğunu belirtmiştir.